Karapatan ng empleyado na dinggin at ipagtanggol ang sarili

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | january 4, 2026

Ang isang empleyado o opisyal na nasampahan ng kaukulang kaso sa paglabag ng mga alituntunin ng opisina ay may karapatang ipagtanggol ang kanyang sarili at magbigay ng kanyang panig. Siya rin ay may karapatang mabigyan ng sapat na oras upang makapaghanda ng kanyang depensa at sagutin ang mga naging paratang sa kanya. Anumang paglabag ay mayroong katumbas na kaparusahan at malimit sa isang kasong administratibo ang mga parusang suspensyon sa trabaho o tuluyang pagkatanggal sa trabaho. Dahil sa mga maaaring maging kaakibat na kaparusahan, ang empleyado o opisyal na kinasuhan ay kinakailangang mabigyan ng isang patas na pagdinig. 

Ito ay sang-ayon na rin sa probisyon ng ating Saligang Batas patungkol sa Lipon ng mga Karapatan na nagsasaad na: “No person shall be deprived of life, liberty or property without due process of law.” Maituturing na ang trabaho ng isang tao ang nagbibigay sa kanya ng buhay sapagkat ang kanyang sahod mula sa kanyang trabaho ang kanyang gagamitin upang matugunan niya ang kanyang mga pangunahing pangangailangan, maging ng kanyang pamilya at ng mga taong umaasa sa kanya. Ang nangangambang pagkawala nito ay maaaring maging sanhi ng pagkawala ng kanyang kakayahan para matugunan ang kanyang mga pangangailangan at ng ibang taong umaasa sa kanya.

Kanuga nito, ang isang empleyadong nakasuhan kaugnay sa kanyang pagtatrabaho ay binibigyan ng mga sumusunod na karapatan:

1. Karapatang mabigyan ng due process:

Sa kaso ng Ang Tibay vs. Court of Industrial Relations (69 Phils. 635), inilatag ng Korte Suprema ang mga rikisitos ng isang procedural due process sa isang kasong administratibo. Sang-ayon sa Korte Suprema, ang mga sumusunod ay ang mga rikisitos ng procedural due process:

a)Karapatang mapakinggan. Kasama rito ang karapatang magprisinta ng ebidensya para depensahan ang sarili at mapabulaanan ang akusasyon;

b) Isang patas na tribunal kung saan susuriin nito ang mga ebidensyang inihain;

c) Ang desisyon ng tribunal ay may batayang ebidensya;

d) Ang batayang ebidensya ay kinakailangang subtansyal o sapat sa paniniwala ng isang makatwirang pag-iisip upang magkaroon ng sariling konklusyon;

e) Desisyon sa kaso na suportado ng at base sa ebidensya na iprinisinta sa pagdinig o kabahagi ng records ng kaso; 

f) Isang tribunal na gagamit ng kanyang sarili at independenteng pagsusuri sa mga katotohanan sa isang usapin at sa mga angkop na batas patungkol dito;

g) Desisyon sa kaso na malinaw na nagpapaliwanag sa magkabilang panig ng mga isyu o usapin sa kaso at sa naging batayan ng tribunal sa naging desisyon nito.

2. Karapatan sa isang patas na pagdinig.

3. Karapatan na mabigyan ng paalala sa maaaring kahinatnan ng kaso na inihain laban sa kanya.

Kasama sa tinatawag na due process ang ipagbigay-alam sa empleyadong nakasuhan ang kinahinatnan ng pagdinig sa kanyang kaso upang siya ay mabigyan ng pagkakataong maisagawa ang anumang ligal na hakbangin kung ang maging resulta ng pagdinig ay ang kanyang pagkatalo.  

Sa kasong Zoleta v. Investigating Staff, et al., (G.R. No. 258888, 8 April 2024), sa panulat ni Kagalang-galang na Kasamang Mahistrado Samuel H. Gaerlan, ito ang naging pahayag ng Korte Suprema: 

Due process, as a constitutional precept, does not always and in all situations require a trial-type proceeding. Due process is satisfied when a person is notified of the charge against him and given an opportunity to explain or defend himself. In administrative proceedings, the filing of charges and giving reasonable opportunity for the person so charged to answer the accusations against him constitute the minimum requirements of due process. The essence of due process is simply to be heard, or as applied to administrative proceedings, an opportunity to explain one's side, or an opportunity to seek a reconsideration of the action or ruling complained of.

The case of Ang Tibay v. Court of Industrial Relations enumerates the constitutional requirements of due process, which the said case described as the "fundamental and essential requirements of due process in trials and investigations of an administrative character." Due process in administrative proceedings requires compliance with the following cardinal principles: (1) the respondents' right to a hearing, which includes the right to present one's case and submit supporting evidence, must be observed; (2) the tribunal must consider the evidence presented; (3) the decision must have some basis to support itself; (4) there must be substantial evidence; (5) the decision must be rendered on the evidence presented at the hearing, or at least contained in the record and disclosed to the parties affected; (6) in arriving at a decision, the tribunal must have acted on its own consideration of the law and the facts of the controversy and must not have simply accepted the views of a subordinate; and (7) the decision must be rendered in such manner that respondents would know the reasons for it and the various issues involved.

Sa madaling salita, ang isang empleyadong isinailalim sa isang administratibong proseso kaugnay sa mga sinasabing paglabag niya sa trabaho ay may karapatang malaman ang lahat ng detalye ng akusasyon laban sa kanya, at ilatag ang kanyang depensa bago pa man maaaring maghatol ang employer sa kanyang kaso.