Imbes na pagaanin ay nakadagdag pa ng bigat sa kanilang nararamdaman... MGA AKUSASYONG IBINIBINTANG

PAO CHIEF PERSIDA ACOSTA / DAING MULA SA HUKAY HUSTISYA

KAPAG may matin­ding pinagdaraanan ang ating kapwa, alam natin sa ating puso na ang na­rarapat nating gawin ay ang pagaanin ang kan­yang pasanin. Kung wala tayo sa sitwasyon na maka­tulong, iwasan nating ma­kadagdag sa bigat na kan­yang binabalikat. Sim­ple lamang ito, kaila­ngan la­mang ay bukas ang ating puso sa hinaing ng ating kapwa.

Ang bukas-pusong pag­ma­malasakit na ito ay ipi­nagkait ng ilang mga tao sa yumaong si Erica Montales at sa kanyang mga magulang na sina Dennis Montales at Arnie Macapagal. Noong Ab­ril 20, 2019, sa isang ospi­tal sa Pampanga, sa halip na pang-unawa ang ibinigay ng doktor doon, ito ay nakapag­bi­tiw pa ng mga salita na na­kadagdag sa pasanin ng mag-asawang Dennis at Arnie. Pagdating nila sa ospital, ayon sa ibinigay nilang salaysay:

“Sinabi namin na natu­ru­kan ng Dengvaxia ang aming anak, subalit, sinabi lang ng doktor na walang kaugnayan ‘yun sa kondis­yon ng aming anak. Sinabi­han pa kami na baka nagdo­droga ang aming anak. Kaya ipa-drug test daw na­min o kaya ay dapat dalhin siya sa mental hospital. Kami ay labis na nagulat sa sinabi ng doktor dahil hindi naman nagdodroga ang aming anak. Normal siyang bata at maayos namin siyang naka­kausap. Nagwa­wala noon ang aming anak at siya ay tinuru­kan ng pampakalma, subalit, nanginig ang aming anak.” (Binig­yang-diin at si­na­lung­guhitan)

Walang masama sa pag­papa-drug test at pagpapa­sailalim sa rehabi­li­tasyon para sa mga nabikti­ma ng il­legal drugs. Wala ring masama sa pagpapadala sa mental health center upang masuri ang mga nakaaapekto sa isip at damdamin ng tao. Sa kabila ng lahat ng ito, dapat ay ma­ging maingat ang propesyu­nal, lalo na kung siya ay mang­gagamot sa paglala­tag ng kan­yang mga paliwa­nag, suhes­tiyon at in­ten­siyon upang ma­iwasan ang negatibong epekto sa si­nasa­bihan niya nito. Lalo ring hin­di makatutu­long ang kan­yang mga sinasabi kung hindi ta­laga kailangan ang mga na­banggit na mungkahi, sa ha­lip, sadyang inililihis niya ang isyu at ikinukubli ang to­to­ong sitwasyon sa mga ta­ong kausap niya.

Si Erica Montales, la­bing-anim (16) na taong gulang na pinatungkulan ng naturang mga pagdududa ng nasabing doktor ay pumanaw noong Abril 24, 2019 sa isang ospi­tal sa Pampanga. Siya ay na­tu­rukan ng Dengvaxia sa ka­nilang paaralan nang tatlong (3) beses. Una, noong Abril 8, 2016; pangalawa, noong Ok­­tubre 10, 2016 at pangat­lo, noong Hunyo 19, 2017. Siya ang pang-isandaan at tatlumpu’t tatlo (133) sa mga naturukan ng Dengvaxia, na­ka­ranas ng sintomas, com­mon pattern of serious ad­verse effects na consistent sa Sanofi declaration sa Food and Drug Administration (FDA) noong Disyembre 22, 2015 at namatay na su­mailalim sa forensic exa­mi­nation ng Public Attor­ney’s Office (PAO) Forensic Team, pagkatapos hili­ngin ang ser­bisyo ng grupo ng mga pa­milya ng yu­mao. Ma­liban pa rito, bini­bigyan sila ng libreng ser­bis­yo-legal ng aming tang­gapan sa pangu­nguna ng in­yong lingkod, bi­lang tugon din sa kanilang ka­hilingan.

Noong ikatlong linggo ng Marso 2019, nagkalagnat si Erica. Nagreklamo rin siya noon ng pananakit ng tiyan at ulo. Noon ay dumurumi rin siya. Dahil dito ay dinala siya ng kanyang mga magu­lang sa ospital sa Pampanga. Roon ay sinuri ang dumi at dugo ni Erica, subalit, hindi nalaman ng kanyang mga ma­gulang ang resulta ng nasa­bing pagsusuri. Matapos re­setahan ng antibiotics si Erica ay agad din silang umuwi. Bumuti naman ang kanyang pakiramdam matapos niyang inumin ang iniresetang anti­biotics. Noong Abril 19, 2019, muling nilagnat si Erica. Nag­reklamo ulit siya ng panana­kit ng ulo at tiyan at muli si­yang nagsuka ng malapot na kulay berde. Dahil hindi bu­muti ang kanyang paki­ram­dam ay muli siyang di­nala ng kanyang mga magu­lang sa ospital, tanghali ng Abril 20, 2019. Pagdating ng gabi, ini-refer ng nasabing os­pital sa mas malaking os­pital si Erica dahil hindi ma­ganda noon ang kanyang ka­lagayan at sa ospital na ito naganap noong gabing ‘yun ang hindi kaaya-ayang kara­nasan ni Erica sa doktor doon.

Ang pangyayaring ‘yun ay tila nagbadya ng papala­lang sitwasyon ni Erica sa su­munod na mga araw hang­gang sa siya ay pumanaw. Narito ang bahagi ng salay­say ng kanyang mga magu­lang hinggil dito:

“Noong ika-21 ng Abril 2019, mga ala-una (1:00) ng madaling araw ay sina­bi­han kami ng doktor na un­der observation ang aming anak. Siya ay itinali noon dahil siya ay nagwawala pa rin. Pagsapit ng alas-singko (5:00) ng umaga ay sinabi­han kami ng doktor na ka­ila­ngang ilipat sa ICU ang aming anak, subalit, hindi kami nakalipat. Inaapoy ng lagnat ang aming anak noon. Mga alas-siyete (7:00) ng uma­ga nang nagsisi­gaw at nagwawala noon ang aming anak. Idi­naraing niya ang la­bis na pananakit ng kan­yang ulo. Wala ring bisa noon ang pain re­liever na ibi­nibigay sa kanya ng dok­tor. Hindi bumuti ang kala­ga­yan ng aming anak at hindi pa rin naging nor­mal ang kanyang blood pres­­sure. Siya ay humihingi rin ng yelo at malamig na tubig dahil mainit ang kan­yang pakiramdam.”

“Noong ika-22 ng Abril 2019 ay hindi na nakatutu­log ang aming anak. Ma­t­a­as pa rin ang kan­yang lag­nat. Umuurong din ang dila ng aming anak at ito ay kan­yang hinihila. Biyak-biyak na rin ang mga labi ng aming anak. Noon ay sigaw nang sigaw ang aming anak dahil sa sakit ng kanyang ulo. Palagi rin siyang humi­hingi ng tubig at hinang-hina ang aming anak. Tina­tanong pa kami ng aming anak kung anong nangya­yari sa kanya dahil wala si­yang lakas kahit gustuhin man niyang magsalita at gumalaw nang normal.”

“Noong ika-23 ng Abril 2019 ay mas lalong humina ang aming anak. Mas tu­maas ang kanyang lagnat, masakit ang kanyang ulo at hindi na niya maigalaw ang kanyang katawan. Sinabi­han kami ng doktor na ka­ilangang i-bone marrow test ang aming anak para ma­laman ang kanyang sakit, pero hindi naman ginawa ng doktor. Lantang-gulay na noon ang aming anak. Hindi na rin siya maayos na ma­kapagsalita. Tumitirik na rin ang mga mata ng aming anak. Noon ay hindi pa rin kami sinasabihan ng doktor kung ano ang sakit ng aming anak. Pagsapit ng alas-sais (6:00) ng gabi ay hindi na ma­kahinga ang aming anak. Siya ay in-in­tubate at dinala sa ICU. Sabi ng mga doktor, kumalat na ang in­fection sa katawan ng aming anak at umakyat na sa kan­yang ulo. Noon ay sinabihan kami na may nakitang butas sa baga ng aming anak base sa resulta ng x-ray na isina­gawa sa kanya noong araw ding ‘yun. Hindi na bumuti ang kalagayan ng aming anak noon. Pagsapit ng alas-onse (11:00) ng umaga ng ika-24 ng Abril 2019 ay nag-agaw-buhay na ang aming anak at tuluyan na siyang pu­manaw, mga alas-onse y media (11:30) ng umaga.”

Sa ospital kung saan na­matay si Erica, ninais ng mga doktor na isailalim sa autop­sy ang kanyang mga labi. Ito ay tinutulan ng mga magu­lang ng yumao, bunsod ng matitinding dahilan. Anila: “Gusto ng mga doktor na i-autopsy ang aming anak sa nasabing ospital. Hindi kami pumayag sa takot na pagtak­pan nila ang tunay na rason ng pagkamatay ng aming anak. Hindi nga nila nasabi sa amin ang sakit ng aming anak sa kabila ng ilang araw naming pamamalagi sa ospi­tal. Bukod pa ru’n ay hindi nila pinansin ang sinabi na­ming naturukan ng Dengva­xia ang aming anak at noong namatay na lamang ang aming anak na nakita na­ming nataranta ang doktor nang muli naming sabihin sa kanila na naturukan siya ng Dengvaxia.” (Binigyang-diin at sinalungguhitan)

Hindi sa ospital natapos ang pangungumbinsi sa mag-asawang Dennis at Arnie tungkol sa mga labi ni Erica. Narito ang bahagi ng pahayag nila hinggil dito:

“Habang nakaburol ang aming anak ay pinunta­han kami sa bahay ng mga taga-DOH at iminungkahi sa amin ang pagbibigay ng halagang limampung libong piso (Php50,000). Kinuha­nan pa nga nila ng litrato noon ang Dengvaxia card ng aming anak at ang kan­yang nakahimlay na mga labi. Sinabihan pa kami na huwag nang ipa-autopsy ang aming anak. Hindi namin ti­nanggap ang nasabing ha­laga dahil pursigido kaming magpa-autopsy sa PAO upang malaman namin ang tunay na sakit at sanhi ng pagka­ma­tay ng aming anak.” (Bi­nigyang-diin at sinalunggu­hitan)

Ang ganitong marubdob na pagmamahal sa puma­naw na mga anak at paninin­digan sa prinsipyo at katwi­ran ang nag­bibigay ng ins­pirasyon sa PAO na magpa­tuloy sa laban para sa mga biktima ng Deng­vaxia. Ang nabanggit na mga eksena sa ospital at burol ng mga yu­mao ay naidaing na sa amin ng naulilang mga ma­gulang.

Tanging ang pagkaka­mit ng katarungan lamang para sa kanila ang makapupu­tol sa ganitong mga tagpo. Ga­yun­din, sa mga pagpapa­ram­­dam ni Erica na hanggang sa kabilang buhay ay tila hindi matahimik ang kaluluwa sa mga naging pagdududa at negatibong naisip sa kan­yang pagkatao noong siya ay na­bubuhay pa at nakikipag­la­ban sa bangis ng Dengvaxia. Siya na ang nabiktima, siya pa ang pinag-isipan ng ma­sama. Iwawasto natin ito, sa ngalan ng katotohanan at katarungan!

(Itutuloy)