Mga dahilan para mapawalan ng mana ang anak

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | Pebrero 26, 2023

Ang karapatan ng isang tao na magmana ay nakapaloob sa Book III, Title IV, Chapter I ng New Civil Code of the Philippines. Ang unang probisyon nito ay nagbibigay-kahulugan sa kung ano ang pagmamana. Ayon dito:

“Art. 774. Succession is a mode of acquisition by virtue of which the property, rights and obligations to the extent of the value of the inheritance, of a person are transmitted through his death to another or others either by his will or by operation of law.”

Sa pagbalangkas ng nasabing probisyon, malinaw nating makikita na ang isang tao ay maaaring magkamit ng ari-arian sa pamamagitan ng mana, na magsisimula sa araw na ang nagpapamana ay sumakabilang-buhay. Dalawang partido ang pinag-uusapan sa mana: ang nagpapamana at tagapagmana. Ang nagpapamana ay ang partidong sumakabilang-buhay at ang tagapagmana ay ang naiwanan ng taong pumanaw. Sa ganitong paraan ng pagkakamit ng pag-aari, hindi lamang ari-arian ang nalilipat sa isang tao, bagkus pati ang karapatan at obligasyon din ng taong nagpapamana.

Ang pagsasalin ng mana ay maaaring sa pamamagitan ng (1) isang testamentong tinatawag na “last will and testament” o huling habilin; (2) operasyon ng batas dahil sa kawalan ng huling habilin ng taong pumanaw; o kaya (3) ang kumbinasyon ng dalawang nabanggit kung saan may huling habilin, ngunit hindi nasakop ang kabuuan ng mana o mayroong sapilitang tagapagmana na hindi naisama sa nasabing huling habilin. Sakop ng mamanahin ang lahat ng karapatan at obligasyon ng nagpapamana na hindi napawalang-bisa ng pagpanaw ng huli.

Sa ating batas, ang mga sumusunod ang mga itinalagang sapilitang tagapagmana:

“Art. 887. The following are compulsory heirs:

(1) Legitimate children and descendants, with respect to their legitimate parents and ascendants;

(2) In default of the foregoing, legitimate parents and ascendants, with respect to their legitimate children and descendants;

(3) The widow or widower;

(4) Acknowledged natural children, and natural children by legal fiction;

(5) Other illegitimate children referred to in Article 287.”

Sila ay itinuring na sapilitang tagapagmana, sapagkat sila ay itinalaga ng batas na may karapatan na makinabang sa mga ari-ariang naiwanan ng isang taong namayapa na.

Maaari lamang silang mawalan ng mana kapag ang nagpapamana ay gumawa ng kasulatan na nagpapawalang karapatan sa kanila na maging tagapagmana nito.

Gayunman, maaaari lamang silang tanggalan ng karapatang magmana alinsunod sa mga dahilang itinatakda ng batas at dapat din itong sumunod sa porma ng isang huling habilin.

Ang mga dahilan na maaaring gamitin upang mapawalan ng mana ang isang sapilitang tagapagmana katulad ng asawa at mga anak ay alinman sa mga sumusunod:

“Art. 919. The following shall be sufficient causes for the disinheritance of children and descendants, legitimate as well as illegitimate:

(1) When a child or descendant has been found guilty of an attempt against the life of the testator, his or her spouse, descendants, or ascendants;

(2) When a child or descendant has accused the testator of a crime for which the law prescribes imprisonment for six years or more, if the accusation has been found groundless;

(3) When a child or descendant has been convicted of adultery or concubinage with the spouse of the testator;

(4) When a child or descendant by fraud, violence, intimidation, or undue influence causes the testator to make a will or to change one already made;

(5) A refusal without justifiable cause to support the parent or ascendant who disinherits such child or descendant;

(6) Maltreatment of the testator by word or deed, by the child or descendant;

(7) When a child or descendant leads a dishonorable or disgraceful life;

(8) Conviction of a crime which carries with it the penalty of civil interdiction.

Art. 921. The following shall be sufficient causes for disinheriting a spouse:

(1) When the spouse has been convicted of an attempt against the life of the testator, his or her descendants, or ascendants;

(2) When the spouse has accused the testator of a crime for which the law prescribes imprisonment of six years or more, and the accusation has been found to be false;

(3) When the spouse by fraud, violence, intimidation, or undue influence cause the testator to make a will or to change one already made;

(4) When the spouse has given cause for legal separation;

(5) When the spouse has given grounds for the loss of parental authority;

(6) Unjustifiable refusal to support the children or the other spouse.”