Multa sa paglalakad ng aso nang walang tali

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | April 20, 2026

Dear Chief Acosta,

Madalas maglakad ang kapitbahay ko kasama ang kanyang aso nang walang tali sa aming subdivision. Isang beses, nang makita ko siya sa kalsada namin, magalang ko siyang hiniling na itali ang kanyang aso dahil kasama ko ang maliliit kong mga anak at baka aksidenteng makagat sila ng aso. Gayunpaman, natawa lamang siya sa alalahanin ko, at sinabi na sanay ang kanyang aso at hindi ko dapat ipag-alala dahil hindi ito mananakit. Tama ba ang sinabi ng kapitbahay ko? Nais ko sanang maliwanagan. Maraming salamat po. — Hermie James

---

Dear Hermie James,

Itinataguyod ng gobyerno ang karapatan ng bawat Pilipino sa kalusugan. Kaugnay nito, nagtayo ng sistema para kontrolin at pigilan ang pagkalat ng rabies sa tao at hayop, at maituro ang responsableng pag-aalaga ng mga alagang hayop.

Ang Republic Act (R.A.) No. 9482, na kilala rin bilang “Anti-Rabies Act of 2007,” ay nagsasaad na:

“SECTION 5. Responsibilities of Pet Owners. — All Pet Owners shall be required to:

(a) Have their Dog regularly vaccinated against Rabies and maintain a registration card which shall contain all vaccinations conducted on their Dog, for accurate record purposes.

(b) Submit their Dogs for mandatory registration.

(c) Maintain control over their dog and not allow it to roam the streets or any public place without a leash.

(d) Be a responsible Owner by providing their Dog with proper grooming, adequate food and clean shelter.

(e) Within twenty-four (24) hours, report immediately any Dog biting incident to the Concerned Officials for investigation or for any appropriate action and place such Dog under observation by a government or private veterinarian.

(f) Assist the Dog bite victim immediately and shoulder the medical expenses incurred and other incidental expenses relative to the victim’s injuries.”

Batay sa nabanggit na probisyon ng batas, malinaw na kahit sanay o hindi sanay ang aso, may pananagutan ang may-ari ng alagang hayop na kontrolin ang kaniyang aso at hindi pahintulutang gumala sa kalsada o anumang pampublikong lugar nang walang tali.

Kaya naman, bilang may-ari ng aso, ipinagbabawal ng batas na hayaan ng iyong kapitbahay na gumala ang kanyang aso sa anumang pampublikong lugar, kabilang ang mga kalsada sa inyong subdivision, nang walang tali. Hindi ito nakadepende sa kung sanay o hindi sanay ang kanyang aso.

Ang sinumang may-ari ng aso na lalabag sa batas na ito ay mahaharap sa multa. Ayon sa Seksyon 11(5) ng kaparehong batas:

“SEC. 11. Penalties. –

(5) Pet Owners who refuse to put leash on their Dogs when they are brought outside the house shall be meted a fine of Five hundred pesos (P500.00) for each incident.”

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay.

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.

Paggamit ng pangalan ng isang buhay na tao bilang trademark, bawal

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | April 20, 2026

Dear Chief Acosta,

Isa akong malaking tagahanga ng isang Pilipinong singer. Siya ang nagbigay inspirasyon sa akin na maging mas mabuting tao, hindi lamang para sa iba kundi, higit sa lahat, para sa aking sarili. Kaugnay nito, iniisip kong magtayo ng maliit na negosyo at nais kong gamitin ang pangalan ng nasabing Pilipinong singer bilang trademark ng negosyo, lalo na’t isa sa kanyang mga kanta ang nagsilbing pangunahing inspirasyon nito. Nais ko po sanang maliwanagan. Maraming salamat po. — Ella Gen

---

Dear Ella Gen, 

Itinaguyod ng Estado ang pagpapalaganap ng kaalaman, pasimplehin ang pagrerehistro ng patent, trademark, at copyright, at palakasin ang pagpapatupad ng karapatang intelektwal para sa pambansang kaunlaran. Kaya naisabatas ang Republic Act (R.A.) No. 8293, o mas kilala bilang Intellectual Property Code of the Philippines.

Nakasulat sa ating batas ang mga hindi pwedeng irehistro bilang trademark o marka.  Ayon sa Seksyon 123(c) ng nabanggit na batas:

“SECTION 123. Registrability. —

123.1. A mark cannot be registered if it: 

a. Consists of immoral, deceptive or scandalous matter, or matter which may disparage or falsely suggest a connection with persons, living or dead, institutions, beliefs, or national symbols, or bring them into contempt or disrepute;

b. Consists of the flag or coat of arms or other insignia of the Philippines or any of its political subdivisions, or of any foreign nation, or any simulation thereof;

c. Consists of a name, portrait or signature identifying a particular living individual except by his written consent, or the name, signature, or portrait of a deceased President of the Philippines, during the life of his widow, if any, except by written consent of the widow;” 

Batay sa nabanggit na batas, malinaw na hindi maaaring irehistro ang isang marka kung ito ay binubuo ng pangalan ng isang buhay na tao, maliban na lamang kung may nakasulat na pahintulot mula sa kanya. 

Kaya naman, hindi maaaring gamitin ang pangalan ng isang buhay na tao, gaya ng iyong idolo na Pilipinong singer, bilang trademark kung wala ang kanyang nakasulat na pahintulot. 

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay. 

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.

Dahil sa ‘di tugmang testimonya… Mga akusado sa nakakapangilabot na karahasan, pinawalang-sala

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing Mula sa Hukay | April 20, 2026

ISSUE #391

Sa tahimik na gabi lalo na sa mga baryong ang ilaw ay nagmumula lamang sa iilang bombilya at ang katahimikan ay paminsan-minsang nababasag ng tahol ng aso—may mga pangyayaring biglang sumasabog sa dilim. Mga putok ng baril, mga sigaw, at sa isang iglap, isang buhay ay maaaring mawala.

Kapag may nasawi, mabilis ang daloy ng mga katanungan, “Sino ang bumaril?,” “Sino ang may sala?,” at “Sino ang dapat managot?”

Ngunit sa mata ng batas, ang katotohanan ay hindi basta-basta hinuhugot sa hinala. Ito ay kailangang patunayan nang lampas sa makatuwirang pagdududa, sapagkat sa ating sistemang pangkatarungan, nananatiling matibay ang isang prinsipyo: ang presumption of innocence, o ang panuntunang ang isang akusado ay itinuturing na walang sala hangga’t hindi napapatunayan ang kanyang pagkakasala sa paraang walang puwang sa pagdududa.

Batay sa kasong People of the Philippines v. Torres, et. al., Criminal Case No. 21552, na dininig ng Regional Trial Court, Branch 44, Masbate City, sa panulat ni Honorable Presiding Judge Mary Flor D. Tabigue-Logarta, sinuri ng hukuman kung sapat ba ang ebidensya upang hatulan ang mga akusado sa kasong murder o pamamaslang sa ilalim ng Artikulo 248 ng Revised Penal Code.

Bilang pagbabahagi, ayon sa impormasyon na inihain ng tagausig, noong ika-22 ng Mayo 2021, bandang alas-10:30 ng gabi, sa Barangay Cabangcalan, Aroroy, Masbate, ang mga akusado diumano ay nagsabwatan at nagtulungan upang patayin si alyas “Eddie.” 

Ayon sa paratang, siya ay pinagbabaril nang ilang ulit gamit ang baril na nagdulot ng

kanyang agarang kamatayan.

Sa pag-usad ng kaso, dalawa sa mga akusado na sina alyas “Orly” at “Erwin” ang nadakip at naharap sa paglilitis, habang si “Gilmar,” ay nanatiling at large.

Sa paglilitis, iniharap ng tagausig ang kanilang pangunahing saksi na si alyas “Nestor,” na sinasabing eyewitness sa insidente.

Ayon sa kanyang unang salaysay, magkasama umano sila ng biktima nang makita nila ang mga akusado. Ikinuwento niyang si Orly ang nagtulak sa biktima, at nang ito’y bumagsak, agad itong pinaputukan nina Erwin at Gilmar gamit ang baril.

Ngunit nang siya ay tumestigo sa hukuman, nagbago ang kanyang salaysay.

Sa isang pagkakataon, sinabi niyang si Gilmar lamang ang may dalang baril. Sa ibang bahagi naman, sinabi niyang si Erwin ang bumaril. May pagkakataon ding sinabi niyang hindi niya nakita ang aktuwal na pamamaril dahil siya ay tumakbo sa takot.

Hindi rin nagtugma ang kanyang mga pahayag kung ilan ang putok ng baril, kung sino ang bumaril, at kung nakita nito mismo ang insidente.

Dagdag pa rito, ayon sa police investigator na si Sir Tubo, sinabi umano ni Nestor na 9mm na baril ang ginamit, habang sa kanyang testimonya sa korte ay inamin niyang hindi niya nakita ang baril.

Samantala, ang medical findings ay nagpakita na ang sanhi ng kamatayan ng biktima ay multiple gunshot wounds, na hindi rin lubos na umayon sa iba pang bahagi ng salaysay ng mga saksi.

Sa kabilang banda, sa tulong ni Manananggol Pambayan Ma. Theresa A. Legaspi-

Valencia, itinanggi ng mga akusado ang paratang laban sa kanila.

Si Erwin ay nagsabing siya ay nasa kanilang bahay at natutulog nang mangyari ang insidente, habang si Orly naman ay nagsabing siya ay rumoronda bilang barangay tanod noong gabing iyon at wala siyang kinalaman sa krimen. Pareho nilang itinanggi ang anumang motibo upang patayin ang biktima at iginiit na sila ay nadawit lamang sa kaso.

Matapos ang paglilitis, itinakda ng hukuman ang pangunahing isyu, ito ay kung napatunayan ng tagausig ang pagkakasala ng mga akusado nang lampas sa makatuwirang pagdududa.

Sa pagresolba nito, muling binigyang-diin ng hukuman ang mga prinsipyong matagal nang itinatag ng Korte Suprema.

Sa kasong People vs. Benie Mon (G.R. No. 235788, November 21, 2018, sa panulat ni Honorable Associate Justice Alfredo Benjamin S. Caguioa), ipinahayag na ang testimonya ng saksi ay dapat hindi lamang nagmumula sa isang mapagkakatiwalaang tao, dapat ay kapani-paniwala rin sa sarili nito ayon sa karaniwang karanasan at obserbasyon ng tao.

Sa kasong ito, kinilala ng hukuman na ang testimonya ni Nestor na siyang nag-iisang eyewitness ng tagausig ay hindi nagtutugma at puno ng inconsistencies at contradictions sa mga mahahalagang detalye ng krimen. 

Aniya, nag-iba-iba ang kanyang pahayag hinggil sa: a) kung sino ang may hawak ng baril; b) kung sino ang bumaril; c) kung nakita niya ang pamamaril; at d) at kung ilan ang putok na narinig nito. Nang dahil dito, ang kanyang kredibilidad bilang saksi ay seryosong nasira.

Dagdag pa rito, inamin mismo ng saksi na binago niya ang kanyang testimonya dahil “nakalimutan” niya ang kanyang naunang sinabi. Ito ay isang paliwanag na hindi tinanggap ng hukuman, lalo na’t ang mga detalyeng iyon ay tumutukoy sa mismong krimen.

Sa ganitong kalagayan, sinabi ng hukuman na hindi maaaring umasa sa isang testimonya na puno ng pagdududa upang maghatol ng pagkakasala.

Sa huli, ipinaalala ng hukuman ang isang mahalagang prinsipyo ng batas na ang isang kasong kriminal ay tumatayo o bumabagsak batay sa lakas ng ebidensya ng tagausig at hindi sa kahinaan ng depensa.

Sa bawat akusado, nananatili ang karapatang mapawalang-sala hangga’t ang kanyang pagkakasala ay hindi napatutunayan nang lampas sa makatuwirang pagdududa.

Dahil sa kabiguang mapagtibay ang kaso laban sa mga akusado, pinawalang-sala ng hukuman sina Orly at Erwin, at iniutos ang kanilang agarang pagpapalaya mula sa kustodiya ng batas.

Samantala, ang kaso laban kay Gilmar, na hindi pa nadadakip ay in-archive at inatasan ang paglabas ng alias warrant of arrest upang siya ay maiharap sa hukuman.

Sa ganitong mga pagkakataon, hindi lamang isa ang pinanggagalingan ng daing. May daing ang pamilya ng biktima, sapagkat ang hustisya para sa kanilang mahal sa buhay ay tila nananatiling mailap.

Ngunit may daing din ang mga taong nadawit sa isang mabigat na paratang na kinailangang humarap sa paglilitis sa kabila ng kakulangan ng matibay na ebidensya laban sa kanila.

Sa ilalim ng batas, ang isang tao ay hindi maaaring hatulan batay sa salaysay na pabagu-bago, o ebidensyang may butas.

Kapag ang katotohanan ay nababalot ng pagdududa, ang hukuman ay walang ibang magagawa kundi pairalin ang prinsipyong matagal nang sandigan ng hustisya – ang pagpapawalang-sala sa akusadong hindi napatunayang nagkasala. At sa likod ng bawat putok sa dilim, nananatiling naghihintay ang liwanag ng katotohanan, na darating lamang kapag ang ebidensya ay malinaw, matibay, at walang pag-aalinlangan.