Ano ang Balik Scientist Program?

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | August 27, 2026

Dear Chief Acosta,

May nakita po ako tungkol sa Balik Scientist Program na pinangangasiwaan ng Department of Science and Technology (DOST). Ano po ang mga ginagawa ng DOST sa nasabing programa? Salamat po sa iyong magiging kasagutan.

— Isabel Lopez

---

Dear Isabel Lopez,

Ang sagot sa iyong katanungan ay maaaring matatagpuan sa Seksyon 3 ng Republic Act (R.A.) No. 11035, o ang "An Act Institutionalizing the Balik Scientist Program, Appropriating Funds Therefor, and for Other Purpose,” kung saan nakasaad na:

“Section 3. Balik Scientist Program. - There is hereby created a Balik Scientist Program, hereinafter referred to as the "Program", to be administered by the Department of Science and Technology (DOST).

Under the Program, the DOST shall:

1. Survey and identify scientific and technological expertise absent or limited locally which may be addressed by a Balik Scientists in coordination with the host institution(s);

2. Manage and facilitate the processing of the applications and awards for short-term, medium-term, or long-term engagement of Balik Scientists in coordination with the host institution(s);

3. Provide and facilitate the release of the appropriate benefits and incentives provided under this Act to Balik Scientist who have passed the application process of the DOST in coordination with the respective host institution(s);

4. Issue the appropriate rules and regulations for the efficient provision of benefits and incentives, which shall include the clarification of pertinent rules and regulations promulgated and administered by other government agencies;

5. Monitor the implementation of the Program, in coordination with the respective host institution(s) and the fulfillment of the agreed obligations and responsibilities of Balik Scientist under the Program;

6. Assess the actual, and/or anticipated impact of each short-term, medium-term, long-term engagement awarded, and the overall implementation of the Program; and

7. Issue the guiding science, technology, or innovation research and development, and industry development agenda that shall guide the implementation of prioritization in the provision of awards and grants-in-aid provided under this Act.

The DOST shall prioritize the awarding of short-term, medium-term, and long-term engagements, and grants-in-aid provided under this Act that complement or address needs in ongoing or prospective government programs and projects of local and national significance. The DOST shall determine other privileges and incentives that maybe extended to Balik Scientists.”

Nais namin ipaalam sa iyo na kinikilala ng Estado na ang paggamit ng kadalubhasaan ng mga eksperto sa agham, teknolohiya, o inobasyon ng isang Pilipino ay isang mahalagang bahagi ng pambansang pagsisikap sa pag-unlad na pampulitika, pang-ekonomiya, at panlipunan. Kaya naman, idineklara bilang patakaran ng Estado na suportahan ang pakikilahok ng mga eksperto sa agham, teknolohiya, o inobasyon ng lahing Pilipino sa mga inisyatibo sa pananaliksik at pagpapaunlad para sa ating bansa.

Dahil dito, nakasaad sa Seksyon 3 ng R.A. No. 11035 na itinataguyod ang isang Balik Scientist Program na siyang pangangasiwaan ng DOST. Ang ilan sa mga kinakailangang gawin o tungkulin ng DOST sa nasabing programa ay: (a.) suriin at tukuyin ang mga kadalubhasaan sa agham at teknolohiya na wala o limitado sa lokal na maaaring matugunan ng isang balik scientist sa pakikipagtulungan sa mga host institutions; (b) pamahalaan at pangasiwaan ang pagproseso ng mga aplikasyon at parangal para sa panandalian, katamtamang termino, o pangmatagalang pakikipag-ugnayan ng mga balik scientists sa pakikipagtulungan sa mga host institutions; at (c) magbigay at pangasiwaan ang pagpapalabas ng mga naaangkop na benepisyo at insentibo na ibinigay sa ilalim ng nabanggit na batas sa mga balik scientist na nakapasa sa proseso ng aplikasyon ng DOST sa pakikipagtulungan sa kani-kanilang host institutions. Muli, ito ay ilan lamang sa mga ginagawa o gagawin ng DOST sa nasabing programa.

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay. 

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.

Ilegal na pagtatanggal sa isang caregiver

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | August 26, 2026

Dear Chief Acosta, 

Kasalukuyan akong nagtatrabaho bilang isang caregiver. Ayon sa aming napag-usapan, ang kontrata ko ay isang taon. Ngunit sinabihan ako na tatanggalin na ako sa trabaho kahit nakaka-walong buwan pa lang ako. Noong tinanong ko kung ako ang dahilan, wala naman silang masabi. May makukuha pa po ba ako bukod sa sahod ko sa huling buwan na ipinagtrabaho ko kung sakaling tanggalin ako sa aking trabaho? — Ate Arlyn

---

Dear Ate Arlyn,

Alamin muna natin kung sino ba ang itinuturing na caregiver sa ilalim ng batas? Ayon sa Section 3 ng Republic Act (R.A.) No. 11965: 

“Section 3. Definition of Terms. - For purposes of this Act, the following terms shall mean:

(a) Caregivers refers to a person, at least eighteen (18) years of age, who renders services as enumerated under Section 7 of this Act and shall include the following:

(1) Licensed health care professionals who listed themselves voluntarily with the Department of Labor and Employment (DOLE) as caregivers;

(2) Any person duly assessed and certified by the Technical Education and Skills Development Authority (TESDA) upon compliance with any of the following:

(i) Graduate of a caregiving qualification who achieved the required competencies;

(ii) Graduate of allied health care courses of an educational and/or accredited training institution; or

(iii) Practitioner or any person with prior learning and/or experience who has undergone competency or portfolio assessment.”

Ang tanong ngayon ay kung ano ang karapatan ng isang caregiver laban sa iligal na pagtanggal sa kaniya sa trabaho. Ayon sa Section 18 ng nasabing batas: 

“Section 18. Termination of Service. - Neither the caregiver nor the employer may terminate the contract before the expiration of the term except for grounds enumerated in Sections 19 and 20 of this Act: Provided, That the caregiver may terminate the contract by serving a written notice to the employer at least one (1) month in advance.

If the caregiver is unjustly dismissed, the caregiver shall be paid the compensation already earned plus the equivalent of fifteen (15) days work by way of indemnity. The caregiver and the employer may mutually agree upon written notice to pre-terminate the contract of employment to end the employment relationship.”

Maliwanag ang nakasaad sa batas na hindi maaaring tanggalin nang walang dahilan ang isang caregiver hangga’t hindi pa tapos ang kaniyang kontrata, maliban sa mga pagkakataon na ibinibigay at pinapayagan ng batas. 

Kung ang isang caregiver ay tinanggal nang walang dahilan bago matapos ang kanyang kontrata, at hindi alinsunod sa mga rason na pinapayagan ng batas, maaari siyang makakuha ng karagdagang kabayaran na katumbas ng kaniyang sahod para sa 15 na araw ng pasok. 

Sa iyong sitwasyon, kung ikaw ay tatanggalin nang walang dahilan bago matapos ang iyong kontrata, bukod sa sahod mo sa huling buwan na ipinasok mo, maaari kang makakuha ng karagdadagang halaga na katumbas ng 15 araw mong sahod, bilang bayad-pinsala. 

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay. 

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala. 

Naipangalan sa iba ang lupa, maaari bang mabawi sa action for reconveyance?

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | August 25, 2026

Dear Chief Acosta,

Ano po ang tinatawag na action for reconveyance? Maraming salamat po sa paglilinaw.

— Johnefy

---

Dear Johnefy, 

Para sa iyong kaalaman, ang action for reconveyance ay isang kasong inihahain ng tunay na may-ari o ng taong may higit na karapatan sa isang lupa kapag ang naturang lupa ay nairehistro sa pangalan ng ibang tao nang mali, labag sa batas, o dahil sa panlilinlang. Hindi nito pangunahing kinukuwestiyon ang bisa ng mismong decree of registration. Sa halip, kinikilala nito na may naisyung titulo, ngunit hinihiling sa hukuman na obligahin ang taong nakapangalan sa titulo na ilipat o ibalik ang lupa at ang titulo nito sa tunay na may-ari o sa taong may mas nakahihigit na karapatan.

Matatagpuan ang isa sa mga legal na batayan nito sa Seksyon 53 (3) ng Presidential Decree (P.D.) No. 1529 o Property Registration Decree, na sinasabi:

“In all cases of registration procured by fraud, the owner may pursue all his legal and equitable remedies against the parties to such fraud without prejudice, however, to the rights of any innocent holder for value of a certificate of title.”

Kaugnay nito, nakasaad naman sa Artikulo 1456 ng New Civil Code of the Philippines:

“If property is acquired through mistake or fraud, the person obtaining it is, by force of law, considered a trustee of an implied trust for the benefit of the person from whom the property comes.”

Ibig sabihin, kapag nakuha at naiparehistro ng isang tao ang lupa dahil sa pagkakamali o pandaraya, itinuturing siya ng batas na isang katiwala (trustee) na may obligasyong ibalik ang ari-arian sa tunay na may-ari.

Sa kasong Mercedes S. Gatmaytan and Erlinda vs. Valdellon v. Misibis Land, Inc., (G.R. No. 222166, ika-10 ng Hunyo 2020, isinulat ni Kgg. na Kasamahang Mahistrado Alfredo Benjamin Caguioa), ipinaliwanag ng Korte Suprema na:

“An action for reconveyance is a legal remedy granted to a rightful owner of land wrongfully or erroneously registered in the name of another to compel the latter to reconvey the land to him. In reconveyance, the decree of registration is respected as incontrovertible. What is sought instead is the transfer of the property, which has been wrongfully or erroneously registered in another person's name, to its rightful and legal owner, or to one with a better right.”

Samakatuwid, hindi layunin ng reconveyance na muling buksan o ipawalang-bisa ang decree of registration. Ang hinihingi lamang ay ang paglilipat ng lupang maling naipangalan sa iba patungo sa taong tunay na nagmamay-ari o may mas matibay na karapatan dito.

Ang action for reconveyance, kung gayon, ay remedyo ng tunay na may-ari o ng taong may mas mahusay na karapatan sa lupang maling nairehistro sa pangalan ng iba. Upang ito ay magtagumpay, kailangang mapatunayan ang sariling pagmamay-ari o mas nakahihigit na karapatan, ang mali o mapanlinlang na pagpaparehistro sa pangalan ng kabilang panig, ang tiyak na pagkakakilanlan ng lupa, at na hindi ito napunta sa isang innocent purchaser for value. Kailangan ding alamin kung ang kaso ay nakabatay sa panlilinlang, implied trust, o walang bisang kontrata dahil dito nakasalalay kung may prescriptive period ang paghahabla.

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay. 

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.