Karapatang magmana ng ari-ariang naiwan ng asawa

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Magtanong Kay Attorney | April 3, 2022

Bagama't ang ari-arian ng mag-asawa ay nahahati nang pantay sa pagitan nilang mag-asawa ayon sa batas na sumasaklaw sa relasyon ng mag-asawa at ng mga pag-aaring napundar nila sa kanilang pagsasama bilang mag-asawa, hindi ito nangangahulugan na hindi na maituturing na tagapagmana ang asawang naiwan dahilan sa namatay na ang kanyang kabiyak.

Ayon sa batas, bukod sa bahagi ng naiwang asawa ng isang yumao sa mga conjugal o absolute properties, ang nabalong asawa ay may karapatang magmana ng mga ari-ariang naiwan ng kanyang asawa na bahagi ng hereditary estate.

Ang surviving spouse na ito ay ang legal na asawa sapagkat hindi kinikilala rito sa Pilipinas ang common-law relationship o ang pagsasama nang walang kasal.

Ang karapatang magmana ng nasabing surviving spouse ay nakapaloob sa Articles 995 hanggang 1002, Book III ng Civil Code of the Philippines.

Kapag walang naiwanang lehitimong anak o magulang at hindi lehitimong anak at kanilang mga inapo, lehitimo man o hindi ang yumao, ang asawang buhay ay magmamana ng buong kayamanan ng namatay.

Kung nagkaroon naman ang mag-asawa ng legal separation at ang surviving spouse ang pinagmulan ng sanhi ng kanilang paghihiwalay, ang nasabing surviving spouse ay hindi magmamana sa kanyang namatay na asawa.

Kapag kasamang magmamana ng surviving spouse ang kanyang mga lehitimong anak sa kanyang yumaong asawa, ang kanyang bahagi ay katumbas ng bahagi ng bawat anak. Kung iisa ang anak paghahatian nila itong dalawa (2) nang pantay.

Ang ikaapat (1/4) na bahagi ng hereditary estate ay mapupunta sa surviving spouse kapag kasama niyang magmamana ang lehitimong magulang at hindi lehitimong anak ng kanyang asawa. Ang kalahati (1/2) ay mapupunta sa mga magulang at ang natitirang ikaapat (1/4) na bahagi ay mapupunta sa hindi lehitimong anak.

Kapag wala silang anak ng kanyang namatay na asawa subalit naiwang buhay ang mga magulang nito, ang bahagi ng surviving spouse sa mana ay kalahati (1/2) at ang natitirang kalahati (1/2) ay mapupunta sa mga lehitimong magulang ng kanyang asawa.

Kung ang kasamang tagapagmana ng surviving spouse ay kapatid o pamangkin ng kanyang yumaong asawa, ang mga nasabing kapatid at pamangkin ay magmamana ng kalahati (1/2) ng buong kayamanan. Kalahati (1/2) ang magiging bahagi ng buhay na asawa.