Karapatan ng pamangkin sa mana

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | May 2, 2023

Dear Chief Acosta,

Ang aking tiya ay namatay nang walang asawa at anak, at siya ay walang iniwan na Last Will and Testament. Siya ay may dalawang kapatid, ang aking ina na naunang yumao sa kanya, at ang isa pa niyang kapatid na lalaki. Ang kanilang mga magulang ay matagal na ring pumanaw. Ayon sa aking tiyo, siya lamang ang tagapagmana dahil naunang namatay ang aking ina sa aking tiya. May karapatan ba kami ng aking isa pang kapatid sa mga naiwang ari-arian ng aming tiya kahit nauna sa kanyang pumanaw ang aming ina? –Nilda

Dear Nilda,

Ang batas na sasaklaw tungkol sa iyong katanungan ay ang Republic Act No. 386 o mas kilala bilang New Civil Code of the Philippines. Nakasaad sa Articles 1003 at 1005 ng nasabing batas:

“Article 1003. If there are no descendants, ascendants, illegitimate children, or a surviving spouse, the collateral relatives shall succeed to the entire estate of the deceased in accordance with the following articles.

Article 1005. Should brothers and sisters survive together with nephews and nieces, who are the children of the descendant’s brothers and sisters of the full blood, the former shall inherit per capita, and the latter per stirpes.”

Kaugnay nito, inilahad ng Korte Suprema sa kaso ng Antonia Armas v. Marieta Calisterio, G.R. No. 136467, 06 April 2000, Ponente: Retired Honorable Associate Justice Jose C. Vitug, na:

“Nephews and nieces, however, can only succeed by right of representation in the presence of uncles and aunts; alone, upon the other hand, nephews and nieces can succeed in their own right which is to say that brothers or sisters exclude nephews and nieces except only in representation by the latter of their parents who predecease or are incapacitated to succeed.”

Ayon sa mga nabanggit na probisyon ng batas at desisyon ng Korte Suprema, kung ang namatay ay walang asawa, anak, at mga magulang na siyang magmamana sa kanyang mga naiwanang ari-arian, at kung ang naiwan lamang ay ang kanyang mga kapatid, sila ang mga magiging tagapagmana. Kung sakaling may naunang namatay na kapatid ang yumao, ang mga anak ng nauna ay hahalili sa kanya.

Gaya ng iyong sitwasyon, dahil ang mga naiwan ng iyong tiya ay ang dalawa niyang kapatid lamang, ang mga ito ang magiging tagapagmana. Sa kadahilanang naunang pumanaw ang iyong ina kaysa sa iyong tiya, hahalili kayong magkapatid sa kanya bilang tagapagmana. Nakasaad din sa nabanggit na batas na ang iyong tiyo, bilang kapatid ng yumao, ay magmamana “per capita” at kayong dalawang magkapatid ay magmamana “per stirpes” o bilang kinatawan ng inyong ina na naunang yumao. Samakatuwid, ang iyong tiyo ay may karapatan sa kalahati ng ari-arian ng inyong tiya, at kayong magkapatid ay maghahati sa natitirang kalahati.

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay.

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.