Ligtas na paaralan, responsibilidad ng buong lipunan

ni Leonida Sison @Boses | June 30, 2026

Dapat maging ligtas na lugar ng pagkatuto ang mga paaralan, hindi lugar ng takot at pangamba para sa mga estudyante at kanilang mga magulang.

Kaya makabuluhan ang mas pinaigting na ugnayan ng Philippine National Police (PNP), Department of Education (DepEd), at Commission on Higher Education (CHED) upang higit na matiyak ang kaligtasan ng mga mag-aaral. Hindi sapat na kumilos lamang kapag may naganap nang trahedya. Mas mahalaga ang maagap na paghahanda at matatag na seguridad upang maiwasan ang anumang insidenteng maaaring maglagay sa panganib ng kabataan.

Bilang bahagi ng mas mahigpit na hakbang sa seguridad, inatasan ang lahat ng regional offices at police stations na makipag-ugnayan nang mas malapit sa DepEd, CHED, at mga paaralan. Layunin nitong palakasin ang seguridad sa loob ng mga campus at sa mga pangunahing aktibidad ng mga estudyante, lalo na ang mga isinasagawa sa labas ng paaralan.

Hinikayat din ng PNP ang mga paaralan na makipag-coordinate muna sa pinakamalapit na himpilan ng pulisya bago magsagawa ng malalaking off-campus activities. Sa ganitong paraan, maisasagawa ang masusing security assessment, maihahanda ang emergency response plan, maayos na mapapangasiwaan ang daloy ng trapiko, at magiging mabilis ang koordinasyon sa rescue at medical teams sakaling magkaroon ng hindi inaasahang pangyayari. Nagsisimula ang tunay na pag-iwas sa sakuna sa matibay na kooperasyon at maagang pagpaplano.

Ang hakbang na ito ay tugon din sa direktiba ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. na paigtingin ang proteksyon sa mga mag-aaral sa loob at labas ng paaralan. Iginiit ng Pangulo ang isang whole-of-society approach kung saan sama-samang kikilos ang mga ahensya ng gobyerno, mga paaralan, lokal na pamahalaan, at mismong komunidad upang mahigpit na maipatupad ang mga safety protocol.

Lalong pinabilis ang pagpapatupad ng mga hakbang matapos ang madugong pamamaril sa isang paaralan noong Hunyo 22 na ikinasawi ng tatlong estudyante. Kasunod nito, humiling ang DepEd ng mas mahigpit na seguridad at mas madalas na police patrols sa paligid ng mga paaralan. Dahil dito, inatasan na rin ang lahat ng police units sa bansa na isama ang mga educational institution sa kanilang police visibility at security operations.

Mahalagang tandaan na ang kaligtasan ng mga estudyante ay hindi lamang responsibilidad ng pulisya o ng mga guro. Bahagi rin dito ang mga magulang, lokal na pamahalaan, at buong komunidad. Kapag nagkakaisa ang lahat, mas nagiging epektibo ang pagprotekta sa kabataan laban sa karahasan at iba pang banta.

Ang tunay na sukatan ng isang ligtas na lipunan ay hindi lamang ang bilis ng pagresponde kapag may insidente, kundi ang kakayahang mapigilan itong mangyari. Karapatan ng bawat kabataan ang makapag-aral nang walang takot, at tungkulin ng buong lipunan na tiyaking ang bawat paaralan ay mananatiling lugar ng pagkatuto, pag-asa, at ligtas na kinabukasan.

Band-aid solution, hindi makapipigil sa susunod na trahedya

ni Leonida Sison @Boses | June 29, 2026

Kung ipagbabawal ba ang social media sa mga menor-de-edad, mababawasan kaya ang karahasan at iba pang suliraning kinakaharap ng kabataan, o isa lamang itong mabilis ngunit pansamantalang lunas sa mas malalim na problema ng lipunan? 

Ito ngayon ang sentro ng diskusyon matapos ang nakagigimbal na pamamaril sa isang paaralan na kinasasangkutan ng dalawang menor-de-edad.

Kasunod ng insidente, muling nabuhay ang panawagan para higpitan ang paggamit ng social media at online platforms ng mga bata. Kabilang sa mga tinitingnang anggulo ng mga imbestigador ang posibleng impluwensya ng mararahas na video game at online content sa mga suspek. Dahil dito, nagpahayag ang Malacañang ng kahandaang pag-aralan ang mga panukalang magbabawal sa mga application na naglalaman ng marahas na tema para sa mga kabataan.

Suportado rin ni Senate President Sherwin Gatchalian ang mga hakbang na maglilimita sa access ng mga batang wala pang 16 taong gulang sa social media. Aniya, maraming pag-aaral ang nagpapakita na may epekto ang labis na paggamit ng social media at violent games sa mental health ng kabataan, kasabay ng pagtaas ng mga kaso ng mental health concerns sa bansa.

Sa Hulyo 1, magsasagawa ng pagdinig ang Senado upang alamin kung may papel ang online platforms sa paglaganap ng mararahas na ideolohiya at kung paano nagagamit ang mga ito sa pag-impluwensya sa mga kabataan.

Hindi naman bago ang panukalang ito. Noong Abril, inihain ang Senate Bill No. 2066 o Social Media Safety for Children Bill na naglalayong pagbawalan ang mga batang wala pang 16 taong gulang na magkaroon ng social media accounts. Kasama rin dito ang pagpapatupad ng age-verification system upang masiguro ang pagsunod sa batas.

Samantala, hinikayat din ng Department of Information and Communications Technology (DICT) ang Kongreso na maipasa ang isang digital safety law bago matapos ang 2026, kabilang ang pagtatakda ng minimum age requirement sa paggamit ng social media.

Gayunman, maraming sektor ang naniniwalang hindi sapat ang simpleng pagbabawal. Ayon sa Council for the Welfare of Children, hindi makabubuti sa mga bata ang isang total ban dahil hindi nito tinutugunan ang tunay na ugat ng problema. Para naman sa isang sociologist, hindi praktikal ang ganitong polisiya dahil maging ang mga nasa hustong gulang ay nakararanas din ng parehong panganib sa online world.

Iginiit niya na mas mahalagang gawing ligtas ang digital environment para sa lahat kaysa basta pagbawalan ang isang partikular na sektor. May pangamba rin na kapag pinagbawalan ang mga bata sa mga pangunahing platform, maaari silang lumipat sa mas mahirap bantayan at mas mapanganib na online spaces. Ganito rin ang babala ng CitizenWatch Philippines na nagsabing maaaring mailipat lamang ang panganib sa ibang lugar sa halip na tuluyang mabawasan.

Isa pang usapin ang karapatan ng kabataan sa impormasyon at pakikilahok sa mga usaping panlipunan. Maaari ring magkaroon ng banta sa privacy kung kakailanganing magsumite ng sensitibong personal na impormasyon para sa age verification. Dagdag pa rito, may posibilidad na gumamit lamang ang mga menor-de-edad ng pekeng detalye o account ng ibang tao upang makalusot sa mga restriksyon.

Para sa maraming pamilyang Pilipino, lalo na sa mga may magulang na nagtatrabaho sa ibang bansa, mahalagang kasangkapan ang social media sa komunikasyon at pagpapanatili ng ugnayan. Kaya naman hindi maaaring balewalain ang positibong papel nito sa pang-araw-araw na buhay.

Sa halip na band-aid solution, mas mainam na ituon ang mga hakbang sa pagpigil sa mga tunay na pinagmumulan ng online harm, kabilang ang mga grupong nagpapakalat ng karahasan, pang-aabuso, at mapanlinlang na impormasyon. Katulad ito ng layunin ng Child Online Safety and Protection Bill na pinagtibay na ng Kamara, na nakatuon sa mas mahigpit na proteksyon laban sa online sexual abuse at exploitation ng mga bata.

Sa ganang akin, mahalagang kumilos ang pamahalaan upang protektahan ang kabataan, ngunit hindi sapat ang simpleng pagbabawal upang maresolba ang isang komplikadong suliranin. Ang tunay na hamon ay kung paano bubuo ng isang ligtas, responsable, at makataong digital environment para sa lahat. Hindi lamang teknolohiya ang dapat bantayan kundi pati ang edukasyon, paggabay ng magulang, kalusugang pangkaisipan, at kultura ng paggamit ng internet.

Ang usapin ay hindi lamang tungkol sa social media kundi tungkol sa kinabukasan ng kabataang Pilipino. Kung nais nating maiwasan ang mga trahedyang tulad ng mga nangyayaring insidente ngayon sa mga kabataan, kailangan na magkaroon ng mas malalim, mas matalino, at mas pangmatagalan ang mga solusyong ating isusulong para sa kapakanan ng buong sambayanan.

Mental health ng kabataan, ‘wag ipagsawalang-bahala

ni Leonida Sison @Boses | June 28, 2026

Sa panahon ngayon na dumarami ang kabataang nakararanas ng matinding stress, depresyon, at iba pang suliraning pangkaisipan, hindi ba’t mas makabubuting pigilan ang paglala ng problema kaysa hintaying humantong ito sa krisis? 

Ito ang mahalagang mensahe sa likod ng Project SINAG, isang inisyatibong inilunsad ng Commission on Higher Education (CHED) at University of the Philippines (UP) Manila upang palakasin ang mental health support sa mga kolehiyo at unibersidad sa buong bansa.

Sa ilalim ng programang “Sulong Institusyon sa Napapanahong Aksyon at Ginhawa” o Project SINAG, sasanayin ang 724 campus leaders mula sa 181 state universities and colleges at local universities and colleges. Bawat paaralan ay magpapadala ng apat na kinatawan na isasailalim sa isang taong online training upang maisama ang mental health awareness at support system sa mga polisiya, silid-aralan, at serbisyo para sa mga estudyante.

Mahalaga ang hakbang na ito dahil ayon sa 2024 National Survey on Mental Health and Well-Being, ang mga nasa edad 18 hanggang 34 ay hanggang tatlong beses na mas malamang magkaroon ng major depressive disorder kumpara sa mas nakatatandang edad. Ipinapakita nito na seryoso ang hamon sa kalusugang pangkaisipan ng kabataan, lalo na sa gitna ng mga problemang dulot ng pag-aaral, pamilya, ekonomiya, at mabilis na pagbabago ng lipunan.

Hindi tulad ng karaniwang programa na kumikilos lamang kapag may emergency, nakatuon ang Project SINAG sa prevention at maagang interbensyon. Layunin nitong matukoy agad ang mga senyales ng problema upang mabigyan ng tamang suporta bago pa ito lumala. Kabilang dito ang Integrated Layered Referral System na nagsasaayos ng antas ng tulong na kailangan ng bawat estudyante, mula sa simpleng emotional support hanggang sa espesyal na pangangalaga mula sa mga eksperto.

Kapansin-pansin din ang paggamit ng Biopsychosocial Spiritual framework, na kumikilala na ang mental health ay hindi lamang usaping medikal. Nakakaapekto rin dito ang pamilya, komunidad, kultura, personal na karanasan, at maging ang espiritwal na paniniwala ng isang tao. Ipinunto rin ng mga opisyal ng UP na mahalaga ang pagbuo ng mga campus na may malasakit, pag-unawa, at pagkilala sa dignidad ng bawat mag-aaral.

Ang programang ito ay hindi lamang para sa mga estudyante. Isa itong paalala na ang mental health ay responsibilidad ng buong komunidad. Kung mas maraming paaralan ang magiging ligtas na espasyo para sa kabataan, mas malaki ang posibilidad na magkaroon tayo ng mas matatag, produktibo, at malusog na mamamayan sa hinaharap.

Mahalagang maunawaan na ang pag-aalaga sa isip ay kasing halaga ng pag-aalaga sa katawan. Ang tunay na tagumpay ng edukasyon ay hindi lamang nasusukat sa mataas na marka o diploma, kundi sa kakayahang makabuo ng mga indibidwal na may matatag na kaisipan, malasakit sa kapwa, at sapat na lakas upang harapin ang mga hamon ng buhay.