Karapatang pangalagaan ang kapaligiran sa pamamagitan ng writ of kalikasan

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Magtanong Kay Attorney | September 4, 2022

Panahon na naman ng tag-ulan. Kamakailan lamang ay nagkaroon ng pagbaha sa ating mga karatig na lugar na nakaapekto sa kanilang kabuhayan. Maraming tanim ang nasalanta na magdudulot na naman ng hapis sa ating mga kababayan na ngayon pa lamang nagsisimulang umusad ang mga kabuhayan dahil sa nakaraang dulot ng pandemya. Kaya naman ang ating kalikasan ay marapat na mabigyan ng proteksyon nang maiwasan ang mas grabeng sakuna sa tuwing panahon ng tag-ulan. Ang tubig ulan ay hindi lamang baha ang dulot. Kailangan din natin ito upang matugunan ang patubig para sa ating mga magsasaka at mapanatili ang tubig na kinakailangan sa ating mga dam.

Ang ating kalikasan ay importante na mapanitiling maayos at malinis nang ito ay maging kanais-nais at mapakinabangan pa ng mga susunod na henerasyon. Ang paglapastangan sa ating kalikasan ay marapat lamang na mabigyan ng katapat na kaparusahan.

Kung may paglabag o banta ng paglabag, sa batas tungkol sa proteksyon ng kalikasan at kapaligiran, maaaring maghain ng petisyon sa husgado upang makakuha ng Writ of Kalikasan sa ilalim ng Rule 7 ng A.M. No. 09-6-8-SC, na mas kilala bilang “The Rules of Procedure for Environmental Cases.” Ito ay maaaring isampa sa Korte Suprema o sa anumang sangay ng Court of Appeals ng tao o grupo, kabilang na ang mga people’s organization, non-governmental organization (NGO) at ng iba pang grupo ng pampublikong interes na kinikilala ng ating gobyerno. Ang petisyon ay ihahain sa ngalan ng mamamayan na ang karapatang magkaroon ng malusog na ekolohiya ay malalabag o nanganganib na malabag dahil sa kagagawan ng publikong opisyal o pribadong indibidwal na maaaring magdulot ng malaking kasiraan ng kapaligiran at makaapekto sa buhay, kalusugan at ari-arian ng mga naninirahan sa dalawa o higit pang siyudad o probinsya.

Ang Writ of Kalikasan ay legal na remedyo sa ilalim ng batas ng Pilipinas, kung saan ang karapatan ng mamamayan sa “balanced and healthful ecology” (timbang at malusog na ekolohiya) ay nalalabag dahil sa gawain ng pampublikong opisyal, empleyado o pribadong indibidwal o grupo. Ang mandato ng Writ of Kalikasan ay mula sa Artikulo II, Seksyon 16 ng ating Saligang Batas, kung saan nakasaad na “Dapat pangalagaan at isulong ng Estado ang karapatan ng sambayanan sa timbang at kanais-nais na ekolodyi nang naaayon sa aluy-oy at tugma ng kalikasan.” (Filipino version)

Ang paghahain ng petisyon para makakuha ng Writ of Kalikasan ay hindi nangangahulugang hindi na maaaring papanagutin ang mga taong lumabag sa batas kalikasan para sa kasong administratibo, kriminal o sibil para makahingi ng danyos.

Kapag mayroong kagyat na pangangailangan at ang naghahabla ay makararanas ng grave injustice at irreparable injury, siya ay maaaring humiling sa kanyang petisyon na mabigyan ng Temporary Environmental Protection Order (TEPO).

Ang patuloy na pagkasira ng kapaligiran ay hindi lamang magdudulot ng mga sakuna, bagkus ito ay magiging sanhi rin ng maraming sakit sa mamamayan. Ang mga usok na likha ng mga sasakyan ay maaaring maging sanhi ng asthma o pneumonia. Ang patuloy na pagkakalat ng basura ay magdudulot ng pagbara ng mga kanal at magiging sanhi ng pagbaha. Kaya naman, kaakibat ng ating mga karapatan sa malinis at malusog na kapaligiran ay ang ating mga responsibilidad bilang mamamayan na panatilihing maayos ang ating kapaligiran. Gawin din natin ang ating obligasyon, tulad na lamang ng paggamit ng recycled products, pagtitipid sa tubig, enerhiya o kuryente at pagtatapon ng basura sa tamang tapunan. Ito ay maliliit na bagay, subalit makatutulong nang malaki sa atin na mapanatiling malinis ang ating kapaligiran.