3 beses naturukan ng Dengvaxia, namatay... 13-ANYOS, TINUBUAN NG IBA’T IBANG BUKOL SA MUKHA AT KULA

PAO CHIEF PERSIDA ACOSTA / DAING MULA SA HUKAY HUSTISYA

BATID ng lahat ang kahalagahan ng mukha ng tao. Ito ang pinakama­tibay na pagkakakilanlan ng bawat isa. Nasa mukha rin ang mahahalagang sense organs na naghaha­tid ng impormasyon at nag­bibigay-proteksiyon sa buong katawan. Bukod dito, may malaking papel din ang mukha sa pakiki­pag-ugnayan sa kapwa-tao at pagpapahayag ng sariling damdamin.

Higit sa pagpapahayag ng simpatya, ang empathy ay paglalagay ng sarili sa bu­hay ng ibang tao. Ito ay na­giging pakikiramay na may matatag at kongkretong pag­mamalasakit. Empathy ang kailangan ng mga biktima (at mga magulang nila) na may kaugnayan sa bakunang Dengvaxia.

Si Cyrus DJ T. Copi­no, isa sa mga naturang bik­tima, matindi ang na­ging pinsala sa maamo niyang mukha. Ang close-up pic­ture ng kanyang apek­tadong mukha sa Face­book page ng “Friends of PAO” ay nangungusap at kumuku­rot sa damdamin.

Si Cyrus ay namatay noong Hulyo 4, 2019 sa ospital sa Quezon City. Siya ang pang-isandaan at apatna­pu’t dalawa (142) sa mga na­turukan ng Dengvaxia. Na­karanas siya ng senyales at common pattern of 4 serious adverse effects (anaphylac­tic allergic reaction, viscero­tropism, neurotropism & in­crease in severity of den­gue disease) na consistent sa Sa­nofi declaration of 4 iden­tified and expected risks in its submission for authoriza­tion sa Food and Drug Admi­nistration (FDA) noong Disyembre 22, 2015.

Sumailalim si Cyrus sa forensic examination ng Pub­lic Attorney’s Office (PAO) Forensic Team pag­katapos hilingin ng pamilya ang serbisyo ng grupo para sa pumanaw na biktima. Bi­nibigyan din sila ng kailangan nilang libreng serbisyo-legal ng aming tanggapan sa pa­ngunguna ng inyong lingkod bilang kaukulang aksiyon sa idinudulog nilang kahilingan.

Ang 13 taong gulang na si Cyrus ay naturukan ng Deng­vaxia sa kanilang paaralan sa Pasig nang tatlong beses. Siya ay unang nabakunahan noong Hunyo 29, 2016; pa­ngalawa noong Enero 27, 2017 at pangatlo noong Hulyo 24, 2017.

Pagkaraan ng nasabing tatlong pagbabakuna, nagka­roon ng pagbabago sa kata­wan at kalusugan ni Cyrus. Noong unang linggo ng Hulyo, 2017, may tumu­bong bukol sa kanyang ka­nang pisngi. Noong panahon ding ‘yun, siya ay naging bug­nutin at masungit. Nagrekla­mo rin siya noon ng panana­kit ng ulo at pangangalay ng kasu-kasuan.

Noong ikalawang linggo ng Hulyo, 2017, sa pag-a­akalang may beke o may si­rang ngipin si Cyrus, dinala siya ng kanyang mga magu­lang na sina Julius at Rhodora Copino sa klinika ng dentista sa Pasig. Dahil hindi magan­da ang na­kita ng dentista ay ini-refer sila sa ospital. Matapos i-x-ray si Cyrus ay binunutan siya ng sirang ngipin. Umuwi rin sila ng bahay pagkatapos.

Noong Hulyo 25, 2017 ay mas lumaki ang bukol sa pisngi ni Cyrus kaya buma­lik sila sa ospital. Iminung­kahi ng doktor na i-refer siya sa EENT para ma-biopsy ang bukol sa kanyang pisngi. Noong ikalawang linggo ng Agosto 2017 ay na-biopsy ang nakuhang sample sa bukol sa pisngi ni Cyrus. Base sa resulta ay lympho­ma diumano ang nasabing bukol.

Noong Setyembre 5, 2017 ay inoperahan ang pis­ngi ni Cyrus upang tanggalin ang bukol. Matagumpay naman nilang itong naialis. Matapos ang halos dalawang (2) linggo ay na-discharged siya sa os­pital.

Sa pagdaan ng mga bu­wan ay naging pabalik-balik ang pananakit ng ulo at kasu-kasuan ni Cyrus. Noong Dis­yembre, 2017 ay may tumu­bo muling bukol sa kanyang kanang pisngi kaya iminung­kahi ng doktor na ipa-CT scan at muling i-biopsy ang naku­hang sample ng bukol sa pisngi ni Cyrus DJ noong Agosto 2017 dahil kapos sa pera ang kanyang mga ma­gulang noon ay hindi nila ito naipagawa kaagad.

Nagpatuloy ngayong 2019 ang pakikipaglaban ni Cyrus sa kanyang mga ka­ram­daman. Narito ang ba­hagi ng mga pinagdaanan niya, hango sa salaysay ng kanyang mga magulang...

Enero-Pebrero 2018, mas lumaki ang bukol sa pis­ngi niya. Sa sobrang banat ng kanyang pisngi noon dahil sa bukol ay nakikita na ang mga ugat niya, kaya muli si­yang sumaila­lim sa biopsy.

Abril-Mayo 15, 2018, lu­mabas ang resulta ng biop­sy at ayon dito, may cancer diumano si Cyrus. Sinabihan ang kanyang mga magulang ng doktor na kailangang du­maan siya sa chemothera­py at operahan ang kanyang pisngi upang tanggalin ang bukol. Muli siyang inopera­han noong Mayo 15, 2018 upang tanggalin ang bukol sa kanyang ka­nang pisngi. Noon ding panahong ‘yun nang mag­si­mula ang kan­yang che­mo­therapy.

Hunyo, 2018, muling nag­­kabukol ang inoperahang parte ng kanyang kanang pis­ngi. Muling iminungkahi na isailalim sa biopsy ang mga nakaraang sample na nakuha kay Cyrus.

Noong Agosto14, 2018, nalaman ang resulta ng biop­sy at ayon nga rito ay may desmoplastic round cell tu­mor si Cyrus. Inoperahan si­yang muli sa pangatlong pag­kaka­taon. Matagumpay ang operasyon at noong pana­hon ding ‘yun ay nawala ang pagsakit ng kanyang ulo at kasu-kasuan.

Nobyembre, 2018 at Disyembre 11, 2018, muling nagkaroon ng bukol sa ka­nang parte ng kanyang pisngi si Cyrus. Inoperahan siya sa pang-apat na pagkakataon at matapos ang isang linggo ay nakalabas siya sa ospital.

Enero-Pebrero 1, 2019, may lumabas na malapad na bukol sa kanang pisngi ni Cyrus. Sabay ding lumabas ang kulani sa kaliwang bahagi ng kanyang leeg. Isinailalim siya sa panlimang operas­yon upang tanggalin ang na­sabing bukol at kulani. Ma­tapos ang isang linggo ay nakalabas din sa ospital si Cyrus.

Unang linggo ng Marso 2019, bumalik ang bukol sa kanang pisngi at kulani sa ka­liwang leeg ni Cy­rus.

Ayon sa doktor ay agre­sibo ang pag­kalat ng mga bukol. Iminung­kahi nito na ipa-CT scan si Cyrus. Patu­loy pa rin nu’n ang kanyang chemotherapy.

Abril 11 at huling linggo ng Abril 2019, naka-schedule na sanang operahan si Cyrus nang sabihan ang kanyang mga magulang ng doktor na base sa resulta ng CT scan ng kanilang anak ay kumalat na ang mga bukol sa bungo niya at baka mas lalo itong makasama sa kanya.

Huling linggo ng Abril, 2019, inilabas sa ospital si Cyrus. Doon ay umasa ang kanyang mga magulang sa herbal medicine upang luna­san ang mga idinaraing nito. Napagaling nito ang mga su­gat sa paa ni Cyrus na sanhi ng kanyang chemo­therapy.

Hunyo, 2019, para nang gripo kung tumulo ang dugo sa baba ni Cyrus na nangga­galing sa kulani sa leeg niya. Nagkakanana rin ang mga bukol sa mukha niya. Ang kan­yang tainga ay unti-unti ring nalalagas.

Ayon kay G. Julius, na­pakasakit nito para sa kanya dahil siya mismo ang gumun­ting sa nakalaylay na tainga ng kanyang anak. Muling di­nala si Cyrus sa ospital at niresetahan ng antibiotics.

Natapos ang nasabing ga­mutan kay Cyrus, ngunit, muli siyang na-admit sa os­pital dahil hirap siya sa pag­hinga. Nanigas ang kanyang katawan at dahil dito ay nag­karoon ng emergency ope­ration sa leeg ni Cyrus nang walang anaesthesia para ma­kahinga siya. Ang naope­ra­hang parte ng kanyang leeg ay nilagyan ng tubo.

Hunyo 30, 2019, luma­ban si Cyrus upang maita­wid niya ang kaarawan ng kanyang ama na si G. Julius.

Noong Hulyo 2, 2019 ay na-discharged sa ospital si Cyrus, ngunit, sa kasama­ang-palad, pagkaraan ng 2 araw ay namatay din siya.

Narito ang bahagi ng sa­laysay ng mga magulang ng yumao hinggil dito:

“Noong ika-3 ng Hulyo, 2019 ay hirap na hirap nang huminga ang aming anak. Kami ay nagpasaklolo sa mga nurse na ibinigay ng DOH para maayos ang apa­­rato na nakakatulong sa paghinga niya. Dahil hindi ito maayos ay nagpatawag kami ng ambulansiya. Mga ala-una nang madaling-araw ng ika-4 ng Hulyo, 2019 ay isinugod namin sa ospital ang aming anak dahil sa malala niyang kalaga­yan.

Dahil kumplikado ang kon­disyon niya at tanging ospital lang ang may alam sa sakit niya, inilipat siya sa ibang ospital. Mga alas-tres nang madaling-araw, pag­da­­ting namin ay nahugot ang tubo na nakakabit sa leeg ni Cyrus, kaya lalo si­yang nahirapang huminga. Namumutla na nu’n si Cyrus at mag-aalas-kuwatro nang madaling-araw ay dumating ang EENT na doktor upang ayusin ang operasyon at tu­bo sa leeg niya.

Na-revived si Cyrus na noon ay nag-aagaw-buhay na. Doon ay naghanap siya ng panulat at papel at tina­nong niya kami kung puma­naw daw ba siya na sinang-ayunan naman namin. Muli niya kaming tinanong kung bakit pa namin siya ipina-revive dahil nakita na raw niya ang kanyang inang, ang pumanaw na lola niya na hindi pa niya nakikita. Muli siyang nagsulat na pagod na raw siya at sumusuko na. Pagsapit nang alas-sais nang umaga ay tuluyan nang pu­manaw ang aming anak.”

Bilang tugon sa kahili­ngan ng mga magulang ni Cyrus, ang kanyang kaso ay kasama na rin sa aming ipi­naglalaban para sa mga ka­tulad niyang biktima.

Masa­kit isipin, lalo na ng mga magulang ng bata, na inagaw sa maamong mukha ng ka­nilang anak ang kari­kitan, ayos at lusog nito.

Ang alaala ng Dengvaxia na itinurok sa kanya ay pa­tuloy na nakalambong sa sinapit ni Cyrus. Sa mga kasong tulad nito, na­rarapat pa rin tayong umasa dahil bagama’t, sa mukha ni Lady Justice ay makikita ang mga mata niyang nakapiring, hindi ito kabawasan sa ma­talas niyang pakiramdam kung saan ikikiling ang tim­bangan ng katarungan.

142 na ang namatay da­hil sa Dengvaxia nang wa­lang blood test at screening. Ang mga ito ay natapos nang i-autopsy ng PAO Forensic Team.

Nakita ang common pattern of signs and symp­toms with common manifes­tation of brain and internal organ bleeding- consistent with Sanofi declaration to FDA-DOH 12/22/2015. Banned na ang Dengvaxia rito sa Pilipinas. Payag kaya ang mga survivor at magu­lang na ibalik pa ito?

(Itutuloy)