Kailanman ay hindi na maibabalik ang buhay na sa kanila ay ninakaw... MGA NATURUKAN NG DENGVAXIA NA

PAO CHIEF PERSIDA ACOSTA / DAING MULA SA HUKAY HUSTISYA

ANG mapagmahal na anak, bata pa lamang ay nakikitaan na ng mga sen­yales na magiging tungkod siya ng kanyang mga magulang sa kani­lang pagtanda. Ganito, ang tinedyer na si Jerome Salazar sa kanyang mga magulang na sina Jimmy at Rubelyn. Ayon sa mag-asawa, ang kanilang anak ay namamasada gamit ang padyak upang matu­lungan sila na matugu­nan ang kanilang pang-araw-araw na panganga­ilangan. Sa kasamaang- palad, gustuhin man ni Jerome na ipagpatuloy at higit pa niyang malasaki­tan ang kanyang mga magulang at iba pang mga mahal sa buhay ay hindi na niya ito magagawa da­hil sa edad niyang labing-anim (16), siya ay bina­wian na ng buhay.

Si Jerome ay namatay noong Abril 23, 2019 sa ospital sa Cebu City. Ayon sa kanyang death certificate, ang sanhi ng kan­yang pag­kamatay ay Myo­cardial failure (immediate cause); Rheuma­tic heart disease, in failure, New York Heart Association Class 4, Stage C (antecedent cause). Gayunman, hindi maiwasan ng mag-asawang Jimmy at Rubelyn na maalala na bago naganap ang napakapait na pangyayaring ito na nagdu­dulot sa kanilang pamilya ng tila walang hanggang paglu­luksa ay ang pagkakaturok ng Dengvaxia kay Jerome. Ang nasabing pagbabakuna ay naganap noong Agosto 23, 2017. Siya ang pang-isan­daan at tatlumpu’t pito (137) sa mga naturukan ng Deng­vaxia, nakaranas ng sinto­mas, common pattern of 4 se­rious adverse effects (ana­phylactic allergic reaction, viscerotropism, neurotro­pism & increase in severity of dengue disease) na consis­tent sa Sanofi declaration in its Submission for Authori­za­tion sa Food and Drug Ad­ministration (FDA) noong Disyembre 22, 2015 at na­ma­tay na sumailalim sa fo­rensic examination ng Public Attorney’s Office (PAO) Fo­rensic Team, pagkatapos hilingin ng pamilya ang ser­bisyo ng naturang grupo para sa yumaong bik­tima. Binibigyan din sila ng ka­ilangan nilang libreng ser­bisyo-legal ng PAO, sa pa­ngunguna ng inyong lingkod, bilang angkop na pagres­ponde sa kanila ring kahili­ngan.

Noong unang linggo ng Setyembre 2018 ay nilagnat si Jerome. Siya ay nagkaroon ng rashes sa kanyang li­kod at parehong mga binti. Siya ay pinainom noon ng kan­yang mga magulang ng pa­racetamol, subalit, naging pabalik-balik pa rin ang kan­yang lagnat at mga rashes sa katawan. Ang mga ito ay nagpatuloy sa mga sumunod na buwan at dahil hindi bu­muti ang kalagayan ni Je­rome, dinala siya ng kanyang mga magulang sa os­pital sa Cebu. Isinailalim siya roon sa iba’t ibang pagsu­suri tu­lad ng CBC at x-ray. Base sa resulta ng kanyang CBC ay normal ito, subalit, ang re­sulta ng kan­yang x-ray ay nagpakita na mayroon si­yang enlargement of the heart. Imi­nungkahi ng doktor na ipa-2D echo ang puso ni Jerome, subalit, hindi ito na­ipagawa ng kanyang mga magulang dahil nahirapan sila noon na makakuha ng sche­dule sa ospital.

Natapos ang mga buwan ng Oktubre, Nobyembre, Disyembre 2018, pero hindi pa rin bumubuti ang kondis­yon ni Jerome. Nagkaka­roon pa rin siya noon ng pabalik-balik na lagnat at rashes sa katawan. Samantala, nga­yong 2019, dumaan pa rin sa iba’t ibang pagsusuri si Jerome at ang kanyang mga nararamdaman ay nadagda­gan pa. Narito ang bahagi ng salaysay ng mag-asawang Jimmy at Rubelyn: “Noong Enero 2019 ay isinailalim ulit sa pagsusuri ang aming anak at noon ay naipa-2D echo siya. Base sa resulta ng kanyang 2D echo ay may­roon daw siyang rheumatic heart disease. Siya ay tinu­ru­kan ng antibiotics at ni­resetahan ng mga gamot para sa kalagayan ng kan­yang puso. Hindi pa rin bu­muti ang estado ng kanyang kalusugan sa mga sumunod na buwan. Noong buwan ng Marso 2019 ay naging pa­balik-balik na naman ang kanyang lagnat at lu­mitaw ang mga rashes sa kanyang katawan.”

“Pagsapit ng Abril 2019 ay parehong mga sakit pa rin ang pinagda­anan ng aming anak. Siya ay nag­susuka rin noon ng pa­rang laway. Ka­sabay nu’n ay nag­reklamo rin siya ng pa­nanakit ng kanyang tiyan at namanas ang kanyang da­lawang paa.”

“Noong ika-18 ng Abril 2019, alas-di­yes (10:00) ng gabi ay in-ad­mit siya. Siya ay isinailalim sa iba’t ibang pag­susuri. Siya ay nagka­roon na rin ng ubo noon. Nag­rek­lamo siya ng pana­nakit ng kan­yang sik­mura. Ayon sa doktor, ang pa­nanakit ng kan­yang sik­mura ay kaug­nay sa sakit ni­yang rhe­­u­matic heart di­sease.”

Ang petsang Abril 22, 2019 at sumunod na araw ang mga naging huling sandali ni Je­rome. Noong Abril 22, 2019, alas-otso (8:00) ng gabi, nang ilipat siya sa ward section ng ospital, siya ay nag­reklamo noon ng pa­na­nakit ng kanyang tiyan. Siya rin ay nagsuka at hindi pa rin nawala ang kanyang rashes sa katawan. Mga ala-una (1:00) ng madaling-araw, pagkatapos umihi si Jerome, napansin ng kanyang mga ma­gulang na naghahabol siya ng hininga. Siya ay na-CPR at in-intubate. Sa kabila ng pagtatangka ng medical per­sonnel doon na isalba ang buhay ni Jerome, nabigo pa rin sila dahil pagsapit ng alas-dos (2:00) ng madaling-araw ay tuluyan na siyang puma­naw.

Si Jerome ay binakuna­han sa kanilang barangay. Ipi­nagkatiwala siya ng kan­yang mga magulang sa taga­pangasiwa ng nasabing pag­babakuna kahit hindi na­sabi sa kanila ang maaaring ma­ging epekto nito sa kata­wan ng tinurukan dahil inakala ng kanyang mga ma­gulang na makabubuti ito para sa kanya. Anila, sa ibini­gay ni­lang pahayag hinggil dito: “Ang aming anak ay na­bakunahan ng Dengvaxia sa aming barangay bilang programa ng Department of Health. Ang bawat kabaha­yan sa aming barangay ay hinimok ng mga health wor­ker sa amin upang makiisa sa nasabing programa at ipabakuna ang Dengvaxia sa aming mga anak. Ayon sa nangasiwa ng nasabing pagtuturok sa aming ba­ran­gay, ang Dengvaxia ay ba­kuna kontra dengue. Sa pag-a­akalang mainam ito sa ka­ligtasan ng aming mga anak ay nagpasya kaming paba­kunahan sila ng Dengv­axia. Ito ay sa kabila ng hindi pag­papaliwanag sa amin sa puwedeng maging epekto nito sa kalusugan ng aming mga anak. Kung naipaliwa­nag sana sa amin na puwe­deng makasama ito sa kalu­sugan ng aming anak na si Je­rome at magiging sanhi pa ng kanyang dagliang pag­­panaw ay hindi sana ako pumayag na siya ay mabaku­nahan.”

Naniniwala ang mga ma­gulang ni Jerome na ang nangyari sa kanilang anak ay dala ng kawalang pag-iingat ng mga nagbakuna sa kanya, kaya ayon sa kanila ay nais nilang “mapanagot ang mga taong mayroong kinalaman sa pagpapalaganap ng Deng­vaxia vaccine nang wa­lang pag-iingat at tamang pag-aaral”. Alinsunod dito ay lumapit ang mag-asawang Jimmy at Rubelyn sa PAO at sa inyong lingkod upang masampahan ng kaukulang kasong sibil, kriminal at ad­ministratibo ang mga taong responsable sa pagkamatay ni Jerome. Kaya kami sa PAO ay tumugon sa kanilang pangangailangan sa aming paglilingkod.

Ang pagkamatay ni Je­rome ay nagdulot ng walang kasingsakit na pagkabigla at palaisipang hindi pa rin napa­param sa isipan ng kanyang mga magulang. Buhay sa ka­nilang alaala ang pagiging ma­lakas, aktibo at masiglang bata noon ni Jerome, gayun­din ang kanyang pagkahilig sa paglalaro ng basketball at pagiging marunong sa buhay. Kaya hindi makapaniwala ang mga magulang ni Jerome na basta na lamang siyang ma­wawala na parang pinaalis sa lupa ng mapamuksang tsu­nami. Dagdag pa rito, sa daluyong na sumalanta sa pa­milya ng yumaong si Je­rome, ang walang hang­gang pa­ngamba ng mag-asa­wang Jimmy at Ru­belyn, sa kani­lang da­la­wang anak na nabu­buhay na sina Jinnylyn at Jim­rex Tene­broso na naturu­kan din (ka­sa­bay ni Jerome) ng Deng­vaxia noong Agosto 23, 2017.

Sa mga pagpaparam­dam ni Jerome, wari ay kasama ang pagpapaalala sa mga ki­nauukulang opisyal at kaga­waran ng pamahalaan na kasama sa utang na hus­tisya ng mga nambiktima sa kanya, nararapat ding ma­ibigay ang tama at sapat na pag-aalaga sa mga buhay na naturukan ng Dengvaxia tu­lad ng mga kapatid niya. Im­pormasyon sa pagpapatatag ng immune system at kong­kretong tu­long sa pamama­gitan ng pag­bibigay ng bita­mina, supple­ments na pam­patibay ng ka­lusugan at kau­kulang medi­kas­yon kung kina­kailangan — ang lahat ng ito ay maituturing na na­pakaliit na bahagi lamang ng responsi­bilidad sa Deng­­vaxia vacci­nees ng mga nasa likod ng pag­tuturok ng na­sabing ba­kuna.

Ang mga ito ang na­ra­rapat na tamasahin nila upang patuloy na maging ma­ayos ang kanilang kalu­sugan at magkaroon pa ng mga pagkakataong pangka­unlaran.

(Itutuloy)