Batas para pangalagaan ang mga nakatatanda, tiyaking nasa maayos na pamamahala

ni Leonida Sison @Boses | February 4, 2026

Karapatan ng bawat Pilipinong tumanda nang may dignidad at sapat na serbisyong pangkalusugan.

Kaya naman, ipinasa ng Senado ang Senate Bill 1509 o Philippine Geriatric Center Act. Sa ikatlo at pinal na pagbasa, tuluyan nang umusad ang panukalang magtatatag ng Philippine Geriatric Center (PGC), isang espesyal na ospital na tututok sa pangangailangang medikal ng mga senior citizen—mga lolo at lola na nagbigay-buhay sa pamilya at komunidad sa mahabang panahon.

Iginiit na ang PGC ay simbolo ng pagkilala at paggalang sa mga nakatatanda. Kabilang din ito sa prayoridad ng Legislative Executive Development Advisory Council at sa legislative agenda ng Department of Health (DOH), patunay ng malinaw na direksyon at suporta mula sa ehekutibo at lehislatura.

Ang PGC ay tutugon sa mabilis na pagtanda ng populasyon at kakulangan ng serbisyong geriatric sa bansa. Itinatakda nitong magbigay ng abot-kaya, dekalidad, at people-centered na pangangalaga sa ating mga senior citizens. Higit pa rito, magsisilbi rin itong sentro ng koordinasyon para sa integrated at nationwide na serbisyong geriatric sa pakikipagtulungan ng DOH, LGUs, at iba pang sektor.

Mahalaga rin ang papel ng PGC sa pananaliksik sa mga sakit na kaugnay ng pagtanda at sa pagsasalin ng mga resulta tungo sa polisiya at espesyalisadong pangangalaga. Sa antas ng komunidad, susuportahan nito ang pagtatayo ng senior citizens’ wards sa mga pampublikong ospital at magsasanay ng mga health worker, social worker, at

boluntaryo.

Isinama sa bersyon ng Senado ang mahahalagang pananggalang laban sa pagiging “white elephant” ng proyekto. Itinakda na ang pamumuno ng PGC ay dapat hawak ng lisensiyadong doktor na may napatunayang karanasan sa geriatric care at mahusay na pamamahala ng ospital. Ang pamantayang ito ay kritikal upang masigurong ang pondo ng bayan ay nagbubunga ng serbisyong tunay na nararamdaman ng taumbayan.

Ang PGC ay panlipunang kontrata sa pagitan ng estado at mamamayan. Kapag inalagaan natin ang matatanda, pinalalakas natin ang pamilyang Pilipino at binibigyang-halaga ang alaala, karunungan, at ambag ng mga nauna sa atin. Paalala ito na ang kaunlaran ay hindi nasusukat sa bilis ng paglago kundi sa husay ng pag-aaruga sa mga pinakamahina.

Ang Philippine Geriatric Center ay paninindigan na ang pagtanda ay hindi pasanin kundi yugto ng buhay na dapat protektahan. Kapag naisabatas at naisakatuparan nang tapat, magiging konkretong patunay ito na ang karapatan sa kalusugan ay walang edad, at ang pag-unlad ay dapat maramdaman hanggang sa huling hininga ng bawat Pilipino.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Transportasyong panghimpapawid, mas paigtingin pa

ni Leonida Sison @Boses | February 3, 2026

Dapat bigyang-pansin ng pamahalaan at ng publiko ang pahayag ng Air Carriers Association of the Philippines (ACAP) kaugnay ng mga hakbang upang gawing mas abot-kaya at mas accessible ang domestic air travel.

Bilang isang bansang binubuo ng maraming isla, mahalagang paigtingin ang transportasyon—hindi lamang para sa paggalaw ng mga tao, kundi pati ng mga produkto at oportunidad. Sa ganitong konteksto, makabuluhan ang paninindigan ng ACAP na bukas silang makipagtulungan sa paghahanap ng pangmatagalang solusyon sa halip na umasa sa panandaliang lunas.

Magandang senyales ang pagtaas ng bilang ng mga domestic passenger, na nagpapakita ng kumpiyansa ng mga Pilipino sa paglalakbay at ng patuloy na sigla ng lokal na turismo. Gayunman, tama ang paalala ng ACAP na hindi lamang pamasahe ang bumubuo sa kabuuang gastos ng biyahe. Malaki rin ang epekto ng singil sa paliparan, buwis, at kakulangan sa modernong pasilidad.

Isa ring mahalagang usapin ang maiikling runway at limitadong kakayahan ng ilang paliparan. Dahil dito, napipilitan ang mga airline na gumamit ng turboprop na may mas kaunting upuan, na nagreresulta sa mas mataas na gastos kada pasahero. Sa ganitong sitwasyon, mahirap panatilihing mababa ang pamasahe nang hindi isinasakripisyo ang kaligtasan at kalidad ng serbisyo.

Malinaw na ang tunay na solusyon ay hindi simpleng pagdidikta ng presyo, kundi ang pagpapabuti ng imprastraktura. Isang positibong hakbang ang inisyatiba ng Civil Aeronautics Board na itulak ang pagpapahaba ng runway at ang pagrepaso sa night rate ng mga paliparan. Ang mga repormang ito ay may pangmatagalang benepisyo—mas maraming flight, mas malalaking eroplano, at mas mahusay na koneksyon sa iba’t

ibang rehiyon.

Sa huli, kung magsasanib ang malinaw na polisiya ng gobyerno, responsableng operasyon ng mga airline, at tuluy-tuloy na pamumuhunan sa mga paliparan, posibleng makamit ang isang matatag, makatao, at inklusibong sistema ng transportasyong panghimpapawid para sa lahat ng Pilipino.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Illegal recruitment at trafficking, patuloy na banta sa kabataan

ni Leonida Sison @Boses | February 2, 2026

Palala nang palala ang illegal recruitment at human trafficking sa bansa, lalo na sa bagong insidente ng 17-anyos na dalagita sa Ninoy Aquino International Airport Terminal 1.

Sa kabila ng paulit-ulit na babala ng pamahalaan, patuloy na binibiktima ang mga kabataang Pilipino, lalo na ang mahihirap, ng mga sindikatong handang pekein ang edad at dokumento kapalit ng kita.

Ayon sa Bureau of Immigration (BI), na-intercept ang menor-de-edad mula Maguindanao del Sur noong Enero 24 habang paalis patungong Saudi Arabia sakay ng Philippine Airlines. Sa unang tingin, maayos ang kanyang mga papeles, ngunit sa masusing inspeksiyon, lumabas na ang pasaporte at ibang dokumento ay nagsasabing siya ay 25 taong gulang, samantalang ang birth certificate ay malinaw na nagpapakita na siya ay 17 pa lamang. Ibig sabihin, hindi siya maaaring magtrabaho sa ibang bansa, lalo na bilang household service worker.

Dito makikita ang bangis ng illegal recruitment. Hindi lamang ito simpleng paglabag sa batas; isa itong tahasang pagnanakaw ng kabataan at kinabukasan. Isang recruitment agency sa Pasay City ang umano’y nag-recruit sa kanya, patunay na hindi lamang sa malalayong probinsya nagaganap ang ganitong modus, kundi pati sa sentro ng bansa.

Agad na kumilos ang mga otoridad. Nakipag-ugnayan ang BI sa Inter-Agency Council Against Trafficking, na siyang kumuha ng kustodiya sa menor-de-edad upang mabigyan ng proteksyon at tulong, at upang buuin ang kasong kriminal laban sa mga nasa likod ng tangkang paglabag. Ayon sa BI Commissioner, malinaw na hindi uurungan ng gobyerno ang sinumang nagsasamantala sa kahinaan ng mga Pilipino.

Ngunit higit sa operasyon, ang insidenteng ito ay salamin ng mas malalim na problema. Hangga’t limitado ang oportunidad sa maraming komunidad, mananatiling bukas ang pinto para sa panlilinlang. Ang kwento ng batang nasagip ay kwento ng maraming Pilipino na umaasang makaalpas sa hirap, ngunit muntik nang mapahamak dahil sa kasakiman ng iilan.

Ang pagsagip na ito ay paalala na ang laban kontra-trafficking ay hindi lamang tungkulin ng gobyerno. Responsibilidad ito ng buong mamamayan. Ang pagbabantay, edukasyon, at malasakit ang tunay na sandata laban sa mga mapanlinlang. Kapag kumilos tayo nang maagap, may mga kabataang maitataguyod at masasagip mula sa panganib.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com