Karapatan ng anak sa ari-arian na nakapangalan lang sa ama o ina

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | March 24, 2023

Dear Chief Acosta,

Ang mga magulang ko ay ikinasal noong 1980, at ang aking ina naman ay namatay noong 2020. Noong nakaraang buwan, napag-alaman ko na ipagbibili na ng aking ama ang isang lote na kanilang pagmamay-ari nang walang pahintulot mula sa aming magkapatid. Sinabi ng aking ama na bagama’t nabili niya ang nasabing lote noong 2002, eksklusibo itong nakapangalan sa kanya, sapagkat sariling pera niya diumano ang ginamit niya upang bilhin ito. Gusto kong malaman kung may karapatan ba kaming magkapatid sa nasabing lote? – Kaye

Dear Kaye,

Ang batas na sasaklaw tungkol sa inyong katanungan ay ang Executive Order No. 209, s. 1987 o mas kilala bilang The Family Code of the Philippines. Nakasaad sa Article 105 na:

“Art. 105. In case the future spouses agree in the marriage settlements that the regime of conjugal partnership gains shall govern their property relations during marriage, the provisions in this Chapter shall be of supplementary application.

The provisions of this Chapter shall also apply to conjugal partnerships of gains already established between spouses before the effectivity of this Code, without prejudice to vested rights already acquired in accordance with the Civil Code or other laws, as provided in Article 256.”

Kaugnay nito, inilahad ng Korte Suprema sa kaso ng Philippine National Bank vs. Jose Garcia, et al., (G.R. No. 182839, 02 June 2014, Ponente: Retired Honorable Associate Justice Arturo D. Brion), na:

“Registration of a property alone in the name of one spouse does not destroy its conjugal nature. What is material is the time when the property was acquired. The registration of the property is not conclusive evidence of the exclusive ownership of the husband or the wife. Although the property appears to be registered in the name of the husband, it has the inherent character of conjugal property if it was acquired for valuable consideration during marriage.

It retains its conjugal nature.

In order to rebut the presumptive conjugal nature of the property, the petitioner must present strong, clear and convincing evidence of exclusive ownership of one of the spouses. The burden of proving that the property belongs exclusively to the wife or to the husband rests upon the party asserting it.

Upon the death of Ligaya on January 21, 1987, the conjugal partnership was automatically dissolved and terminated pursuant to Article 175(1) of the Civil Code, and the successional rights of her heirs vest, as provided under Article 777 of the Civil Code, which states that"[t]he rights to the succession are transmitted from the moment of the death of the decedent.”

Alinsunod sa nabanggit na probisyon ng batas, at sa kadahilanang ang inyong mga magulang ay ikinasal bago naging epektibo ang Family Code, ang lahat ng ari-arian na kanilang naipundar habang sila ay kasal, maliban kung sila ay may ibang kasunduan bago sila ikasal, ay maituturing na conjugal property.

Kaugnay nito, isinaad ng Korte Suprema sa nabanggit na kaso na ang pagrehistro ng ari-arian sa pangalan ng isa sa mag-asawa ay hindi nangangahulugan na ito ay kanyang eksklusibong pagmamay-ari kung ang nasabing ari-arian ay kanyang naipundar habang siya ay kasal.

Sa iyong sitwasyon, ipinagpapalagay ng batas na ang mga ari-arian na naipundar ng iyong mga magulang habang sila ay kasal, ay kabilang sa kanilang conjugal property, maliban kung mapatutunayan na sila ay may ibang kasunduan bago sila ikasal. Kung walang matibay na ebidensya ang iyong ama na ang lupang ‘yun ay kanyang eksklusibong ari-arian, mananaig ang presumption na ang nasabing lupa ay parte ng conjugal property ng iyong mga magulang. Sa pagpanaw ng iyong ina, kayong magkapatid ay nagkaroon ng karapatan sa bahagi sa mga naiwan niyang ari-arian, kasama rito ang kanyang parte sa conjugal property.

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay.

Maraming salamat sa inyong patuloy na pagtitiwala.