Ang pag-unlad ay para sa tao, hindi laban sa tao

ni Leonida Bonifacio-Sison @Boses | August 12, 2026

Karapatan ng bawat Pilipino ang magkaroon ng tahanan, kabuhayan at ligtas na kapaligiran. Kaya bago ituring na tagumpay ang isang malaking proyektong teknolohikal, dapat munang tiyaking hindi naman ang ordinaryong mamamayan ang magiging kapalit ng pag-unlad.

Ito ang sentro ng pagtutol ng mga magsasaka at Aeta sa Capas, Tarlac laban sa Pax Silica, isang US-led international initiative na naglalayong magtayo ng 1,600-ektaryang high-tech industrial hub sa New Clark City. Layunin nitong suportahan ang artificial intelligence infrastructure, data centers at advanced semiconductor manufacturing.

Halos 400,000 verified signatures na ang nakalap sa petisyon na humihiling na itigil ang proyekto dahil sa pangambang maaapektuhan ang kanilang mga tahanan, kabuhayan at kapaligiran.

Para sa mga magsasaka, hindi lamang lupa ang posibleng mawala. Kasama rito ang pinagkukunan nila ng pagkain at kita. Ayon pa sa kanila, tinatayang 500 pamilya sa Barangay Sta. Lucia ang maaaring maapektuhan. Nangangamba rin sila sa posibleng epekto ng proyekto sa kalidad ng tubig at produksyon ng kanilang mga sakahan.

Mahalaga ang ganitong pangamba dahil ang tubig ay hindi lamang bahagi ng kapaligiran. Para sa mga komunidad na umaasa rito para sa kanilang pang-araw-araw na pangangailangan, ito ay bahagi mismo ng kanilang buhay.

Ganito rin ang paninindigan ng Aeta community. Ayon sa kanila, mahalaga ang lupain sa kanilang pagkakakilanlan, tahanan at kabuhayan. Para sa kanila, ang usapin ay hindi lamang tungkol sa kasalukuyan kundi pati sa kinabukasan ng kanilang mga anak at susunod na henerasyon.

Bukod sa Sta. Lucia, kabilang din sa mga lugar na sinasabing maaaring maapektuhan ang Barangays O’Donnel at Aranguren. Batay sa datos ng Capas municipal government, mahigit 30 porsyento ng kabuuang lupain ng bayan ay itinuturing na productive agricultural land.

Hindi masama ang pag-unlad. Kailangan ng bansa ang teknolohiya, trabaho at mga industriyang makapagpapalakas sa ekonomiya. Pero ang tunay na pag-unlad ay hindi dapat sinusukat lamang sa laki ng investment o dami ng itatayong pasilidad. Dapat kasama rito ang kapakanan ng mga taong matagal nang naninirahan at naghahanap buhay sa lugar.

Kung may proyekto mang itutuloy, kailangang malinaw ang environmental safeguards, proteksyon sa kabuhayan at tahanan, at konsultasyon sa mga komunidad. Dapat ding marinig ang boses ng mga magsasaka at katutubong mamamayan bago gumawa ng desisyong maaaring magbago sa kanilang buhay.

Ang teknolohiya ay maaaring magdala ng bagong kinabukasan, ngunit hindi dapat burahin ang kinabukasang matagal nang binubuo ng mga taong nakatira sa lupaing iyon. Ang pag-unlad ay tunay lamang kapag hindi kailangang isakripisyo ang karapatan, kabuhayan at tahanan ng maliliit upang umangat ang iilan.

Ingat sa baha para ‘di magsisi

ni Leonida Bonifacio-Sison @Boses | August 11, 2026

Ngayong tag-ulan, hindi lang payong at kapote ang dapat laging dala ng bawat Pilipino—kundi dagdag na pag-iingat. Sa bawat baha na tinatahak ng mga manggagawa, estudyante at ordinaryong mamamayan, may panganib na hindi agad nakikita ngunit maaaring magdulot ng malubhang sakit. Isa na rito ang leptospirosis, isang panganib na hindi dapat minamaliit.

Kaya makatuwiran ang paalala ng Department of Health (DOH) na iwasan hangga’t maaari ang paglusong sa tubig-baha. Hindi lahat ng baha ay simpleng maruming tubig lamang. Maaari itong may halong kontaminadong tubig at iba pang bagay na maaaring makapagdulot ng sakit, lalo na kapag may sugat o galos ang isang taong lumusong dito.

Para sa mga hindi maiiwasang dumaan sa baha, pinapayuhan ng DOH ang publiko na magsuot ng boots at iba pang proteksiyon sa katawan. Mahalaga ring agad na kumonsulta sa doktor o pinakamalapit na health center upang makatanggap ng tamang payo at kinakailangang gamot. 

Hindi rin dapat balewalain ang mga sintomas. Agad magpatingin kapag nakaranas ng lagnat, paninilaw ng mata o balat at iba pang sintomas na maaaring maiugnay sa leptospirosis. Mas mabuting maagapan ang sakit kaysa hintaying lumala bago humingi ng tulong.

Kasabay ng malawakang pagbaha sa Metro Manila at iba pang bahagi ng bansa dahil sa pabugsu-bugsong pag-ulan na pinalakas ng habagat, inatasan na rin ng Malacañang ang DOH na magsagawa ng mga produktibong hakbang laban sa mga sakit na maaaring kumalat pagkatapos ng baha. 

Hinikayat din ang mga mamamayan na magpakonsulta sa pinakamalapit na health center kapag may nararamdamang sintomas o may posibleng exposure sa kontaminadong tubig.

Sa ganitong sitwasyon, hindi sapat ang paalala lamang. Dapat tiyaking madaling naaabot ng mga komunidad ang mga health center, sapat ang suplay ng gamot at malinaw ang impormasyon tungkol sa mga hakbang na dapat gawin bago at pagkatapos lumusong sa baha.

May bahagi ang bawat mamamayan sa pag-iwas sa sakit, ngunit may mas malaking tungkulin ang pamahalaan na tiyaking hindi pahirapan ang paghingi ng serbisyong pangkalusugan. 

Sa tag-ulan, ang pag-iingat ay hindi pagiging praning. Ito ay paraan ng pagprotekta sa sarili at pamilya. Mas mabuting maagap kaysa magsisi

24/7 na proteksyon sa mga manggagawa

ni Leonida Bonifacio-Sison @Boses | August 10, 2026

Grabe na ang nakawan kung pati mga gasolinahan na nagsisilbi sa mga motorista sa madaling-araw ay nagiging puntirya na rin ng mga armadong suspek. Sa oras na tahimik ang paligid at kakaunti ang tao, mas kailangan ng seguridad at mabilis na pagtugon upang maprotektahan ang mga empleyadong naghahanapbuhay lamang.

Isang lalaki ang naaresto matapos umanong tangkaing looban ang isang gasoline station. Ayon sa ulat ng pulisya, dumating ang suspek kasama ang dalawang kasamahan sakay ng isang motorsiklo.

Lumapit umano ang suspek sa pump attendant at idineklara ang kanilang pagnanakaw. Mabuti na lamang at nakatawag agad ng tulong ang cashier bago tuluyang makapasok ang suspek sa cashier’s booth.

Sa ganitong mga insidente, hindi lamang pera o ari-arian ang nakataya. Buhay at seguridad ng mga manggagawa ang pinakamahalagang dapat protektahan. Ang mga pump attendant, cashier, delivery worker at iba pang empleyadong nagtatrabaho sa gabi ay hindi dapat makaramdam na kailangan nilang harapin mag-isa ang anumang panganib habang ginagampanan ang kanilang trabaho.

Mahalaga rin ang mabilis na pagtugon ng pulisya, ngunit hindi dapat doon nagtatapos ang usapin. Kailangang palakasin ang police visibility at security measures sa mga establisimyentong bukas nang 24 oras, lalo na sa mga lugar na kaunti ang tao kapag madaling-araw. Makakatulong din ang maayos na CCTV system, emergency communication at malinaw na safety protocols para sa mga empleyado.

Ang insidenteng ito ay paalala na ang seguridad ay hindi lamang responsibilidad ng pulisya. May bahagi rin ang mga negosyo, lokal na pamahalaan at komunidad sa pagprotekta sa mga taong nagtatrabaho sa oras na karamihan ay natutulog.

Hindi dapat maging normal ang takot sa lugar ng trabaho. Ang bawat manggagawang pumapasok sa madaling-araw ay may karapatang makauwi nang ligtas. Ang tunay na panalo laban sa krimen ay hindi lamang kapag may nahuhuli, kundi kapag napipigilan ang susunod na insidente at napapanatiling ligtas ang buong komunidad.