Ang pag-unlad ay para sa tao, hindi laban sa tao

ni Leonida Bonifacio-Sison @Boses | August 12, 2026

Karapatan ng bawat Pilipino ang magkaroon ng tahanan, kabuhayan at ligtas na kapaligiran. Kaya bago ituring na tagumpay ang isang malaking proyektong teknolohikal, dapat munang tiyaking hindi naman ang ordinaryong mamamayan ang magiging kapalit ng pag-unlad.

Ito ang sentro ng pagtutol ng mga magsasaka at Aeta sa Capas, Tarlac laban sa Pax Silica, isang US-led international initiative na naglalayong magtayo ng 1,600-ektaryang high-tech industrial hub sa New Clark City. Layunin nitong suportahan ang artificial intelligence infrastructure, data centers at advanced semiconductor manufacturing.

Halos 400,000 verified signatures na ang nakalap sa petisyon na humihiling na itigil ang proyekto dahil sa pangambang maaapektuhan ang kanilang mga tahanan, kabuhayan at kapaligiran.

Para sa mga magsasaka, hindi lamang lupa ang posibleng mawala. Kasama rito ang pinagkukunan nila ng pagkain at kita. Ayon pa sa kanila, tinatayang 500 pamilya sa Barangay Sta. Lucia ang maaaring maapektuhan. Nangangamba rin sila sa posibleng epekto ng proyekto sa kalidad ng tubig at produksyon ng kanilang mga sakahan.

Mahalaga ang ganitong pangamba dahil ang tubig ay hindi lamang bahagi ng kapaligiran. Para sa mga komunidad na umaasa rito para sa kanilang pang-araw-araw na pangangailangan, ito ay bahagi mismo ng kanilang buhay.

Ganito rin ang paninindigan ng Aeta community. Ayon sa kanila, mahalaga ang lupain sa kanilang pagkakakilanlan, tahanan at kabuhayan. Para sa kanila, ang usapin ay hindi lamang tungkol sa kasalukuyan kundi pati sa kinabukasan ng kanilang mga anak at susunod na henerasyon.

Bukod sa Sta. Lucia, kabilang din sa mga lugar na sinasabing maaaring maapektuhan ang Barangays O’Donnel at Aranguren. Batay sa datos ng Capas municipal government, mahigit 30 porsyento ng kabuuang lupain ng bayan ay itinuturing na productive agricultural land.

Hindi masama ang pag-unlad. Kailangan ng bansa ang teknolohiya, trabaho at mga industriyang makapagpapalakas sa ekonomiya. Pero ang tunay na pag-unlad ay hindi dapat sinusukat lamang sa laki ng investment o dami ng itatayong pasilidad. Dapat kasama rito ang kapakanan ng mga taong matagal nang naninirahan at naghahanap buhay sa lugar.

Kung may proyekto mang itutuloy, kailangang malinaw ang environmental safeguards, proteksyon sa kabuhayan at tahanan, at konsultasyon sa mga komunidad. Dapat ding marinig ang boses ng mga magsasaka at katutubong mamamayan bago gumawa ng desisyong maaaring magbago sa kanilang buhay.

Ang teknolohiya ay maaaring magdala ng bagong kinabukasan, ngunit hindi dapat burahin ang kinabukasang matagal nang binubuo ng mga taong nakatira sa lupaing iyon. Ang pag-unlad ay tunay lamang kapag hindi kailangang isakripisyo ang karapatan, kabuhayan at tahanan ng maliliit upang umangat ang iilan.