Limit sa social media para sa mga bata, suportahan

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | July 14, 2026

Nitong nakaraang linggo, nagkaroon ng pagdinig ang Senate Committee on Basic Education, kung saan tinalakay ang mga naging insidente ng karahasan sa ating mga pampublikong paaralan, kabilang ang insidente ng pananaksak sa San Jose National High School sa lungsod ng Tacloban.

Sa naturang pagdinig, tinalakay din ang isa sa mga isinusulong nating panukalang batas: ang Electronic Gadget-Free Schools Act na layong tuluyang ipagbawal ang paggamit ng mga smartphone at iba pang electronic gadgets sa oras ng klase. Kaugnay nito, nagkaroon din tayo ng talakayan sa panukala nating ipagbawal sa mga menor-de-edad na wala pang 16 taong gulang ang paggamit ng social media. 

Nais kong bigyang diin na hindi na bago ang panukalang pagpapatupad ng 'social media ban' sa mga menor-de-edad. Marami nang ibang bansa ang nagpatupad ng ganitong polisiya. Una na rito ang Australia na opisyal na sinimulan ang pagpapatupad ng naturang polisiya noong nakaraang Disyembre para sa mga menor de edad na wala pang 16 taong gulang. 

Dito sa Timog-Silangang Asya, nauna na ang bansang Indonesia at sumunod kamakailan ang bansang Malaysia. Nitong nakaraang buwan, inanunsyo na rin ng United Kingdom na ipapatupad nila ang parehong polisiya para sa mga menor de edad na wala pang 16 taong gulang. Malinaw na para sa mga bansang ito, nakikita nila ang panganib na dulot ng social media sa kapakanan ng kanilang mga kabataan. 

Matatandaang nagpahayag din kamakailan ang Philippine Pediatric Society tungkol sa mga panganib ng social media sa mga menor de edad na wala pang 16 taong gulang, lalo na kung hindi nababantayan ang kanilang paggamit nito. 

Binalikan naman ng  Philippine Society for Developmental and Behavioral Pediatrics ang naging karanasan ng mga kasapi ng kanilang organisasyon. Ayon sa mga kasapi ng organisasyon, may mga pasyente silang hinarap ang mga epekto ng unregulated na paggamit ng social media, kabilang ang anxiety, emotional dysregulation, at hindi regular na oras ng pagtulog. 

Kaya naman nakakabahalang malaman na maraming batang internet users na Pilipino ang gumagamit na ng social media. Sa social media platform na Facebook, halimbawa, kinakailangang 13 taong gulang ang dapat na gumagamit nito. 

Ngunit batay sa datos ng Philippine Statistics Authority, mataas na porsyento ng mga batang internet users na ito ang gumagamit na ng social media. Batay sa datos ng PSA, 87.64% ng mga 12 taong gulang na mga Pilipinong gumagamit ng internet ay may account sa social media, samantalang 80.76% naman ng mga 11 taong gulang na internet users ay gumagamit ng social media. Sa mga 10 taong gulang na Pilipinong gumagamit ng internet, 72.86% ang may account sa social media.

Kaya naman para sa inyong lingkod, hindi tayo dapat mag-aksaya ng panahon upang protektahan ang ating mga kabataan mula sa mga pinsalang dulot ng social media. Panahon na upang kumilos bago mahuli ang lahat.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

School health programs, dapat dumaan sa matinding regulasyon

ni Leonida Sison @Boses | July 14, 2026

Hanggang saan ang pananagutan ng mga kinauukulan kapag isang simpleng programang pangkalusugan sa paaralan ay nauwi sa pagkamatay ng isang bata? 

Ang insidenteng ito ay muling nagpapaalala na ang bawat hakbang ng pamahalaan sa loob ng mga paaralan ay dapat dumaan sa masusing paghahanda at mahigpit na pagtiyak sa kaligtasan ng mga mag-aaral. Hindi sapat ang mabuting layunin kung may panganib na maaaring ikapahamak ng mga batang dapat sana’y pinoprotektahan.

Kinumpirma ng Department of Education (DepEd) na ang pagkamatay ng isang Grade 4 pupil na may kaugnayan sa isang impeksyon na nauwi sa septic shock. Nangyari ito matapos ang isinagawang regular na deworming activity noong Hulyo 2, sa pakikipagtulungan ng City Health Office. Pumanaw ang bata noong Hulyo 3 matapos isugod sa ospital dahil sa matinding pagsusuka.

Batay sa paunang imbestigasyon, ilang mag-aaral din ang nakaranas ng pananakit ng katawan at iba pang sintomas matapos ang naturang deworming activity. Ayon sa unang medical findings, hindi ang mismong deworming medicine ang agarang tinukoy na sanhi ng pagkamatay kundi ang impeksyon na humantong sa septic shock. Patuloy pang sinusuri ng mga awtoridad ang buong pangyayari upang matukoy ang lahat ng salik na maaaring nagdulot ng trahedya.

Kasunod ng insidente, sinabi ng DepEd na mahigpit itong nakikipagtulungan sa mga health authorities upang mabigyang-linaw ang kaso. Sinimulan na rin ng kagawaran ang pagsusuri sa kanilang mga health at safety protocol upang matiyak na hindi na mauulit ang kahalintulad na pangyayari sa mga paaralan. Nagbigay rin ito ng emosyonal, sikolohikal, at iba pang kinakailangang suporta sa pamilya ng nasawing mag-aaral habang patuloy ang imbestigasyon.

Samantala, tiniyak ng DepEd-Cavite na makikipagtulungan ito sa anumang legal na proseso at imbestigasyong isasagawa ng mga kinauukulang ahensya. Iginiit nitong handa silang gampanan ang kanilang mga responsibilidad at sumunod sa lahat ng hakbang na kinakailangan upang maipakita ang buong katotohanan.

Ang pangyayaring ito ay hindi lamang usapin ng isang paaralan kundi ng tiwala ng bawat magulang sa mga programang ipinatutupad para sa kanilang mga anak. Kailangang maging mas mahigpit ang koordinasyon, pagsusuri, at pagbabantay sa bawat gawaing pangkalusugan upang matiyak na ligtas ang lahat ng mag-aaral.

Ang pinakamahalagang aral ay ang pagpapahalaga sa buhay ng bawat bata. Ang bawat programang inilulunsad sa mga paaralan ay dapat may sapat na paghahanda, malinaw na mga protocol, at agarang pagtugon sa anumang emerhensiya. Sa ganitong paraan, mapananatili ang tiwala ng taumbayan at masisiguro na ang mga hakbang para sa kalusugan ay tunay na nagsisilbi sa kapakanan ng mga kabataan.

Pananagutan ang hamon sa bawat lingkod-bayan

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | July 13, 2026

Bago pa tayo pumasok sa seminaryo noong 1970, naisulat na ni Padre Eduardo Hontiveros ang lyrics at musika ng sikat na awiting "Pananagutan." Siya rin ang lumikha ng mga bersyon ng Ama Namin at Puso Ko'y Nagpupuri.

Katatapos pa lamang noon ng Ikalawang Konsilyo ng Batikano (Second Vatican Council o Vatican II), na nagbigay-daan sa malawakang reporma sa liturhiya, kabilang ang paggamit ng lokal na wika sa bawat bansa. Noong dekada '60, inabutan pa natin ang Misa sa wikang Latin. Bilang sakristan noon, nasaksihan natin kung paano idinaraos ang buong Misa sa Latin. Maganda, banal, at marangal ang pagdiriwang, ngunit tila may puwang na kailangang punan. Bago pa ito lubos na mapansin ng marami, nakita na ito ni Padre Eduardo Hontiveros.

Mayroon nang ilang awitin sa wikang Tagalog noon, ngunit maituturing na isang malaking pagbabago ang paglikha niya ng mga awit para sa Misa sa wikang Pilipino. Hindi kataka-takang isa sa kanyang mga unang isinulat ang "Pananagutan," isang awiting nananatiling makabuluhan hanggang ngayon.

“Walang sinuman ang nabubuhay para sa sarili lamang.Walang sinuman ang namamatay para sa sarili lamang.Tayong lahat ay may pananagutan sa isa’t isa.Tayong lahat ay tinipon ng Diyos na kapiling Niya.Sa ating pagmamahalan at paglilingkod sa kaninuman,Tayo ay nagdadala ng balita ng kaligtasan.”

Ang mensahe nito ay malinaw: hindi umiikot ang buhay sa sarili lamang. Ano ang mangyayari sa tao, sa pamilya, sa pamayanan, at sa buong bansa kung sarili na lamang ang iisipin ng bawat isa? Hindi ba't ito ang unti-unting nakikita natin ngayon? Mas nangingibabaw ang "ako," "kami," at "amin," habang humihina ang diwa ng "ikaw," "tayo," at "atin."

Noong isang araw, napanood ng publiko ang palitan ng argumento ng depensa at prosekusyon kaugnay ng video ng Bise Presidente na naglalaman ng pagmumura at pagbabanta laban sa Pangulo, sa kanyang asawa, at sa Speaker of the House of Representatives. Bagama't nakatuon ang pagdinig sa mga teknikal na usapin, nananatili ang pangunahing tanong: May pananagutan ba ang isang mataas na opisyal sa bawat salitang kanyang binibigkas?

Tulad ng binigyang-diin ng isa sa mga abogado ng prosekusyon, seryoso ang anumang pahayag na nagmumula sa pangalawang pinakamataas na opisyal ng bansa. Ang mga salita ng isang lider ay may bigat at maaaring magkaroon ng malawak na epekto sa publiko.

Hindi lamang ito usapin ng isang tao o isang pangyayari. Sa paglipas ng mga taon, tila humina ang pagpapahalaga sa maayos, magalang, at responsableng paggamit ng salita. Dumami ang pagmumura, pang-iinsulto, pagbabanta, at pagpapakalat ng kasinungalingan sa pampublikong diskurso. Dahil dito, unti-unting nabawasan ang pagpapahalaga sa pananagutan sa paggamit ng kapangyarihan at impluwensiya.

Ganito rin ang hamon sa pamamahala. Ang tiwalang ibinibigay ng mamamayan sa mga pinuno ay isang pananagutang dapat ingatan. Kapag nawawala ang pananagutan, lumalalim ang problema ng katiwalian at nababawasan ang tiwala ng publiko sa mga institusyon. Hindi lamang ang mga indibidwal ang dapat managot, kundi maging ang sistemang nagpapahintulot na makalusot ang mga lumalabag sa batas at tiwala ng taumbayan.

Kaugnay nito, nakausap din natin si Propesor Manuel Bonifacio, dating propesor ng Sosyolohiya sa Unibersidad ng Pilipinas. Muli naming napag-usapan ang kahalagahan ng pananagutan bilang pundasyon ng isang maayos na lipunan. Sa panahong tila nalilimutan na ang pagpapahalagang ito, marahil ay nararapat na magsimula tayong muli—sa mga awit, sa mga salita, at higit sa lahat, sa ating mga gawa. Sapagkat ang tunay na pananagutan ay hindi lamang inaawit, kundi isinasabuhay.