Babala sa publiko, mag-ingat sa tindi ng sikat ng araw

ni Leonida Bonifacio-Sison @Boses | November 15, 2026

Sa tindi ng init na nararanasan sa ilang bahagi ng bansa, hindi na sapat ang simpleng pag-iwas sa araw upang maprotektahan ang sarili. Kapag umabot sa mapanganib na antas ang heat index, bawat oras na ginugugol sa ilalim ng matinding sikat ng araw ay maaaring maglagay sa kalusugan at buhay ng mga Pilipino sa panganib.

Nagbabala ang Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA) matapos maitala ang danger level heat index sa tatlong lugar sa Mimaropa at tatlo sa Visayas. Pinakamataas ang naitala sa Tacloban City, Leyte, na umabot sa 44 degrees Celsius bandang alas-5 ng hapon. Naitala rin ang kaparehong temperatura sa Coron, Cuyo at Puerto Princesa sa Palawan, Roxas City sa Capiz at Borongan sa Eastern Samar.

Ayon sa PAGASA, kabilang sa danger level ang heat index na nasa 42 hanggang 51 degrees Celsius. Sa ganitong kondisyon, maaaring makaranas ng heat exhaustion o heat stroke ang sinumang patuloy na gumagawa ng mga aktibidad sa ilalim ng matinding init. Hindi ito dapat balewalain dahil maaaring humantong sa seryosong komplikasyon sa kalusugan.

Lalong nakababahala ang sitwasyon para sa mga manggagawang kailangang magbilad sa araw, gaya ng mga construction worker, magsasaka, mangingisda, traffic enforcer, delivery rider at iba pang naghahanapbuhay sa labas. Hindi rin ligtas ang mga batang naglalaro sa ilalim ng araw, matatanda at mga taong may karamdaman. Para sa maraming Pilipino, hindi madaling manatili sa loob ng bahay dahil nakasalalay sa araw-araw na trabaho ang kanilang kita at pangangailangan ng pamilya.

Kaya naman mahalagang sundin ang paalala ng PAGASA na uminom ng maraming tubig, iwasang lumabas kung hindi kinakailangan, lalo na mula alas-10 ng umaga hanggang alas-4 ng hapon, at gumamit ng sunscreen bilang proteksiyon sa balat. Dapat ding magkaroon ng sapat na pahinga at lilim ang mga kailangang magtrabaho sa labas upang hindi malagay sa panganib ang kanilang kalusugan.

Hindi rin dapat iasa sa bawat indibidwal lamang ang pag-iingat. May pananagutan ang mga employer at lokal na pamahalaan na tiyaking may tubig, pahingahan at angkop na proteksiyon ang mga manggagawang lantad sa matinding init.

Hindi dapat ipagpalit ang kalusugan sa kita o trabaho. Walang saysay ang paghahanapbuhay kung ang kapalit naman ay pagkakasakit o pagkawala ng buhay. Sa panahon ng matinding init, ang pag-iingat ay hindi kahinaan kundi mahalagang hakbang upang mapangalagaan ang sarili at pamilya. Dapat unahin ang kaligtasan bago pa maging huli ang lahat.

Graduation ay karapatan, hindi pribilehiyo

ni Leonida Bonifacio-Sison @Boses | November 14, 2026

Sa bawat estudyanteng umaakyat sa entablado tuwing graduation, hindi lamang diploma ang dala niya kundi mga taon ng pagsisikap, sakripisyo at pangarap ng buong pamilya. Kaya hindi makatarungang ipagkait sa isang magtatapos ang pagkakataong makiisa sa seremonya dahil lamang sa hindi pa nababayarang obligasyon sa paaralan.

Isang mahalagang hakbang ang pagpasa ng Kamara sa ikalawang pagbasa sa House Bill 11579 o Kapakanan ng Magsisipagtapos Bill. Layunin nitong ipagbawal sa mga paaralan ang paghadlang sa mga estudyanteng may hindi pa nababayarang pera o pananagutang may kaugnayan sa kagamitan at iba pang ari-arian ng paaralan na makadalo at makilahok sa graduation ceremony.

Sa gitna ng mataas na gastusin sa edukasyon, maraming pamilya ang nahihirapang tustusan ang matrikula, proyekto, bayarin at iba pang pangangailangan ng kanilang mga anak. May mga estudyanteng nakatapos sa kabila ng kakulangan sa pera, kaya masakit isipin na maaaring hindi nila maranasan ang mismong seremonyang pinaghirapan nilang marating dahil lamang sa natitirang utang.

Dapat maunawaan na ang graduation ay hindi simpleng pagtitipon o pagmartsa sa entablado. Para sa mga magulang na nagsikap at nagtiis upang mapag-aral ang kanilang mga anak, isa itong mahalagang sandali na nagsisilbing bunga ng kanilang mga sakripisyo. Karapat-dapat lamang na maranasan ito ng mga magtatapos, anuman ang kanilang kalagayang pinansiyal.

Gayunman, hindi rin nangangahulugan ang panukala na mawawala na ang obligasyon ng estudyante sa paaralan. Mananatili ang pananagutan nilang bayaran ang anumang utang o isauli ang mga ari-ariang hindi pa naibabalik. May karapatan pa rin ang mga paaralan na ipagpaliban ang paglalabas ng diploma, transcript of records at iba pang dokumento hangga’t hindi natutupad ang mga kailangang bayaran.

Mahalaga ring bigyan ng kapangyarihan ang Commission on Higher Education (CHED) at Technical Education and Skills Development Authority (TESDA) na magtakda ng mga parusa sa mga paaralang lalabag sa magiging batas. Sa ganitong paraan, mapangangalagaan ang karapatan ng mga mag-aaral nang hindi inaalis ang karapatan ng mga institusyong pang-edukasyon.

Hindi dapat gawing sukatan ng karapatan ng isang mag-aaral na ipagdiwang ang kanyang pagtatapos ang laman ng kanyang bulsa. Ang edukasyon ay dapat magbukas ng pagkakataon, hindi magdagdag ng bigat sa mga pamilyang kapos sa buhay. Hindi kailangang burahin ang utang upang kilalanin ang pagsisikap. Hayaan silang magmartsa, ipagpatuloy ang paniningil sa tamang paraan, at bigyan ang bawat nagsikap na magtapos ng sandaling matagal nilang pinangarap.

Pagnanakaw ng kuryente, hindi diskarte kundi krimen

ni Leonida Bonifacio-Sison @Boses | November 13, 2026

Sa kagustuhang makatipid sa bayarin sa kuryente, hindi dapat isugal ng sinuman ang buhay at kaligtasan ng buong pamilya. Ang ilegal na pagkakabit ng jumper at iba pang paraan ng pagnanakaw ng kuryente ay hindi lamang pandaraya sa bayarin, kundi isang mapanganib na gawain na maaaring magdulot ng sunog, pagkakakuryente at pinsala sa mga taong walang kinalaman dito.

Nagbabala ang Department of Energy (DOE) laban sa paggamit ng mga ilegal na koneksiyon sa linya ng kuryente. Binigyang-diin ng ahensya na malinaw na paglabag sa batas ang ganitong gawain at may kaakibat itong pananagutang kriminal para sa sinumang mapatutunayang sangkot.

Ipinagbabawal ito sa ilalim ng Republic Act No. 7832 o Anti-Electricity and Electric Transmission Lines/Materials Pilferage Act of 1994, na naglalayong labanan ang pagnanakaw ng kuryente at mga materyales na ginagamit sa mga linya ng transmisyon.

Hindi dapat balewalain ang babalang ito dahil hindi lamang ang mga gumagawa ng ilegal na koneksiyon ang nalalagay sa panganib. Kapag nagkaroon ng sirang kawad, sobrang karga o maling pagkakabit ng mga linya, maaari itong pagmulan ng sunog na mabilis kumalat sa mga kabahayan. Maaari ring makuryente ang mga bata, kapitbahay at maging ang mga tauhang nagsasagawa ng pagkukumpuni sa mga linya ng kuryente.

Mas nakababahala na maaaring madamay ang mga pamilyang walang kaalaman o kinalaman sa ginagawang pagnanakaw. Isang maling koneksiyon lamang ay sapat na upang masira ang mga tahanan, mawalan ng kabuhayan ang mga residente at malagay sa alanganin ang buhay ng maraming tao.

Hindi rin makatarungan sa mga konsumer na matapat na nagbabayad ng kanilang buwanang singil ang mga gumagamit ng ilegal na koneksiyon. Habang ang iba ay nagsisikap magtipid at maglaan ng bahagi ng kanilang kita para sa bayarin, may mga taong pinipiling mandaya at balewalain ang panganib na idinudulot nito sa komunidad.

Gayunman, hindi sapat ang babala lamang. Dapat tiyakin ng mga kinauukulang ahensya na mahigpit at tuluy-tuloy ang pagsubaybay sa mga ilegal na koneksiyon. Kailangan ding palakasin ang kaalaman ng publiko tungkol sa panganib nito at hikayatin ang mga residente na ireport ang kahina-hinalang pagkakabit ng mga kawad sa kanilang lugar.

Hindi dapat gawing dahilan ang pagtitipid upang labagin ang batas at ilagay sa panganib ang buhay ng iba. Kung may suliranin sa pagbabayad ng kuryente, mas makabubuting makipag-ugnayan sa kinauukulang electric cooperative o distribution utility upang malaman ang mga legal na paraan ng pag-aayos ng bayarin.

Tandaan, isang beses man o minsan lamang gamitin ang ilegal na koneksiyon, hindi nababawasan ang panganib na dulot nito. Ang kuryente ay mahalagang bahagi ng bawat tahanan, ngunit kapag ginamit sa maling paraan, maaari itong maging sanhi ng trahedya. Huwag hintaying may masunugan o may mawalan ng buhay bago seryosohin ang babala. Ang pagtitipid ay hindi dapat kapalit ng kaligtasan ng buong pamayanan.