Tungkulin at obligasyon ng kalihim ng kagawaran ng katarungan

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Magtanong Kay Attorney | January 3, 2021

Ang Kagawaran ng Katarungan, o Department of Justice (DOJ) ay departamento sa ilalim ng Ehekutibong Sangay ng Pamahalaang Pilipinas na responsable sa pagtataguyod ng panuntunan ng batas sa Pilipinas. Ito ang pangunahing ahensiya ng gobyerno na nagsisilbi sa pamamagitan ng pagbibigay ng legal na payo, at ang pangunahing ahensiya at braso sa pag-uusig. Ang Kagawaran ng Katarungan ay institusyon na nagsisilbi bilang pangunahing taga-usig ng pamahalaan at pinangangasiwaan ang criminal system ng hustisya ng gobyerno sa pamamagitan ng pagsisiyasat sa mga krimen, pag-uusig sa mga nagkasala, at pangangasiwa sa sistema ng pagwawasto.

Ang departamento ay pinamumunuan ng Kalihim ng Kagawaran ng Katarungan (Kalihim). Ang Kalihim ay hinihirang ng Pangulo ng Pilipinas, at kinukumpirma ng Komisyon sa Paghirang, o sa Ingles ay Commission on Appointments. Ang Kalihim ay miyembro ng Gabinete. Sa kasalukuyan, ang Kalihim ng Kagawaran ng Katarungan ay si Honorable Menardo I. Guevarra.

Sa pagpasa ng 1987 Konstitusyon at ng Kodigo ng Pamamahala, taong 1987 (“Atas Tagapagpaganap Bilang 292”), pinangalanan ang Kagawaran ng Katarungan bilang punong ahensiya ng Republika ng Pilipinas na nagsisilbing tagapagbigay ng legal na payo at siya ring braso ng pag-uusig. Dahil dito, ayon sa Kodigo ng Pamamahala taong 1987, ang Kagawaran ng Katarungan, sa pangunguna ng Kalihim, ay may mga sumusunod na kapangyarihan at tungkulin, viz:

(1) Kumilos bilang pangunahing ahensya ng pamahalaan at bilang tagapagbigay ng legal na payo at kinatawan nito, kung kailan kinakailangan;

(2) Magsiyasat sa mga komisyon ng mga krimen, mag-usig sa mga nagkasala at mangasiwa ng sistema ng pagwawasto;

(3) Palawakin ang libreng legal na tulong/representasyon sa mga indigents at mahirap na litigante sa mga kaso ng kriminal at di-komersyal na mga hindi pagkakaunawaan na sibil;

(4) Panatilihin ang integridad ng mga pamagat ng lupa sa pamamagitan ng wastong pagrehistro;

(5) Mag-imbestiga at mag-arbitrate o mamagitan sa mga hindi pagkakaunawaan sa lupa na kinasasangkutan ng maliliit na may-ari ng lupa at mga miyembro ng mga katutubong pamayanang pangkultura;

(6) Magbigay ng mga serbisyo sa regulasyon ng imigrasyon at naturalization, at ipatupad ang mga batas na namamahala sa pagkamamamayan at ang pagpasok at pananatili ng mga dayuhan;

(7) Maglaan ng legal na serbisyo sa pambansang pamahalaan at ang mga functionaries nito, kabilang ang mga korporasyong pag-aari ng pamahalaan o kinokontrol na mga kompanya at kanilang mga subsidiary; at

(8) Gawin ang iba pang mga tungkulin na maaaring maibigay ng batas.

Gayunman, bilang kagawarang sangay ng ehekutibong departamento ng Pamahalaang Pilipinas, ayon sa Konstitusyon sa Artikulo VII, Seksiyon 17, ito ay nasa ilalim ng direktang kontrol at superbisyon ng pangulo sa pamamagitan ng mga kalihim o miyembro ng gabinete na kaniyang itinatalaga.

Sinasaad din sa Artikulo VII, Seksiyon 16, ng Konstitusyon na may kakayahang maghirang ang Pangulo ng sinuman para sa mga kagawarang pang-ehekutibo, kasama na ang Kagawaran ng Katarungan, nang may pahintulot ng Komisyon sa Paghirang. Isusumite sa Komisyon sa Paghirang, para kanilang pagpilian, ang mga pangalang iminumungkahi para sa posisyon sa gabinete.

Bilang miyembro ng gabinete, ang kalihim ng Kagawaran ng Katarungan ay itinuturing na kinatawan ng Pangulo sa mga tungkulin at usaping nasasakop ng kanyang kagawaran. Kung kaya, taglay nito ang kapangyarihang maglabas ng mga kautusang tungkol sa kanilang tanggapan, tulad ng mga kautusang pangkagawaran o department order. May bisa lamang ang mga kautusang ito sa departamentong sakop ng kalihim. Nagsisilbi ring tagapayo ng Pangulo ang mga kalihim sa usapin tungkol sa pag-iimbestiga sa krimen, pag-uusig, at pangangasiwa at pag-obserba ng katarungan sa Pilipinas.

Yamang mayroong mga kapangyarihan at responsibilidad, bilang opisyal ng gobyerno, sa taas ng mga nabanggit, ang Kalihim ay may kapanagutan bilang isang pinunong bayan. Ayon sa Artikulo XI, Seksiyon 1 ng Konstitusyon, sinasabi:

“SEKSYON. 1. Ang pagtitiwala ng bayan ay angkin ng katungkulang pambayan. Ang mga pinuno at mga kawaning pambayan ay kinakailangang mamalaging nananagutan sa mga taong-bayan, maglingkod sa kanila na taglay ang pinakamataas na pakundangan, dangal, katapatan, at kahusayan, manuparan na taglay ang pagkamakabayan at katarungan, at mamuhay nang buong kapakumbabaan.”

Bukod dito, sa Seksiyon 18 ng naturang Artikulo ay sinasaad:

“SEKSYON. 18. Ang mga pinuno at kawaning pambayan ay may kautangang katapatan sa lahat ng oras sa Estado at sa Konstitusyon, at ang sino mang pinuno o kawaning pambayan na naghahangad magbago ng kanyang pagkamamamayan o magtamo ng katayuang imigrant sa ibang bansa sa panahon ng kanyang panunungkulan ay dapat lapatan ng kaukulang batas.”

Samakatwid, ang Kalihim ng Katarungan ay nagtataglay ng malawak na kapangyarihan, lalo sa usapin tungkol sa pagtataguyod ng katarungan sa Pilipinas. Gayunman, tulad ng lahat ng opisyal at pinuno ng gobyerno, ang kalihim ay may pananagutan sa bayan at dapat maging tapat sa pagseserbisyo sa lahat ng oras.