Karapatan sa Right of Way

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | Pebrero 19, 2023

Ang easement ay isang uri ng pasanin ng isang immovable, karaniwan ay sa lupa, para sa kapakanan ng isa pang immovable na pag-aari ng ibang tao. Ang isang easement ay maaaring para sa kapakinabangan ng publiko o nakararami, o pribadong tao. Ang immovable kung saan ang easement ay itatatag ay tinatawag na servient estate.

Dominant estate naman ang tawag sa immovable kung saan magiging pabor ang easement na itatatag.

Ang karapatan na mabigyan ng road right of way ay nakapaloob sa Article 649 ng New Civil Code kung saan nakasaad ang mga sumusunod:

“The owner, or any person who by virtue of a real right may cultivate or use any immovable, which is surrounded by other immovables pertaining to other persons and without adequate outlet to a public highway, is entitled to demand a right of way through the neighboring estates, after payment of the proper indemnity.”

Ayon sa nasabing batas, ang sinuman na ang pag-aaring immovable ay pinaiikutan ng ibang immovable na pag-aari ng ibang tao at walang madaanan patungo sa highway ay may karapatang humingi ng right of way pagkatapos magbayad ng kaukulang bayad-pinsala. Ang bayad-pinsala ay nangangahulugan na babayaran ng nangangailangan ng right of way ang halaga ng parte ng lupa na kanyang gagamitin at kapinsalaan na magiging dulot sa paggamit nito kung tuloy-tuloy ang paggamit at permanente ang ilalagay na daanan. Gayunman, ang right of way ay dapat na panatilihin sa isang punto na pinakakaunti ang pinsala sa servient estate.

Sa kabilang banda, kung ang isang kapiraso ng lupa na nakamtan sa pamamagitan ng pagbili, pakikipagpalit o pagbabahagi ay napapaligiran ng ibang lupain ng nagbenta, nagpalit o ng kabahagi, siya ay inoobliga ng batas na magbigay ng right of way nang walang bayad-pinsala.

Sa kaso ng Quintanilla v. Abangan (G.R. No. 160613, February 12, 2008, Ponente: Honorable Former Associate Justice Antonio Eduardo B. Nachura), sinabi ng Korte Suprema na;

“To be entitled to an easement of right of way, the following requisites should be met:

1. The dominant estate is surrounded by other immovables and has no adequate outlet to a public highway;

2. There is payment of proper indemnity;

3. The isolation is not due to the acts of the proprietor of the dominant estate; and

4. The right of way claimed is at the point least prejudicial to the servient estate; and insofar as consistent with this rule, where the distance from the dominant estate to a public highway may be the shortest.”

Kaya naman, kapag ang isang tao ay nagsampa ng petisyon para sa Easement of Right of Way, kinakailangan niyang patunayan sa hukuman ang apat na rekisitong ito para siya ay mabigyan ng right of way. Marapat din na ang maibibigay na road right of way ay ang magdudulot ng pinakamaliit ang abala sa may-ari ng lupang hinihingan ng right of way.

Kailangang hilingin ang karapatan sa road right of way. Gayunman, mas maigi na pag-usapan nang maayos ang usaping ito ng mga may-ari ng lupang maaapektuhan. Kung sakaling hindi magkasundo ang mga partido, ang pagsasampa ng petisyon sa husgado ang paraan upang magamit ang karapatang ito.