Kulang sa boundary at pinatigil pumasada

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | September 5, 2026

Dear Chief Acosta,

Isa akong drayber ng jeepney sa ilalim ng boundary system. Isang araw po ay kinulang ang naibigay kong boundary dahil kakaunti ang mga pasahero. Dahil dito, hindi ako pinayagang pumasada ng  operator  hangga’t  hindi  ko  nababayaran  ang kakulangan. Sinabi  rin  niya  na  hindi niya ako  empleyado dahil umuupa lamang ako ng kanyang jeepney. Tama po ba ito? Maituturing po bang ilegal na pagtanggal ang hindi niya pagpapahintulot sa akin na pumasada? — Lexie Boy

---

Dear Lexie Boy, 

Ang sagot sa iyong katanungan ay matatagpuan sa mga desisyon ng Korte Suprema. Sa kasong Caong, Jr. vs. Regualos (G.R. No. 179428, ika-26 ng Enero 2011, isinulat ni Kgg. na Kasamang Mahistrado Antonio Eduardo B. Nachura), sinabi ng Korte Suprema na:

“It is already settled that the relationship between jeepney owners/operators and jeepney drivers under the boundary system is that of employer-employee and not of lessor-lessee. The fact that the drivers do not receive fixed wages but only get the amount in excess of the so-called ‘boundary’ that they pay to the owner/operator is not sufficient to negate the relationship between them as employer and employee.”

Samakatuwid, hindi tama ang pahayag na umuupa lamang ang isang drayber ng jeepney. Sa ilalim ng boundary system, may relasyong employer-employee sa pagitan ng operator at drayber nito. Gayunman, hindi lahat ng pagbabawal na pumasada ay agad na maituturing na pagtanggal sa trabaho. Ipinaliwanag ng Korte Suprema sa parehong kaso:

“Indeed, petitioners’ suspension cannot be categorized as dismissal, considering that there was no intent on the part of respondent to sever the employer-employee relationship between him and petitioners. In fact, it was made clear that petitioners could put an end to the suspension if they only pay their recent arrears.”

Kung pansamantala lamang ang pagbabawal at maaari pa ring bumalik ang isang drayber matapos bayaran ang napatunayang mga atraso (arrears), maaari itong ituring na suspensyon at hindi pagkakatanggal. Dagdag pa ng Korte Suprema:

“It would have been different if petitioners complied with the condition and respondent still refused to readmit them to work. Then there would have been a clear act of dismissal.”

Kung nabayaran na ng drayber ang kakulangan sa boundary, ngunit ayaw pa rin siyang pabalikin sa pamamasada, maaari nang magkaroon ng malinaw na pagtanggal sa trabaho. Kinilala rin ng Korte Suprema ang karapatan ng operator na magpatupad ng makatuwirang patakaran tungkol sa pagbabayad ng boundary:

“Respondent’s policy of suspending drivers who fail to remit the full amount of the boundary was fair and reasonable under the circumstances.”

Gayunman, dapat pa ring maging patas at makatuwiran ang pagpapatupad ng patakaran, at dapat isaalang-alang ang dahilan kung bakit hindi nakapagbigay ng buong boundary ang drayber. Ayon pa sa Korte Suprema, hindi dapat awtomatikong parusahan ang isang drayber nang hindi muna sinusuri ang mga pangyayari at binibigyan siya ng pagkakataong magpaliwanag, viz:

“A company policy must be implemented in such manner as will accord social justice and compassion to the employee. In case of noncompliance with the company policy, the employer must consider the surrounding circumstances and the reasons why the employee failed to comply.”

Samakatuwid, maaari kang pansamantalang pagbawalang pumasada hangga’t hindi pa nababayaran ang isang napatunayang kakulangan sa boundary, kung ang patakaran ay patas at makatuwiran. Subalit, kung wala namang sapat na patunay ng mga atraso, o nabayaran mo na ito, ngunit ayaw ka pa ring pabalikin, maaaring maituring itong pagtanggal sa trabaho.

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa impormasyong iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay. 

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.

Pagdalo sa binyagan, nauwi sa pananaksak at kamatayan

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing Mula sa Hukay | September 5, 2026

• 

ISSUE #411

Walang pinipiling oras ang krimen. Iyan ang isa sa mga nakalulungkot na reyalidad sa ating lipunan. 

Araw-araw na lamang nating nababasa, naririnig at nababalitaan na may mga taong nakararanas ng marahas na kapinsalaan. Ang higit pang nakalulungkot, kadalasan, ang mga biktima ay walang anumang ginawa na maaaring maging dahilan upang sila ay masadlak sa karahasan, at madalas, sila pa ang mga pawang walang kalaban-laban.

Tulad na lamang nina Novo at Mark, mga biktima sa kasong may pamagat na People of the Philippines vs. Allan Gere y Arquiza (Criminal Case Nos. 1644 and 884-14-322, April 18, 2007). Dadalo lamang sana sila sa isang binyagan, subalit ang kanilang buhay ay nalagay sa labis na kapahamakan. Ano nga ba ang nangyari sa kanila? Nakamit nga ba nila ang katarungan? Ang kanilang kuwento ay sama-sama nating subaybayan.

Sina Novo at Mark, kasama sina Marvin at Neil, ay nasa tawiran ng daang-bayan sa Aloran, Misamis Occidental, bandang alas-8:00 ng gabi, noong ika-16 ng Oktubre 2003, naghihintay ng masasakyan patungo sa Oroquieta City. Nakatakda silang dumalo sa salu-salo para sa isang binyagan. 

Diumano, may dalawang taong dumaan sa kanilang harapan, ang isa ay si Cocoy, at ang kasama umano nito ay bigla na lamang lumingon, sinuntok si Mark at sinaksak ng kutsilyo sa likod. Hindi na umano nakapanlaban pa si Mark.

Batay sa testimonya ni Marvin, dalawang dipa lamang ang layo niya kay Mark at sa salarin. Matapos ang ginawang pananalakay kay Mark, sinugod naman diumano ng salarin si Novo at sinaksak ito sa dibdib. Sinubukan diumano ni Mark na tumakbo patungo sa direksiyon ng bahay ng Kapitan ng barangay upang humingi ng saklolo, ngunit hinabol siya ng salarin at muling sinaksak sa likuran.

Diumano, madilim noong gabing iyon at walang hawak na pang-ilaw si Marvin. Nakuha lamang umano niya ang flashlight ng salarin matapos ang insidente ng pananaksak.

Maging siya umano ay hinabol din ng salarin at sa puntong iyon lamang niya nailawan ang mukha ng salarin at naaninagan ang itsura nito. Nakaligtas lamang diumano si Marvin dahil nakapagtago siya sa taniman ng lanzones.

Noong makalabas diumano siya sa kanyang pinagtaguan, tumambad sa kanya ang wala nang buhay na katawan ni Novo, habang si Mark naman ay nakita niya na isinakay na sa sasakyang pang-pulis at itinakbo sa ospital.Batay sa testimonya ni Mark, hindi niya kilala ang nabanggit na dalawang tao na dumaan sa kanilang harapan habang sila ay naghihintay ng masasakyan noong gabing iyon.

Kaya laking gulat na lamang umano niya nang siya ay suntukin at saksakin ng isa sa mga ito. Madilim diumano, kung kaya’t hindi niya nakilala kung sino ang dalawang iyon.

Tumakbo umano papunta kay Novo ang taong sumaksak sa kanya at sinaksak din si Novo. Dali-dali umano siyang nagpunta sa bahay ng Kapitan ng barangay ngunit wala ito roon, at isang nagngangalang Alice ang tumawag sa himpilan ng pulis upang humingi ng saklolo. Pagkarating ng mga pulis ay agad siyang dinala sa ospital.

Batay naman sa testimonya ni SPO3 Cawit ng Aloran Police Station, nakatanggap ang kanilang himpilan ng tawag ukol sa isang insidente ng pananaksak. Pagkarating nila sa pinangyarihan ng insidente, natagpuan nila na sugatan si Mark, kung kaya’t dinala nila ito sa pagamutan.

Si Mark diumano ang nagsabi sa kanila na ang kasama ni Cocoy ang salarin sa pananalakay. Diumano, pagbalik nina SPO3 Cawit sa pinangyarihan ng insidente ay natagpuan nila na nakahandusay ang katawan ni Novo sa kanal. Dinala pa umano nila si Novo sa pagamutan, ngunit idineklarang dead-on-arrival.

Nakita rin umano nila, SPO3 Cawit, noong gabing iyon si Cocoy at ipinaalam sa kanila na si Allan ang kasama niya noong naganap ang malagim na insidente. Dagdag pa ni SPO3 Cawit, berbal na inamin diumano ni Allan na siya ang may-akda ng pananalakay at pananaksak kina Novo at Mark.

Pinagsamang Murder at Frustrated Murder ang inihain laban kay Allan sa Regional Trial Court (RTC) ng Oroquieta, Misamis Occidental.Sa tulong at representasyon ni Manananggol Pambayan J.T.J. Chiong ng PAO-Oroquieta, Misamis Occidental, mariing itinanggi at pinabulaanan ni Allan ang mga paratang laban sa kanya. Giit pa ng Depensa, hindi lubos na napatunayan ng ebidensya ng Tagausig na si Allan ang salarin sa mga krimen.

Nangangalap lamang diumano ng ebidensya ang mga pulis. Batay sa testimonya ng saksi para sa Depensa na si Carlito, inimbitahan siya ng mga pulis sa himpilan noong gabi matapos na maganap ang malagim na insidente.

Tinanong diumano siya kung nasaan siya noong nagaganap ang pananaksak kay Novo pati na ng iba pang mga impormasyon kaugnay sa pagkamatay ng nasabing biktima. Pinauwi rin umano siya noong gabing iyon, at nalaman na lamang niya kinabukasan na inaresto na si Allan.

Matapos ang maingat na pag-aaral ng mga ebidensya at tala ng mga kaso na inihain laban kay Allan, isang bagay ang naging malinaw sa hukuman ng paglilitis – walang nakasaksi kung sino ang sumalakay kina Mark at Novo at ang pumaslang sa huli. Bagaman inialok ang testimonya ni Marvin bilang ebidensya para sa pag-uusig, hindi sumapat para sa hukuman ng paglilitis ang naturang testimonya sa pagtataguyod ng pagkakasala ni Allan nang higit pa sa makatuwirang pagdududa.

Naging kapuna-puna sa hukuman ng paglilitis na hindi nagkakatugma ang pahayag ng mga saksi para sa Tagausig. Mayroong pahayag si Marvin na nakita niya na sinuntok at sinaksak diumano ni Allan si Mark at na bumaling si Allan kay Novo at sinaksak din ang huli. Subalit, ipinahayag niya rin na madilim noong gabing iyon at wala siyang flashlight habang nagaganap ang pananaksak.

Hindi umano niya nakita ang mukha ng salarin o nakilala ito bunsod ng madilim na kapaligiran. Makailang-ulit din na ipinahayag ni Marvin na nakuha lamang niya ang flashlight matapos na masaksak ang dalawang biktima. Ayon din sa testimonya ni Marvin, nakita niya na sinuntok ni Allan si Mark at na noong gaganti na ang huli ay dalawang beses na sinaksak ni Allan si Mark sa likurang bahagi ng katawan nito.

Taliwas ito sa naging testimonya ni Mark na isang beses lamang diumano siya nasaksak sa kanyang likod. Para din sa hukuman ng paglilitis, kung totoo na sinuntok muna ni Allan si Mark ay dapat sa harap na bahagi ng katawan nasaksak ang huli.

Ang mga pagkakasalungat ng mga nasabing testimonya ay lubhang nagdulot ng pagdududa sa isipan ng hukuman ng paglilitis kaugnay sa partisipasyon ni Allan sa mga krimen na ipinaparatang sa kanya.

Pagpapaalala ng hukuman ng paglilitis, mahigpit na itinakda sa ating batas ang panuntunan ng pagpiprisinta ng ebidensya nang higit pa sa makatuwirang pagdududa bago mahatulan ng may sala ang sinuman sa anumang krimen. Kung hindi maitaguyod ng Tagausig nang walang pag-aalinlangan ang pagkakasala ng nasasakdal, mananatili ang pagpapalagay sa kanya na walang sala.

Sa mga kaso na inihain laban kay Allan, hindi nakumbinsi ang RTC Oroquieta, Misamis Occidental na naitaguyod ng panig ng Tagausig ang pagkakasala ni Allan nang higit pa sa makatuwirang pagdududa. Kung kaya’t, hatol ng pagpapawalang-sala ang iginawad sa kanya.

Ang nasabing Desisyon ng RTC ay nilagdaan noong ika-18 ng Abril 2007. Hindi na inapela o kinuwestyon pa ang nasabing desisyon ng hukuman.

Isa na namang pagpapaalala sa atin ang kuwento sa araw na ito: upang mapanagot ang pinaghihinalaang salarin ay kailangan ang pagkakakilanlan nito ay lubos na tukuyin.

Sadyang mahirap para sa mga biktima na makamit ang ganap na hustisya kung lubhang mayroong pagkukulang sa ebidensya.

Nawa, sa mga lumipas na taon ay nagawa nang matukoy nang may kasiguruhan kung sino ang totoong naglagay kay Mark sa labis na kapahamakan, at kay Novo, sa kanyang kamatayan.

Pagtataguyod ng PhilATOM sa ‘Pinas

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | September 4, 2026

Dear Chief Acosta,

Sa panahon ngayon ay makikita ang patuloy na pag-unlad at pagsulong ng agham at teknolohiya. Isa sa mga madalas nating marinig ay ang patungkol sa tinatawag na enerhiyang nuklear. Dahil dito, nais ko sanang malaman kung may ahensya na ba ng gobyerno na may responsibilidad patungkol sa nasabing aspeto ng agham? — Robyn Santos

---

Dear Robyn Santos,

Ang sagot sa iyong katanungan ay matatagpuan sa Seksyon 6 ng Republic Act (R.A.) No. 12305, o kilala rin sa tawag na “Philippine National Nuclear Energy Safety Act,” kung saan nakasaad na:

“Section 6. Establishment of the Philippine Atomic Energy Regulatory Authority. - The Philippine Atomic Energy Regulatory Authority, otherwise known as "PhilATOM", is hereby established as an independent and quasi-judicial body. The PhilATOM shall have sole and exclusive jurisdiction to exercise regulatory control in accordance with this Act for the peaceful, safe, and secure uses of nuclear energy and radiation sources in the Philippines.

The regulatory functions of other government agencies with jurisdiction, functions, and authorities with respect to nuclear energy and radiation sources shall be transferred to the PhilATOM.”

Ayon sa nasabing probisyon na batas, ang Philippine Atomic Energy Regulatory Authority o kikilalanin din bilang "PhilATOM" ay itinatag bilang isang independiente at quasi-judicial body. Ito ay magkakaroon ng nag-iisa at eksklusibong hurisdiksyon upang isagawa ang pagkontrol sa regulasyon alinsunod sa batas upang matiyak ang mapayapa at ligtas na paggamit ng enerhiyang nuklear at mga pinagmumulan ng radiation sa ating bansa. Nais din naming ipaalam sa iyo na base sa nasabing batas, ang mga tungkulin sa regulasyon ng iba pang mga ahensya ng gobyerno na may hurisdiksyon, at awtoridad kaugnay ng enerhiyang nuklear at mga pinagmumulan ng radiation ay inilipat na sa PhilATOM.

Dagdag dito, nakasaad sa Seksyon 11 ng nasabing batas na ang PhilATOM ay kinakailangang bumuo at maglabas ng mga regulasyon, pamantayan, at gabay upang tukuyin ang mga prinsipyo, kinakailangan, at kaugnay na pamantayan kung saan nakabatay ang mga paghatol, desisyon, at aksyon nito sa regulasyon, samakatuwid:

“Section 11. Development of Regulations, Standards, and Guides. - The PhilATOM shall develop and issue regulations, standards, and guides to specify the principles, requirements, and associated criteria upon which its regulatory judgments, decisions, and actions are based; Provided, That these regulations, standards, and guides shall be periodically reviewed and revised by the PhilATOM as necessary to keep them up to date, with due consideration of relevant international safety and security standards, technical standards, good practices, and of relevant experience; Provided, further. That these regulations, standards, and guides shall set forth principles, requirements, and associated criteria commensurate with the radiation risks associated with the facilities and activities, in accordance with a graded approach. xxx”

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa impormasyong iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay. 

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.