Hiya at konsensiya, nasaan na?

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | September 12, 2026

Dalawang Romualdez, kinasuhan ang isa. Ipinawalang-sala naman ang pangalawa. Nasaan ang problema? Sa apelyido ba? Saan ba? Ano ang nangyayari na hindi nakikita ng marami? Ano ang epekto ng nangyayari sa buhay ng lahat sa ating mahal na bansa?

Naroroon ang ilang mamamayan sa pasukan ng Sandiganbayan na kahanay ng House of Representatives. Mahigit 20 tao lang ang nagtipon-tipon sa umaga ng ika-7 ng Setyembre 2026. Nagpadala ng ilang tao ang August Twenty One Movement o ATOM, ganoon din ang Urban Poor Associates at ang Parokya ng Ina ng Laging Saklolo ng Project 8, Quezon City. Sasaksihan ng ilang mamamayan ang paghain ng kasong plunder o pangdarambong laban kay dating Congressman Martin Romualdez sa halagang 7.4 bilyong piso.

Noong mga nakaraang linggo, nagprusisyon na ang grupong nag-alay ng misa at panalangin sa Simbahan ng San Jose Tagapagtanggol mula sa simbahan hanggang sa Sandiganbayan. Inireklamo ng grupo ang kagulat-gulat at kahina-hinalang pagpapalaya kay Bong Revilla na pinayagang magpiyansa sa kasong hindi maaaring piyansahan. Hindi nakikita o naririnig ng karamihan o halos lahat ng mamamayan ang mga pinag-uusapan, pinagtatalunan at pinagpapasyahan sa loob ng iba’t ibang silid sa loob ng Sandiganbayan.

Sa tanggapan ng “Third Division” ng Sandiganbayan, pinag-usapan, pinagtalunan at pinagpasyahan ang pagbibigay ng pahintulot kay Revilla na magpiyansa para sa pansamantalang kalayaan. Dalawa sa mga Associate Justice ang pumayag at isa ang tumutol.

Noong nakaraang Lunes ng umaga, isinalang na ang kasong plunder laban kay Martin Romualdez. Agad ini-raffle ang kasong bumagsak na naman sa Third Division ng Sandiganbayan. Alas-4:30 ng hapon, lumabas na ang warrant of arrest para kay Romualdez na sa mga oras ding iyon ay pinuntahan na sa Cardinal Santos Hospital kung saan nakahiga na sa kama ang dating Speaker of the House dahil sa idinaing na pagsama ng pakiramdam. Maglilimang araw nang nasa ospital si Romualdez. Tinututulan ni Ombudsman Boying Remulla ang patuloy na pananatili ni Romualdez sa ospital.

Makalipas ang ilang araw ng pagkaso kay Romualdez, lumabas naman ang pagbaliktad sa kasong plunder laban sa tiyahin ni Martin na si Imelda Romualdez Marcos sa halagang $200 milyon. Hindi na po natin pag-uusapan ang  batayan ng pagbaliktad ng Korte Suprema sa kaso ng tiyahin ni Martin. Malinaw ang tanong sa isipan ng taumbayan. Ano ba talaga ang nangyayari sa mga opisina ng mga korte na mabilis o ubod ng bagal na nagbibigay ng hatol o desisyon sa mga kaso ng malalaki, lalo na ng mga pinakamalalaking isda sa ating mahal na bansa?

Sa karamihan ng mga balita noong mga nakaraang araw, ang namamayaning balita ay ang kataka-takang pananatili sa labas ng kulungan ng asawa ni Ferdinand Marcos Sr. at ina naman ni Ferdinand Marcos Jr. sa kabila ng hatol na may “guilty on seven counts of graft with imposed combined prison terms of 77 years” o may sala sa kasong graft na may katumbas na parusa ng pagkakakulong na  77 taon. Sa kabila ng desisyon mula sa Sandiganbayan noong Nobyembre 2018, hindi man sumilip ni isang segundo sa anumang kulungan si Imelda. Bakit? Bakit? Bakit?

Lumabas sa mga pahayagan ang larawan ni Imelda na nasa wheelchair noong ika-11 ng Setyembre 2025. Kalat din sa mga pahayagan at social media ang larawan ng kanyang pamangkin na si Martin na nakahiga naman sa isang hospital bed. Natutuwa ba ang mga mamamayan sa mga larawan ng magtiyahin na kumakalat? Hindi lang suya kundi suklam ang laganap na damdamin. Ilapat pa natin ang mga larawang ito sa mga larawan ng mga bayang lubog tulad ng Pampanga at Bulacan. Lalo nang kasuklam-suklam. 

Hindi na bago ang ganitong mga larawan ng mga malalaking isda. Kapag nakasuhan at naaresto, biglang magne-neckbrace; magwe-wheelchair o tatakbo sa ospital na dumadaing na masama ang pakiramdam. Pati ang ganitong mga eksena ay matagal nang pinuputakti ng tanong at komento ng mga mamamayan. Talaga bang may sakit?

Biglaan namang nagkasakit. Hindi lang mahusay na makipag-usap sa korte. Mahusay ding magsakit-sakitan. Mula sa korte hanggang sa malalaking isda, iisa lang ang tanong: nasaan na ang hiya at konsensiya? Patuloy na tanong ito sa Sandiganbayan. Muling tanong ito sa Korte Suprema na bumaliktad sa desisyon ng Sandiganbayan noong Nobyembre 2018. Ngunit pagkatapos na paulit-ulit na itanong kung nasaan na ang hiya at konsensiya at malinaw naman ang sagot na nawawala o nagtatago na ang mga ito, ano na ang dapat gawin para maibalik at mapanatili ang mga ito?

Laban ni Alex, laban ng bawat Pilipino

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | August 6, 2026

Inireklamo ng mga Escriba at Pariseo ang ugali ng mga alagad ni Kristo na tila malayo o kabaligtaran ng ugali ng mga alagad ni Juan Bautista at ng mga Pariseo. Bakit ang mga alagad ni Juan Bautista ay nagdarasal ng mahahabang dasal at nag-aayuno, samantalang ang mga alagad ni Hesus ay nagkakainan at nag-iinuman? (Luke 5:33-39)

Ito ang ebanghelyo noong nakaraang Biyernes. Naging hamon ang ebanghelyo para maigi nating tingnan ang ugali ng mga Pilipino. Isang kontrobersyal na konsepto sa antropolohiya ang “National Character” o ang pambansang karakter. Madalas na ipaliwanag ang ating pambansang karakter ayon sa tatlong katangian: pagkamapag-atubili at mainit na pagtanggap (hospitality); pagpapahalaga sa pamilya na karaniwang sentro ng buhay-Pilipino; paniniwala sa Diyos at pagiging masiyahin.

Marahil noong bandang dekada 50 hanggang 70 inilabas ang paliwanag na ito ng ating pambansang karakter. Oo, naaalala natin noong tayo’y batang musmos pa ang mga maraming karanasang nagpapakilala ng ating pambansang karakter. Matingkad na matingkad ito sa panahon ng kapaskuhan at ng iba’t ibang piyesta sa mga baryo, bayan, siyudad at lalawigan.

Bukas ang lahat ng mga bahay, partikular ang mga “comedor”  sa probinsya, sa lahat, kakilala man o hindi. Magluluto ang lahat ng mga pamilya upang magbahagi sa lahat ng nais kumain bilang pagbibigay-pugay sa patron sa araw ng pagkilala dito, ang araw ng piyesta mismo.

Kitang-kita at damang-dama ang pagiging sentro ng mga pamilya sa maraming paraan. Isa na dito ang pagpaskil ng larawan ng anak na nagtapos ng anumang kurso.

Malalaman at malalaman ng lahat na grumaduate ang anak ni Mister at Misis, etc., at makikita ang kanyang larawang nakatoga, nakasabit sa harapan ng bahay. Tuwing 1 ng Nobyembre, kitang-kita ang lahat ng ito sa mga sementeryo. Pipilitin ng mga pamilya na dalawin ang kani-kanilang yumaong kamag-anak sa mga sementeryo. Kantahan, kainan, kuwentuhan at dasalan para sa mga kaluluwa ng mga yumao. 

Buhay pa naman sa maraming bahagi ng bansa ang ganitong mga eksena na nagpapakita ng naturang pambansang karakter. Ngunit sa mga nagdaang panahon, lalo na sa nakaraang mahigit na apatnapung taon mula sa pagpapaalis sa Pangulong Ferdinand E. Marcos Sr., malaki ang nagbago.

Malaki ang nabawas sa matingkad na ugaling Pinoy sa naturang pambansang karakter. Tingnan na lang natin ang pagkakahiwa-hiwalay at pagkakahati-hati sa kulay ng mga mamamayan: ng mga pula, lutian, pink, dilaw, at ngayon, puti. At kung madadapuan ng away-kulay ang mga pamilya, madalas nauuwi ito sa pag-iwas at pananahimik sa isa’t isa. Laganap ang ganitong sitwasyon sa maraming pamilya dito sa ‘Pinas, maging sa labas. Naalala natin ang pakiusap ng isa sa aming mga pinsan sa aming “Family Group Chat.” “Pakiusap lang. ‘’Wag na po natin pag-usapan ang pulitika kung nais nating manatili ang kapayapaan.” Sumunod naman ang lahat, pati ako, ang pinakapanganay nilang pinsan.

Sa mga nagdaang buwan, merong lumulutang na kulay na napapansin sa buong mundo. Hindi ito pula o berde; pink o dilaw, maging puti. May pangalan ang kulay na ito. May kasarian din. Sa puntong ito, siya na ang pinakakilalang Pinay sa buong mundo. Alex Eala ang kanyang pangalan. Nakikilala na siya dahil sa maraming panalo niya sa mga kilalang kumpetisyon sa tennis sa iba’t ibang bansa. Manalo man o matalo, napapansin hindi lang ang galing ni Alex kundi ang kanyang ugali, ang kanyang karakter.

Sa panayam kay Alex sa Washington, D.C. noong ika-29 ng Hulyo 2026 nang labanan niya si Zheng Qinwen ng China, tinanong si Alex ng media, “Anong pakiramdam ng isang nagiging popular sa buong mundo maging dito sa Washington, D.C.?” Sagot ni Alex: “Ang dapat pong itanong ngayon ay ano ang pakiramdam ng pagiging Pilipino ngayon?” Salamat, mga kababayan!!!”                  

Hindi sinagot ni Alex nang personal ang tanong. Pinalawak niya ang tanong para sakupin, yakapin, at bigyang-pansin at halaga ang lahat ng mga Pilipino saanman tayo naroroon. Dalawampu’t isang taon lang si Alex, ngunit nakatutuwang pakinggan at panoorin siya. Parang bumabalik at nanunumbalik ang larawan ng isang tunay na Pinay: simple, walang arte o yabang, makakapwa, makabansa, maka-Filipino at maka-Diyos.

Panalangin natin para kay Alex, “Sana’y maprotektahan si Alex ng biyaya ng Maykapal para hindi siya dapuan ng anumang maaaring lumason at pumatay sa kadalisayan ng pagmamahal niya para sa sariling bansa; mga kababayan at sa mahiwagang pagkilos ng biyaya ng Diyos sa pamamagitan niya. Sana rin tuloy-tuloy niyang ibangon ang matagal-tagal nang napabayaan at nakalimutan ng marami”.

Karamihan sa mga kalaban ni Alex ay puti at kitang-kita ang pagkakaiba ng kanyang kulay sa iba. KAYUMANGGI si Alex. Mula sa loob hanggang labas, buhay na buhay ang kulay at LAHING KAYUMANGGI kay Alex.

Sana’y tingnan at namnamin natin ang ating napapansing kagandahan at kadakilaan hindi lang ng kulay kundi ng LAHING KAYUMANGGI na isinisigaw ng raketang humahampas sa bola pabalik sa kabila.

Batang-bata pa ngunit napakagaling na niya, ngunit hindi siya, hindi sarili lamang ang dala-dala niya kundi lahat-lahat ng kanyang mga kababayang bumubuo ng LAHING KAYUMANGGI!!!

PINGGA-KALINGA: Pinasan at kinalinga tayo ni Inang Kalikasan, paano natin ito matutumbasan?

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | August 5, 2026

Matinding tag-init ang bumalot sa buong Luzon noong bandang gitna ng dekada 90. Nagkakanda-matay ang mga tanim sampu ng mga hayop mula manok hanggang mga baka at kalabaw. 

Matindi ang pagdurusa ng ating mga magsasaka at ng mga mamamayang umaasa sa kanila. Noon natin naisipang muling ikampanya ang kamalayang dating buhay at likas sa mga mamamayang Pilipino: ang ating malalim na pagkakaibigan at pakikitungo sa TUBIG. Sa mga panahong iyon, isinilang ang kampanyang PINGGA-KALINGA.

Lakad-takbo nating nilakbay pasan-pasan ang PINGGA na may dalawang timbang tubig at gulay ang laman mula sa tanggapan ng DENR hanggang Tuguegarao sa Cagayan Valley upang makipag-ugnayan sa mga LGU, NGO at Simbahan at muling tingnan ang mga dahilan at sanhi ng pagkawala, pagkatuyo ng tubig ang sama-samang hanapin ang tamang tugon sa naturang krisis.

Naulit ang kampanyang PINGGA-KALINGA noong krisis ng pandemyang COVID-19 (Marso 2020). Inilako natin pasan ang PINGGA na merong dalawang bilao ng murang mga gulay at ibinenta nang murang-mura sa mga residente ng Pinyahan

At ngayon, sa ikatlong pagkakataon, muling inilunsad natin ang PINGGA-KALINGA sa loob ng Misa sa Simbahan ng St. John Paul II sa Eastwood, Libis noong nakaraang Martes, ika-1 ng Setyembre 2026. Pagkatapos ng Misa na inalay ni Obispo Rex Ramirex ng Biliran, pinasan ni Obispo Rex ang PINGGA na taglay ang dalawang timba.

Sa una, may tubig at pagong. Sa pangalawa, isang “Narra seedling” at mga gulay. Ang tema ng kampanya, “Living Water,” ay mula sa temang galing sa Batikano para sa Pagdiriwang ng Panahon ng Kalikasan (Season of Creation). “Tubig na Buhay, Buhay na Tubig” ang napagkasunduang salin ng temang galing sa Batikano. Ganito natin ipinaliwanag ang tema at ang kampanya ng PINGGA-KALINGA:

Umulan nang siyam-siyam noong nakaraang dalawang linggo. Bumaha sa iba’t ibang bahagi ng Greater Manila at mga karatig lalawigan tulad ng Bulacan at Pampanga. Hanggang ngayon, baha pa rin sa maraming bahagi ng Bulacan at Pampanga. Ganito tayo tuwing tag-ulan. Sobra-sobra ang tubig. Nakasisira ng tanim at tahanan.

Nakamamatay ng hayop at tao. At inaasahan din natin ang kabaligtaran tuwing tag-init. Maraming lugar na halos wala nang tubig para sa tanim, hayop at tao. Namamatay ang mga tanim. Nalulugi at naghihirap ang mga magsasaka. Nagugutom ang tao at hayop. Natutuyo ang paligid. Namamatay ang mga halaman at mga puno. Nagkukulay-lupa ang mga bundok. Madalas ang biglang liyab ng mga tuyong dahon, damo at kahoy.

Spontaneous combustion o biglang pagkasunog ang tawag dito. Taun-taong nangyayari. Paulit-ulit ang pagkasira at kamatayan. Iisa ang sinasabi ng pamahalaan at ng taumbayan: GANYAN TALAGA DITO. GANYAN TALAGA TAYO. MAGTIIS NA LANG TAYO. BAHALA NA!

Huwag lang tayong magalit. Huwag lang magsisihan. Magpakumbaba! Umamin ng pagkakamali! Magbago! Kumilos na bago mahuli ang lahat!

Unawain ang dati at dapat! Alamin ang pumapatay at nagbibigay-buhay. 

Hindi magbabago ang pangangailangan natin sa tubig na buhay. Dati, saanman, kailanman maaaring inumin, ipaligo, pangluto, languyan, laruan, babaran at lubluban ng mga kailangang magpahinga’t magpahilom mula sa iba’t ibang karamdaman.

Dapat lang ibalik ang dati. Dapat lang linisin, dalisayin, sagipin, ipagtanggol, ipaglaban ang tubig. Dapat lang bantayan at pigilan ang lahat ng pang-aabuso, panglalason, pagnanakaw, paninira ng mga “watershed”: ilog, batis, lawa, dagat.

Dapat lang singilin at pakilusin ang DENR; EMB; BOM; DAR; DA; DILG; DPWH; BFAR; at lahat-lahat ng ahensiya ng pamahalaan anuman ang mandato ng mga ito, merong hayagan o tila walang hayagang kaugnayan sa Tubig at Kalikasan… Nakalimutan na kasi natin na MAGKAKAUGNAY ANG   LAHAT!!! Nakalimutan na rin natin na HINDI TAYO ANG MAY-ARI NG LUPA! KUNDI ANG LUPA ANG MAY-ARI  SA ATIN!!!

Malalim ang ating kaugnayan sa tubig. Ang katawan ng tao ay binubuo ng 70% hanggang 90% ng tubig. Ang pagkalimot sa tubig ay pagkalimot sa pinagmulan nito, ang Diyos. Ang pagkalimot sa tubig ay pagkalimot din sa tao at kalikasan, ng malalim na kaugnayan ng dalawa sa tubig. 

Maaari tayong mabuhay nang walang pagkain sa loob ng dalawa, tatlo, apat na linggo o higit pa. Naranasan natin ito noong ika-10 ng Hulyo hanggang ika-22 ng Agosto 2005. Subalit, hindi natin kakayaning mabuhay nang walang tubig mula 3 hanggang 5 araw. 

Ito ang malalim na kabuluhan ng tubig sa sakramento ng binyag. Tinanggap natin ang buhay ng Diyos noong tayo ay binuhusan ng tubig sa ulo sabay sa panalangin ng pari, “Binibinyagan kita sa ngalan ng Ama, Anak at Espiritu Santo.”

Kaya muli nating nilulunsad ang PINGGA-KALINGA. Kung dati, pinasan, binuhat, hinele-hele, binuhay tayo ng tubig mula kay Inang Kalikasan. Tayo naman ang dapat pumasan, bumuhat, humele-hele, bumuhay sa kanya. Ito ang ginagawa ng pingga sa pagbuhay ng anumang bigat sa harapan o sa likod ng magpi-pingga.

Papasanin natin muli ang pingga: Sa harapan, balde ng malinis na tubig, may kasama tayong pagong din, sagisag ng mga hayop na umaasa sa tubig; sa likuran: Baldeng taglay ang isang itatanim na binhi ng puno (seedling, mas mabuti sapling) para buhayin muli ang mga gubat at kabundukan; at mga gulay at prutas na galing sa kalikasan na ikinabubuhay ng lahat.