PINGGA-KALINGA: Pinasan at kinalinga tayo ni Inang Kalikasan, paano natin ito matutumbasan?

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | August 5, 2026

Matinding tag-init ang bumalot sa buong Luzon noong bandang gitna ng dekada 90. Nagkakanda-matay ang mga tanim sampu ng mga hayop mula manok hanggang mga baka at kalabaw. 

Matindi ang pagdurusa ng ating mga magsasaka at ng mga mamamayang umaasa sa kanila. Noon natin naisipang muling ikampanya ang kamalayang dating buhay at likas sa mga mamamayang Pilipino: ang ating malalim na pagkakaibigan at pakikitungo sa TUBIG. Sa mga panahong iyon, isinilang ang kampanyang PINGGA-KALINGA.

Lakad-takbo nating nilakbay pasan-pasan ang PINGGA na may dalawang timbang tubig at gulay ang laman mula sa tanggapan ng DENR hanggang Tuguegarao sa Cagayan Valley upang makipag-ugnayan sa mga LGU, NGO at Simbahan at muling tingnan ang mga dahilan at sanhi ng pagkawala, pagkatuyo ng tubig ang sama-samang hanapin ang tamang tugon sa naturang krisis.

Naulit ang kampanyang PINGGA-KALINGA noong krisis ng pandemyang COVID-19 (Marso 2020). Inilako natin pasan ang PINGGA na merong dalawang bilao ng murang mga gulay at ibinenta nang murang-mura sa mga residente ng Pinyahan

At ngayon, sa ikatlong pagkakataon, muling inilunsad natin ang PINGGA-KALINGA sa loob ng Misa sa Simbahan ng St. John Paul II sa Eastwood, Libis noong nakaraang Martes, ika-1 ng Setyembre 2026. Pagkatapos ng Misa na inalay ni Obispo Rex Ramirex ng Biliran, pinasan ni Obispo Rex ang PINGGA na taglay ang dalawang timba.

Sa una, may tubig at pagong. Sa pangalawa, isang “Narra seedling” at mga gulay. Ang tema ng kampanya, “Living Water,” ay mula sa temang galing sa Batikano para sa Pagdiriwang ng Panahon ng Kalikasan (Season of Creation). “Tubig na Buhay, Buhay na Tubig” ang napagkasunduang salin ng temang galing sa Batikano. Ganito natin ipinaliwanag ang tema at ang kampanya ng PINGGA-KALINGA:

Umulan nang siyam-siyam noong nakaraang dalawang linggo. Bumaha sa iba’t ibang bahagi ng Greater Manila at mga karatig lalawigan tulad ng Bulacan at Pampanga. Hanggang ngayon, baha pa rin sa maraming bahagi ng Bulacan at Pampanga. Ganito tayo tuwing tag-ulan. Sobra-sobra ang tubig. Nakasisira ng tanim at tahanan.

Nakamamatay ng hayop at tao. At inaasahan din natin ang kabaligtaran tuwing tag-init. Maraming lugar na halos wala nang tubig para sa tanim, hayop at tao. Namamatay ang mga tanim. Nalulugi at naghihirap ang mga magsasaka. Nagugutom ang tao at hayop. Natutuyo ang paligid. Namamatay ang mga halaman at mga puno. Nagkukulay-lupa ang mga bundok. Madalas ang biglang liyab ng mga tuyong dahon, damo at kahoy.

Spontaneous combustion o biglang pagkasunog ang tawag dito. Taun-taong nangyayari. Paulit-ulit ang pagkasira at kamatayan. Iisa ang sinasabi ng pamahalaan at ng taumbayan: GANYAN TALAGA DITO. GANYAN TALAGA TAYO. MAGTIIS NA LANG TAYO. BAHALA NA!

Huwag lang tayong magalit. Huwag lang magsisihan. Magpakumbaba! Umamin ng pagkakamali! Magbago! Kumilos na bago mahuli ang lahat!

Unawain ang dati at dapat! Alamin ang pumapatay at nagbibigay-buhay. 

Hindi magbabago ang pangangailangan natin sa tubig na buhay. Dati, saanman, kailanman maaaring inumin, ipaligo, pangluto, languyan, laruan, babaran at lubluban ng mga kailangang magpahinga’t magpahilom mula sa iba’t ibang karamdaman.

Dapat lang ibalik ang dati. Dapat lang linisin, dalisayin, sagipin, ipagtanggol, ipaglaban ang tubig. Dapat lang bantayan at pigilan ang lahat ng pang-aabuso, panglalason, pagnanakaw, paninira ng mga “watershed”: ilog, batis, lawa, dagat.

Dapat lang singilin at pakilusin ang DENR; EMB; BOM; DAR; DA; DILG; DPWH; BFAR; at lahat-lahat ng ahensiya ng pamahalaan anuman ang mandato ng mga ito, merong hayagan o tila walang hayagang kaugnayan sa Tubig at Kalikasan… Nakalimutan na kasi natin na MAGKAKAUGNAY ANG   LAHAT!!! Nakalimutan na rin natin na HINDI TAYO ANG MAY-ARI NG LUPA! KUNDI ANG LUPA ANG MAY-ARI  SA ATIN!!!

Malalim ang ating kaugnayan sa tubig. Ang katawan ng tao ay binubuo ng 70% hanggang 90% ng tubig. Ang pagkalimot sa tubig ay pagkalimot sa pinagmulan nito, ang Diyos. Ang pagkalimot sa tubig ay pagkalimot din sa tao at kalikasan, ng malalim na kaugnayan ng dalawa sa tubig. 

Maaari tayong mabuhay nang walang pagkain sa loob ng dalawa, tatlo, apat na linggo o higit pa. Naranasan natin ito noong ika-10 ng Hulyo hanggang ika-22 ng Agosto 2005. Subalit, hindi natin kakayaning mabuhay nang walang tubig mula 3 hanggang 5 araw. 

Ito ang malalim na kabuluhan ng tubig sa sakramento ng binyag. Tinanggap natin ang buhay ng Diyos noong tayo ay binuhusan ng tubig sa ulo sabay sa panalangin ng pari, “Binibinyagan kita sa ngalan ng Ama, Anak at Espiritu Santo.”

Kaya muli nating nilulunsad ang PINGGA-KALINGA. Kung dati, pinasan, binuhat, hinele-hele, binuhay tayo ng tubig mula kay Inang Kalikasan. Tayo naman ang dapat pumasan, bumuhat, humele-hele, bumuhay sa kanya. Ito ang ginagawa ng pingga sa pagbuhay ng anumang bigat sa harapan o sa likod ng magpi-pingga.

Papasanin natin muli ang pingga: Sa harapan, balde ng malinis na tubig, may kasama tayong pagong din, sagisag ng mga hayop na umaasa sa tubig; sa likuran: Baldeng taglay ang isang itatanim na binhi ng puno (seedling, mas mabuti sapling) para buhayin muli ang mga gubat at kabundukan; at mga gulay at prutas na galing sa kalikasan na ikinabubuhay ng lahat.

Kung pantay ang batas, bakit parang hindi pantay ang hustisya?

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | August 30, 2026

Pinakawalan ang isang may kasong tinatawag na “non-bailable”—isang kasong mabigat ang parusa at karaniwang nangangailangan ng espesyal na pagsusuri bago pagkalooban ng piyansa. Puwede ba ‘yun? Sino ba ang nagsasabing puwede o hindi? Hindi ba ang mga korte? Ano ang batayan?

Ang batayan ay ang Konstitusyon at mga umiiral na batas at tuntunin ng korte. At sino ang nagbibigay-kahulugan at nagpapatupad sa mga ito? Ang mga hukom, katuwang ang mga abogado na nag-aral at lisensiyadong magsanay ng batas.

Pero paano kung may puwang sa batas na maaaring gamitin ng isang akusado? Doon pumapasok ang tinatawag na “teknikalidad”—ang paggamit sa partikular na salita o probisyon ng batas sa halip na sa mas malawak na diwa nito.

Kaya hindi nakapagtatakang marami ang nadismaya nang pagkalooban ng piyansa si dating Senador Ramon “Bong” Revilla Jr. sa kasong malversation na may kaugnayan sa umano’y P92.8 milyong ghost flood control project sa Pandi, Bulacan.

Mahalagang panoorin ang impeachment trial sa Senado dahil dito makikita at maririnig ng mga mamamayan kung paano nagtatalo at naglalahad ng argumento ang mga abogado at ang mga senador na nagsisilbing mga hukom. Makikita rin kung paano sinusuri ang mga ebidensiya at kung paano ginagamit ang batas sa isang aktuwal na paglilitis.

Maririnig ang mga terminong gaya ng “Your Honor,” “Sustained,” “Overruled,” “Redirect” at “Leading Question,” pati ang mga pahayag na bahagi na ng nakasanayang wika sa mga paglilitis. May mga pagkakataon ding nagiging matindi ang palitan sa pagitan ng mga senador at abogado.

Ngunit hindi naman lahat ng abogado ay kailangang maging maangas o mahirap unawain. May mga mahusay, matalino at mahinahong abogado na kagiliw-giliw pakinggan at panoorin.

Isa na rito si Atty. Mae Divinagracia, pribadong abogado ng House prosecution panel. Sa ika-18 araw ng impeachment trial noong Agosto 25, mahinahon niyang tinanong si Lemuel Ortonio, assistant secretary at assistant chief of staff ng Office of the Vice President (OVP), hinggil sa kahilingan at paggamit ng confidential funds ng tanggapan ni Vice President Sara Duterte.

Sa mga nagdaang araw, malinaw na napapanood ng publiko ang mga palitan ng argumento ng prosekusyon at depensa. Inilalahad ng magkabilang panig ang kanilang mga ebidensiya habang nakikinig ang mga senador na nagsisilbing mga hukom sa impeachment court sa pamumuno ni Senate President Francis “Chiz” Escudero.

Ang impeachment case laban kay Vice President Sara Duterte ay binubuo ng apat na artikulo: (1) grave threats; (2) unexplained wealth at mga isyung may kaugnayan sa SALN; (3) bribery at graft and corruption; at (4) misuse o irregular liquidation ng confidential funds.

Sa usapin ng confidential funds, kabilang sa inirereklamong halaga ang P500 milyon mula sa OVP at P112.5 milyon mula sa Department of Education (DepEd), o kabuuang P612.5 milyon.

Sa ika-18 araw ng paglilitis, kinumpirma ni Ortonio na mismong si Vice President Duterte ang humiling ng confidential funds para sa OVP. Ayon sa kaniyang testimonya, walang supporting documents na kalakip ng unang kahilingan para sa confidential funds.

Samantala, iba ang naging takbo ng kaso ni dating Senador Bong Revilla.

Hindi na kailangang panoorin ang buong paglilitis upang malaman kung paano pinagdesisyunan ang kaniyang kahilingan para sa piyansa. Noong Hulyo 31, pinagkalooban siya ng Sandiganbayan Third Division ng piyansa na P1 milyon sa kasong malversation na may kaugnayan sa umano’y P92.8 milyong ghost flood control project sa Pandi, Bulacan.

Ang desisyon ay isinulat ni Associate Justice Fritz Bryn Anthony M. Delos Santos, at sinang-ayunan ni Associate Justice Ronald B. Moreno. Tumutol naman si Third Division Chairperson Associate Justice Karl B. Miranda. Kaya hindi unanimous ang desisyon.

Mahalagang linawin: ang pagkakaloob ng piyansa ay hindi nangangahulugang napatunayang inosente si Revilla. Ayon mismo sa Sandiganbayan, nangangahulugan lamang ito na sa yugto ng bail hearing, hindi napatunayan ng prosekusyon na sapat na kalakas ang ebidensiya laban sa kaniya upang hindi siya pagkalooban ng provisional liberty. Maaari pa ring magharap ng karagdagang ebidensiya ang prosekusyon sa mismong paglilitis.

Samantala, nanatili sa detention ang anim na co-accused ni Revilla. Sa kanyang dissenting opinion, sinabi ni Miranda na malakas ang ebidensiyang nag-uugnay kay Revilla sa umano’y sabwatan at mahirap ipaliwanag kung bakit siya palalayain habang nananatili sa piitan ang iba niyang kapwa akusado.

Dito marahil pinakamalinaw na nakikita ang tanong tungkol sa hustisya. Kung ang isang kasong may mabigat na parusa ay karaniwang nangangailangan ng matibay na batayan bago pagkalooban ng piyansa, bakit naging posible ang paglaya ng isang akusado dahil lamang napatunayang hindi sapat ang lakas ng ebidensiya sa yugto ng bail hearing?

Legal na proseso ang sinunod ng korte. Ngunit bilang mamamayan, karapatan nating magtanong kung patas ba ang resulta nito sa mata ng publiko—lalo na kung ang ibang akusado sa kaparehong kaso ay nananatiling nakakulong.

Ilang beses na ring nasangkot sa mga kasong kriminal si Revilla. Sa kaniyang dating plunder case, siya ay na-acquit noong 2018, bagaman inatasan siyang isauli ang halagang P124.5 milyon na itinuring ng Sandiganbayan na ill-gotten wealth.

Kaya hindi maiiwasang maitanong: Bakit tila may mga pagkakataong napakabilis makahanap ng lunas ang mga makapangyarihan sa butas o puwang ng batas, samantalang ang karaniwang mamamayan ay kailangang pagdaanan ang mabagal at mabigat na proseso ng hustisya?

Hindi naman dapat ang laki ng pangalan, pera o impluwensiya ang maging sukatan ng katarungan.

At marahil ito ang sentro ng hinaing ng mga grupong nagprotesta sa Sandiganbayan nitong nakaraang Miyerkules:

“Sandiganbayan, BAILe wala na ba ang batas?”

Kayamanan ng pag-iisa sa kadiliman at katahimikan

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | August 29, 2026

Walang ipinanganganak na santo. Daraan ang lahat sa mga pagsubok na magiging pintuan sa buhay na banal. Mamimili tayo ng pintuang papasukan. Merong mga kakaiba ang landas at pawang simple at laging tama ang papasuking pintuan. Ngunit karamihan ay magulo at masalimuot ang takbo ng buhay.

Sa maraming taong nakilala natin ang dating Senadora at ngayong kinatawang Leila de Lima, hindi naging simple at madali ang kanyang naging landas. Matinik, malubak, mapanganib at puno ng pagsubok ito. Sa kabila ng lahat, hindi siya umiwas o tumakas sa mga ito. Hinarap niya ng buong tapang, kababaang-loob at pagtitiwala sa kalooban at biyaya ng Diyos. Bunga ng kanyang partikular na paglalakbay ang pagkatao ni Leila ngayon. 

Naging Election Lawyer; Chair ng Commission on Human Rights; Secretary of Justice; Senadora; Political Prisoner at Party List Representative si Leila de Lima. Mahaba-haba na ring panahon na personal nating nasaksihan ang mga nabanggit na mga makukulay at mapang-hamon na yugto ng kanyang buhay. Malinaw na hindi santa ang Leilang nakilala natin. Karaniwang tao tulad ng lahat. May kahinaan at lakas. Nagkakamali at nabibigo. Kailangang-kailangan ang biyaya at tamang pagpapasya. Oo, nagkamali si Leila tulad ng lahat.  Subalit, naging daan ang mga pagkakamali sa tamang pagpili at pagbubukas sa biyaya ng Diyos sa siyang nakakaalam ng lahat.

Nagtatagumpay at pinagpapala ang tamang paggawa. At ang tamang paggawa ay bunga ng tamang pagpili na bunga ng paghingi at pagtitiwala sa karunungan ng Diyos. Sa buong panahong nakalakbay natin si Leila naging saksi tayo sa kanyang pagtugon sa naturang paanyaya: tumingin; magnilay; sumuri; magdasal; makinig at kilatisin ang kalooban ng Diyos; magpasya at gumawa. At ang pinakamatinding bahagi ng nakaraan ni Leila ay ang halos pitong taong pananatili niya sa piitan ng Camp Crame Custodial Center. Binilang ni Leila araw-araw ang kanyang pagkakakulong. Nakulong siya ng 2,254 (dalawang libo at dalawang daan at limampu’t apat na araw). Araw-araw iisa ang programa. Darating ang kanyang “Senate staff” ng alas-8 ng umaga. Magtatrabaho hanggang alas-5 ng hapon. Uuwi ang mga ito at iiwanan si Leila na mag-iisa nang 15 oras mula alas-5 ng hapon hanggang alas-8 ng umaga kinabukasan. Araw-araw nag-iisa si Leila sa gabi. Walang kasama. Walang kausap. Noong simula ni walang radyo (na sa bandang huli na lang ng kanyang pagkakakulong pinahintulutan) at walang kausap. Ngunit, sa kadiliman at katahimikan ng gabi, muli niyang ninamnam ang kayamanan ng pakikinig at pakikipag-usap sa Panginoong Diyos. “Natuto po akong magdasal nang tunay at malalim,” buong pasasalamat ni Leila. 

Ipinanganak si Leila noong ika-27 ng Agosto, 1959. Noong nakaraang Thursday, ipinagdiwang niya ang kanyang ika-animnapu’t pitong taong kaarawan (67). Sayang at hindi natin nadaluhan ang pa-bertdey sa kanya ni Fr. Flavie Villanueva sa Kalinga Center kung saan tumulong si Leila na magpakain hanggang alas-10:30 ng umaga. Maligayang kaarawan po Congresswoman Leila de Lima. Mabuhay po kayo. Nawa’y patuloy kayong pagpalain ng Diyos sampu ng inyong mga kasama sa Prosekusyon sa “Senate Impeachment Trial ng Bise-Presidente. Nawa’y manatili kayong bukas sa karunungan at katotohanan na nagmumula sa Diyos upang matulungan din n’yo ang lahat na maging bukas din. Matagal at masalimuot ang proseso ng “Impeachment Trial.” Maraming nangyayari na hindi natin lahat nakikita at nasusundan sa bawat araw ng paglilitis ng Senado bilang “Impeachment Court.” Sa bawat “Article of Impeachment” na tinatalakay araw-araw; sa bawat saksi na hinaharap ng depensa at prosekusyon, nanonood, nakikinig at nagpapasya hindi lang ang mga senador kundi ang lahat ng taumbayan.

Ang ginawa n’yo, mahal na Leila sa loob ng 2254 na araw sa piitan ay kailangang matutunan ng lahat. Kailangan naming:  TUMINGIN (nang malalim); MAGNILAY; SUMURI; MAGDASAL; MAKINIG; KILATISIN ANG KALOOBAN NG DIYOS; MAGPASYA AT KUMILOS. Ito po ang kulang na kulang ngayon sa dami ng nakikita, naririnig, napag-uusapan, nararamdaman, naiisip at napagpapasyahan sa gitna ng ating magulo, hati-hating lipunan. Hindi ba’t ito ang kailangang-kailangan natin ngayon? Ang katapangan at paninindigan ng kabayanihan at ang kabanalan ng wagas at ganap na pakikinig at pagsunod sa kalooban ng Diyos.

Parang nakakulong din tayong lahat ngayon sa isang malawak na piitan. Sa ayaw at gusto natin, kailangang tanungin ng bawat isa kung nasaan ang totoo at tama, nasaan ang mabuti at masama. Malungkot tingnan ang pagkakahati ng Senado. Hindi iisa ang pananaw at pag-unawa nilang lahat. Malinaw ang pagkiling ng ilan sa mga nasasakdal at sa halip na tulungang maunawaan ang totoo, tama at mabuti, tuluyan pang pinalalabo at pinagugulo ang paglilitis. Hindi ba’t ganito naman lagi ang nangyayari sa maraming korte mula sa pinakamataas hanggang sa pinakamababa? 

Pagkatapos ng mahabang araw ng paggawa, darating ang gabi, ang kadiliman at katahimikan. Tiyak na hindi nakalimutan ni Leila ang kayamanan ng pag-iisa sa kadiliman at katahimikan. Tulad ni Leila nawa’y mapasaatin din ang kayamanang kanyang tinanggap hindi lang sa kanyang kaarawan, hindi lang sa 2245 na raw ng kanyang pagkakakulong, kundi, sa araw-araw ng kanyang buhay at ng buhay ng bawat mamamayan!