Mga dapat gawin para hindi tumaas ang kolesterol

SHANE M. LUDOVICE, M.D / SABI NI DOC

Dear Doc. Shane,

Tatlong taon na akong may diabetes, mayroon akong maintenance na gamot para rito, pero ma­dalas ay hindi ako nakaiinom dahil sa kakulangan ng pera. May nakapagsabi sa akin na malaki raw ang epekto ng mataas na kolestrol sa kalu­sugan ng taong diabetic. Ano ang mga dapat kainin at iwa­san para mapababa ito? — Norma

Sagot

Ang kolesterol ay isang uri ng lipid. Ito ay malagkit tulad ng taba na materyal na ginagawa ng atay sa natural na paraan. Ang kolesterol ay hindi natutunaw sa tubig kaya maaari itong gumalaw sa dugo ng hindi natutunaw. Para matulungang gumalaw ang kolesterol sa kata­wan, ang atay ay guma­gawa at nagpapalabas din ng lipoproteins.

Ang lipoproteins ay particles na gawa sa fat at protina. Ang dalawang uri ng lipoprotein ay ang low density lipoprotein (LDL) at high density lipoprotein (HDL).

Ang low density lipoprotein (LDL) o bad cholesterol ay ang taga­pagdala ng kolesterol sa mga ugat na daanan ng dugo. Kung mataas ang bilang ng LDL cholesterol sa dugo, maaari itong maipon sa mga dingding ng mga ugat.

Ang high-density lipoprotein (HDL) o good cholesterol ay tumutulong na ibalik ang LDL cholesterol sa atay upang tuluyan nang maalis sa katawan. Makatutulong ang good cholesterol upang ma­ka­iwas sa pagkakaroon ng pamumuo ng plaque sa mga ugat.

Kung nasa tamang dami ang HDL cholesterol, matutulungan nito na mapababa ang posi­bilidad na pamumuo ng dugo, sakit sa puso at stroke.

Ano ang sintomas ng mataas na koles­terol?

• paninikip ng dibdib

• atake sa puso

• stroke

• high blood

• masakit na pag­lakad dahil sa baradong mga ugat na dahilan kaya hindi makadaloy ng ma­ayos ang dugo sa mga paa

Ano ang sanhi ng mataas na koles­terol?

• madalas na pag­konsumo ng mga pag­kaing mataas sa kolesterol, saturated fats at transitive fats

• hindi pagiging aktibo o hindi gaanong paggalaw

• madalas na panini­garilyo

• genes o mayroong kapamilyang nagkaroon ng mataas na kolesterol

• kumplikasyon sa iba pang sakit

• may diabetes, sakit sa bato o hyperthyroidism

Narito ang ilang tips para mapanatili ang tamang antas ng kolesterol sa kata­wan:

• bantayan ang saturated at transitive fats — dapat hindi lalampas sa 10 porsiyento ng calories na kinakain natin, araw-araw

• kumain ng masu­sus­tansiya at hindi saturated na taba — subu­kang palitan ang manti­ka sa pagluluto ng extra virgin coconut o olive oil, bu­mili ng karneng malaman at kumain ng mani imbes na french fries

• kumain ng mga pagkaing mayaman sa fiber

• bawasan ang pag­konsumo ng alak

• panatilihin at banta­yan ang mataas na timbang

• ugaliing magkaro­on ng regular na ehersisyo

• iwasan ang panini­garilyo

• ugaliing magkaro­on ng regular na konsultasyon sa doktor