Hangga’t nadaragdagan ang kanilang bilang, dumaraing tayo sa kanilang mga pinagdaanan... MGA BATANG

PAO CHIEF PERSIDA ACOSTA / DAING MULA SA HUKAY HUSTISYA

ISANDAAN at dala­wampu’t lima (125) na ang sumailalim sa autopsy ng Public Attorney’s Office (PAO) Forensic Team. Ha­bang ipinagluluksa ang pagpanaw ng mga biktima at ng mga katulad nila na hindi inilantad ang ma­pait na kuwento ng pagka­matay, isang tula mula sa “Friends of PAO” na may malayang taludturan para sa mga biktima ng Deng­va­xia, ang buong puso nating iniaalay:

Mandirigma para sa katarungan

“Buhay ay pinaglaruan ng tusok na kamatayan, wa­ring walang paki­alam ang may kapangyarihan.

Minamasdan lang ang unti-unting pagkabuwal.

Sana ay agapan ang mga anak ng Inang Bayan.

Balikat namin ay na­ging kanlungan na wari‘y bag­wis na nanglulupaypay.

Luha ay unti-unting ti­nakasan sa tindi ng pighati at kalumbayan.

Wala na ang mga pak­pak ng balita, iilan na lang ang nagsasaysay ng kaga­napan.

Pumayag ang karami­han na ikubli ang kamatayan ng mga biktimang naghihi­rap sa karamdaman.

Sa langit umaasa ng awa at habag, kapangyarihang bumuhay at agawin sa ka­matayan.

Subalit, ito ang tadhana, malagot hiram na buhay walang pagbabago, politika ang nangingibabaw.

Pagod na ang mga taga­pagligtas.

Pag-asa ay unti-unti ring nagugunaw, O, Diyos! mag­sabog Ka ng kalakasan upang patuloy na maging kasangkapan.

Kasangkapan para sa katarungan!

Mandirigma na may bu­ong lakas, walang sawa at humpay.

Para sa Inang Bayan sa kabila ng puwersa ng kasa­maan isusulong ang bandila ng hustisya at katotoha­nan.”

Patuloy itong isusulong, lalo na ng mga naulilang ma­gulang. Tulad nina G. Do­min­go at Gng. Yolanda Val­dez, mga magulang ng pu­manaw na si Maegan Clau­dio Valdez, labintatlong (13) taong gulang, dating estud­yante ng Pilpila Elementary School, Pilpila, Santa Igna­cia, Tarlac. Si Maegan ay tatlong (3) beses na naturu­kan ng Dengvaxia una noong Abril 18, 2016; pangalawa noong Oktubre 11, 2016 at pangatlo noong Hunyo 21, 2017. Ang nasabing pagtu­turok ay naganap sa kan­yang paaralan na pinamunu­an ng mga taga-health center ng Santa Ignacia, Tarlac.

Ang pagkakasakit ni Mae­gan ay nagsimula noong Abril 2018. Naging pabalik-pabalik noon ang pananakit ng kanyang ulo at madalas humilab ang kanyang tiyan. Pagkatapos nito ay sunud-su­nod na niyang naranasan ang iba’t ibang karamdaman tulad ng panlalabo ng pani­ngin ng kanyang kaliwang mata, pagkakaroon ng beke, gayundin ang kulani sa ilalim ng kanyang baba (Setyembre 2018); pagkakaroon ng lag­nat at UTI (Oktubre 2018); pananamlay, kawalan ng ga­nang kumain, pamumutla (Dis­yembre 2018); paghihi­lab ng tiyan at pagsakit ng ulo (unang mga linggo ng Enero 2019). Gayunman, sa halos lahat ng mga pagkaka­taong ito pagkatapos siyang dalhin ng kanyang mga magu­lang sa doktor at pagkainom niya ng gamot ay nababa­wasan ang sakit na kanyang nararamdaman o umaayos ang kanyang pakiramdam.

Sa kasamaang-palad, nang pumasok ang kalagit­na­an ng Enero 2019, nagsi­mu­lang lumubha ang sitwas­yon ni Maegan. Ang mga sumusunod ay bahagi ng sa­laysay ng mga magulang ni Maegan hinggil sa mga pag­hihirap na sinapit ng kanilang anak bago tuluyang nalug­mok ang murang katawan nito na humantong sa kama­tayan:

“Kinaumagahan, ika-15 ng Enero 2019 ay dinala namin siya sa Gilberto Teo­doro Memorial Hospital, Camiling, Tarlac. Siya ay isinailalim sa pagsusuri at base sa resulta ay may UTI ang aming anak at mababa ang kanyang platelet count. Sa kabila noon ay sinabihan kami ng doktor na negatibo siya sa dengue infection. Dahil dito ay na-admit sa ospital ang aming anak. Taas-baba noon ang kan­yang platelet sa pagdaan ng mga araw.”

“Noong ika-18 ng Enero 2019 ay lumaki at tumigas ang tiyan ng aming anak. Nakaranas siya noon ng mas matinding sakit ng ti­yan, puson at sikmura. Noong ika-20 ng Enero 2019 ay na-ultrasound ang tiyan ng aming anak at base sa nakita ng espesyalista ay may tubig ang tiyan niya. Dumumi noon ang aming anak ng ku­lay itim na parang dinu­guan.”

“Noong ika-23 ng Enero 2019 ay dinala namin siya sa pediatrician. Base sa pag­susuri sa kanya ay dala­wampu’t walo(28) ang kan­yang platelet count at anim (6) ang hemoglobin level niya. Sinabihan kami ng doktor na kailangang ilipat sa malaking ospital ang aming anak. Noon kasi ay banat na banat ang balat ng aming anak at manas ito. Sobrang sakit din ng kan­yang tiyan. Siya ay dinala namin sa Tarlac Provincial Hospital. Ayon sa dok­tor ay kailangan siyang salinan ng dugo. Hindi na­wawala noon ang pananakit ng tiyan ng aming anak. Imi­nungkahi ulit ng doktor na ipa-bone marrow aspiration ang aming anak, subalit, hin­di na nangyari ‘yun dahil hindi na kaya ng kanyang kata­wan.”

“Noong ika-7 ng Peb­rero 2019 ay nailabas na sa os­pital ang aming anak. Si­nabi pa niya sa amin na nag­tataka siya kung bakit big­lang lu­malala ang kanyang karam­daman, lalo na nu’ng nama­lagi siya sa ospital.

“Noong ika-11 ng Peb­rero 2019 ay nanghina ang tuhod ng aming anak. Hirap siya noong makatayo at mula noong araw na ‘yun ay naging mainitin na ang ulo niya at madalas na si­yang masungit. Nawala na rin ang gana niya sa pag­kain. Sa tuwing siya ay ku­makain ay isinusuka niya rin ito. Namamanhid din ang kanyang mga paa. Nagrek­lamo rin siya na parang usok ang kanyang nakikita. Nan­lalabo na pala noon ang pa­ningin ng aming anak.”

“Noong huling linggo ng Pebrero 2019 ay pabalik-ba­lik ang kanyang lagnat. Siya ay nagwawala at nananakit — napakalaking kaibahan sa dating ugali ng aming anak na may pagkamalambing.”

“Noong ika-28 ng Peb­rero 2019 ay palagi nang nag­hahabol ng hininga ang aming anak. Hirap din si­yang makatulog. Noong ika-1 ng Marso 2019 ay pinali­guan pa namin ang aming anak. Gustung-gusto niya noong ngumuya ng yelo. Nag­rereklamo siya dahil na­iinitan siya, kaya itinutu­tok namin sa kanya ‘yung elec­tric fan. Pagsapit ng alas-di­yes(10:00) ng gabi ay nag­reklamo sa amin ang aming anak at tinanong kami kung bakit mabilis ang pagtibok ng kanyang puso. Mainit noon ang kanyang pawis. Matapos noon ay dumumi ang aming anak.”

Noong araw din ng Peb­rero 28, 2019, binawian ng bu­hay si Maegan. Ayon sa kanyang death certificate, ang naging sanhi ng kanyang aga­rang pagpanaw ay “acute myo­cardial infarc­tion” (im­me­diate cause); “probably, se­condary to anemia” (ante­cedent cause); “probably, se­condary to blood dyscrasia” (underlying cause). Ang mga ito ay hindi nagbigay-linaw sa naging kamatayan ni Ma­e­gan. Sa halip, ayon sa mga magulang ng nasawi ay hindi nila maiwasang mag-isip kung anong kla­seng gamot ang naiturok sa aming anak at ikinamatay pa niya ito. Hanggang nga­yon ay pala­isipan pa rin sa mag-asa­wang Domingo at Yolanda ang mapait na sinapit ni Maegan. Dahil dito at sa mga naramda­man na sintomas ng mahal ni­lang anak, pinaniniwalaan nila na tulad ng mga sinto­mas na naramdaman ng mga iba pang batang nabakuna­han ng Dengvaxia ang nara­na­san ng kanilang anak na pumanaw na, kaya napagde­sis­yunan nina G. at Gng. Val­dez na humingi ng tulong-legal sa inyong lingkod. Dagdag pa rito, hiniling din nila ang ser­bisyo ng PAO Fo­rensic Team upang maisa­gawa ng grupo ang forensic examination kay Maegan.

Kaugnay nito, sa ngayon ay inihahanda natin ang mga maaaring isampang mga kaso — kriminal, sibil at adminis­tratibo sa mga taong dapat ma­nagot sa pagkamatay ni Maegan. Siya ang pang-isan­daan at dalawampu’t dalawa (122) sa mga sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team.

Malambing na bata si Ma­egan, may mga sandali la­mang noong papalubha na ang kanyang nararam­daman na nag-iba ang kan­yang ugali. Nariyang mainit ang kanyang ulo at siya ay nag­susungit, may mga pag­ka­kataon na­man na siya ay nagwawala at nananakit. Noong Pebrero 28, 2019, araw ng pagkama­tay ni Ma­egan, nagawa ni­yang mag-iwan ng alaala ng totoo niyang pagkatao bago siya yumao. Anang kanyang ama na durog na durog ang puso sa mata­mis sanang ala­ala ng pagla­lambing kundi lang nauwi sa kamatayan ang yugtong ito:

“Noong pagsapit ng alas-onse y media (11:30) ng gabi ay naglambing pa ang aming anak sa akin. Sinabi­han niya ako na kandungin ko raw siya para masarap ang tulog niya na siya na­mang aking ginawa. ‘Yun pala ang huling lambing at hiling sa akin ng aking anak dahil pagkatapos noon ha­bang kandung-kandong ko siya ay tuluyan na kaming nilisan ng aming pinakama­mahal na anak na si Ma­egan.” Kung maaari lamang madala sa lambing si kamata­yan, alam na natin ang hiling ng mag-asawang Domingo at Yolanda – ang hayaang ma­buhay nang malaya sa anu­mang karamdaman ang ma­hal nilang si Maegan, pero dahil imposible ito, tuloy ang laban natin para kay Maegan at sa iba pang biktima para makamit na nila ang kataru­ngan.

(Itutuloy)