Mga nabiktima ng paputok, puwede na makakuha ng PWD ID

ni Leonida Sison @Boses | January 4, 2026

Nararapat lamang na pagtuunan ng pansin ang mga biktima ng firecracker-related injuries, lalo na ang mga nagkaroon ng pangmatagalang kapansanan. Sa gitna ng selebrasyon, madalas nakakaligtaan ang mga taong habambuhay na nagdadala ng marka ng isang iglap na kapabayaan.

Mahalagang paalala ang pahayag ng Department of Social Welfare and Development (DSWD) na ang mga biktimang may permanenteng pinsala ay maaaring makinabang sa disability benefits, depende sa masusing medical evaluation.

Ayon sa DSWD, ang Department of Health (DOH) ang naglalabas ng certificate of disability matapos ang medikal na assessment. Dito tinutukoy kung ang kapansanan ay permanente o pansamantala, lantad o hindi agad nakikita. Kapag may sertipikasyon, maaari nang mag-apply ng Persons with Disability (PWD) ID, na magsisilbing susi para sa mga benepisyong itinakda ng batas. Hindi ito simpleng ID, kundi pagkilala ng estado

sa karapatan at pangangailangan ng mamamayan.

Upang makakuha ng PWD ID, kailangang lumapit ang pasyente sa lokal na Persons with Disabilities Affairs Office (PDAO) matapos makuha ang DOH certificate. Alinsunod sa Magna Carta for Disabled Persons, lahat ng lokal na pamahalaan ay may PDAO na nakikipag-ugnayan sa National Council on Disability Affairs (NCDA).

Ayon sa isang PDAO head officer, walang pinipiling pinagmulan ng pinsala. Kahit saan pa nanggaling ang injury, maaaring i-avail ang benepisyo basta’t may sapat na patunay ng kapansanan. Sa mga kasong hindi makaharap ang pasyente o kulang ang dokumento, handang magsagawa ng personal o remote assessment ang PDAO upang mapabilis ang proseso.

Ipinapakita nito na may puwang ang malasakit at pag-unawa sa sistema, lalo na para sa mga nasa alanganing kalagayan. Sa kabila nito, napag-alaman na wala pang naitalang aplikasyon ng PWD ID mula sa firecracker-related injuries (FWRI) victims sa ilang lugar nitong mga nakaraang taon.

Samantala, ibinahagi ng DOH na maaaring lumampas sa 500 ang kabuuang FWRI cases sa pagtatapos ng monitoring period, habang nasa 235 na ang naitala pagsapit ng Enero 1. Mas kaunti man ang bilang, mas malubha naman ang mga pinsala ngayong season.

Para sa DSWD, ang pagiging PWD ay hindi katumbas ng kawalan ng kakayahan. Ang mga may kapansanan ay patuloy na nakakapagtrabaho, nakakapag-aral, at nakakapag-ambag sa lipunan. Ang tunay na diwa ng suporta ay hindi awa kundi pagkilala sa dignidad. Nararapat na ang tulong ay mabilis, malinaw, at makatao, sapagkat ang kapansanan ay hindi katapusan, kundi panibagong yugto na dapat samahan ng malasakit ng komunidad at gobyerno.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Sagot sa pulitikang pangakong napako: Walang sawang pagmumulat sa lahat lalo na sa kabataan

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | January 3, 2026

Tuwing magbabagong taon, nasanay na tayong gumawa ng mga pangako na tinatawag nating “New Year’s wishes.” Madalas din nating marinig ang kasabihang: “Ang gaganda ng mga pangako, pero halos lahat ay napako.” Napakadaling mangako. Ginagawa ito ng lahat—mula bata hanggang matanda. Ngunit iilan lamang ang tunay na tumutupad. Bakit nga ba ganito ang marami sa atin?

Alam din ng lahat ang naging pangako ng Pangulo: may makakasuhan at makukulong bago mag-Pasko—hindi raw sila magkakaroon ng “merry, merry Christmas.” Mayroon ngang nakulong, ngunit hindi ang malalaking isda, hindi ang mga “big fish,” ika nga.

Puro mga dulong (Laguna Lake) at sinarapan (Danao Lake, Albay). Lumabas na ang mga pangalan ng mga senador at kongresistang sangkot sa mga “ghost flood control projects.” Kilala na natin sila, ngunit walang nangyari. Dumaan ang Pasko, papalapit na ang Bagong Taon, at malaya pa rin silang gumagalaw hanggang ngayon.

Sagot ng Palace Press Officer na si Claire Castro sa mga batikos: “Konting pasensiya pa po. Nagtatrabaho po kami at may unti-unti nang nangyayari. Naire-refer na po ang mga kaso sa Office of the Ombudsman.” Opo, magpapasensiya po tayo—sanay na sanay na naman ang mga mamamayan sa ganyan. At iyan nga po ang problema. Sobra-sobra ang pasensiya ng karamihan, kaya lalong tumitibay ang loob ng mga tiwali.

Sa darating na ika-25 ng Pebrero 2026, ipagdiriwang natin ang ika-40 anibersaryo ng EDSA People Power Revolution. Isang napakalaki at napakahalagang pagdiriwang ito—at nararapat lamang. Ngunit nakalulungkot balikan ang mga nangyari sa ilalim ng pitong administrasyon mula kina Cory Aquino, Fidel Ramos, Joseph Estrada, Gloria Macapagal-Arroyo, Noynoy Aquino, Rody Duterte, hanggang kay Bongbong Marcos.

Lahat ay nangako. Marami sa mga pangakong ito ang napako. At mas nakalulungkot, nasanay na ang marami na makinig sa mga pangako—at tuluyan na ring nasanay na tanggapin ang kabiguang dulot ng mga ito.

Oo, nasanay na tayo sa mga pangakong napako ng mga pulitiko at makapangyarihang opisyal ng ating bansa. Nasanay na tayo sa mga salitang walang dangal na nagmumula sa mga pagkataong wala ring dangal.

Ngunit panahon na upang labanan ang maling kasanayan at maling ugaling ito. Hindi dapat masanay at hindi dapat tanggapin ang mga pangakong napako ng mga pulitiko. Hindi dapat tanggapin ang pulitikang walang dangal, walang prinsipyo, at walang katiwa-tiwala. Lumalaban na ang marami, lalo na ang kabataan. Sa tingin ng marami, hindi na lalamig at hindi na huhupa ang galit—sapagkat ayaw nilang makita ang sarili nilang lulubog sa burak ng pangakong napako, ng salitang walang dangal, ng pagkataong walang lalim, walang kabuluhan, at walang laman.

Ano ang kabaligtaran ng pangakong napako? Buhay na marangal. Hindi na kailangang magsalita at mangako. Ang buhay na marangal ay hindi nasusukat sa salita kundi sa gawa at sa halimbawang nakikita.

Tapos na ang Pasko. Lumipas na rin ang huling araw ng taon at ang bisperas ng Bagong Taon. Nasaan na ang mga ipinangako nila? Sa panahong ito, mahirap at maselan nang mangako. Galit at gising na ang marami, lalo na ang kabataan. Mulat na ang sambayanan sa sukdulang kabulukan ng sistema ng pamamahala. Oo, maraming bulok na opisyal—ngunit kailangan nila ng sistemang susuporta at magtatanggol sa kanilang kabulukan. Kaya pala madaling magpayaman ang mga pulitiko. Kakampi nila ang sistemang nagdadala sa kanila sa rurok ng kayamanan, na siyang sukatan ng kanilang tagumpay. Pumasok sila sa pulitika hindi upang maglingkod, kundi upang magnakaw at magpayaman.

Kaya pala galit na ang marami. Sawa na. Ubos na ang pasensiya. Hindi na katanggap-tanggap ang mga pekeng pangako na karugtong ng pekeng paglilingkod. Hindi na kahanga-hanga ang kayamanan ng mga naglilingkod dahil malinaw na hindi nila ito kinita—kundi ninakaw. Huwag ninyong maliitin at bale-walain ang galit ng sambayanan. Hindi na ito bunga ng pang-uudyok ng mga sanay manlinlang. Mahirap linlangin ang mulat. Hindi na maaaring patulugin ang gising.

Apatnaput taon na ang EDSA People Power Revolution (Pebrero 1986–2026). Hindi maaaring nanghina o tuluyang namatay ang diwa ng EDSA. Sa halip, ito ay nahinog—at makikita natin ang bunga ng paglago at pagkahinog ng diwa at espiritung pilit nilang pinapatay. Hindi lamang Bagong Taon ang 2026; ito ang Taon ng Pag-asa at ng

Mapayapang Pag-aalsa. Dadami pa ang mulat, ang galit, at ang sawang maniwala at magtiwala sa mga sanay mangako o mahilig mamudmod ng regalo, manuhol, at magbahagi ng ayuda.

Hindi na ninyo kayang bilhin at lokohin ang sambayanang nakita at naramdaman ang matinding paghihirap ni Inang Bayan.

Ipinagbabawal ang paglalantad ng impormasyon tungkol sa nakahahawang mga sakit

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | january 3, 2026

Dear Chief Acosta,

Laganap ang iba’t ibang mga nakahahawang sakit sa panahon ngayon. Nagtataka ako kung bakit hindi nila isinasapubliko sa balita ang pagkakakilanlan ng mga nahawaang pasyente. Malaki sana ang maitutulong nito sa contact tracing ng iba pang posibleng close contacts kung ilalathala ang pagkakakilanlan ng mga pasyente. Legal ba na ibunyag ang mga detalye na iyon? Nais ko sanang maliwanagan. Maraming salamat. – Aki

---

Dear Aki,

Tinatanggap ng Estado na ang mga epidemya at iba pang emerhensiyang pangkalusugan ay nagdudulot ng panganib sa pampublikong kalusugan at pambansang seguridad, na maaaring makasagabal sa mga panlipunan, pang-ekonomiya, at pampulitikal na tungkulin ng Estado. Patuloy na nagsisikap ang pamahalaan na protektahan ang mga mamamayan mula sa mga banta sa kalusugan sa pamamagitan ng pagpapatupad ng episyente at epektibong disease surveillance.

Itinatadhana ng Republic Act (R.A.) No. 11332, na kilala rin bilang Law on Reporting of Communicable Diseases, ang tungkulin ng Department of Health (DOH) at iba pang institusyon sa pagsubaybay ng mga nakahahawang sakit. Gayunpaman, kinakailangan ang balanse sa pagitan ng karapatan ng publiko na malaman at ng karapatan ng mga pasyente laban sa pagsisiwalat ng kumpidensiyal na impormasyon ukol sa kanila. Itinatala ng Seksyon 9 ng naturang batas ang mga ipinagbabawal na gawain, partikular na ang mga sumusunod:

“Section 9. Prohibited Acts. - The following shall be prohibited under this Act:

(a) Unauthorized disclosure of private and confidential information pertaining to a patient’s medical condition or treatment;

(b) Tampering of records or intentionally providing misinformation;

(c) Non-operation of the disease surveillance and response systems;

(d) Non-cooperation of persons and entities that should report and/or respond to notifiable diseases or health events of public concern; and

(e) Non-cooperation of the person or entities identified as having the notifiable disease, or affected by the health event of public concern.

Disclosure of confidential information will not be considered violation of this Act under this section if the disclosure was made to comply with a legal order issued by a court of law with competent jurisdiction.”

Upang sagutin ang iyong tanong, ipinagbabawal ng batas ang pagbubunyag ng pribado at kumpidensiyal na impormasyon na may kinalaman sa kondisyon o paggamot sa kalusugan ng isang pasyente. Maliban na lamang kung may pahintulot mula sa mismong pasyente o ipinag-uutos ito ng hukuman. Kabilang sa impormasyong ito ang pagkakakilanlan ng pasyente.

Sinumang tao na mapatunayang lumabag sa alinman sa mga nabanggit na ipinagbabawal na gawain ay maaaring humarap sa multa o pagkakakulong at iba pang parusa. Ayon sa Seksyon 10 ng parehong batas:

“Section 10. Penalties. -Any person or entity found to have violated Section 9 of this Act shall be penalized with a fine of not less than ₱20,000 but not more than ₱50,000 or imprisonment of not less than one month but not more than six months, or both such fine and imprisonment, at the discretion of the proper court.

The Professional Regulation Commission shall have the authority to suspend or revoke the license to practice of any medical professional for any violation of this Act.

The Civil Service Commission shall have the authority to suspend or revoke the civil service eligibility of a public servant who is in violation of this Act.

If the offense is committed by a public or private health facility, institution, agency, corporation, school, or other juridical entity duly organized in accordance with law, the chief executive officer, president, general manager, or such other officer in charge shall be held liable. In addition, the business permit and license to operate of the concerned facility, institution, agency, corporation, school, or legal entity shall be cancelled.”

Nawa ay nasagot namin ang iyong mga katanungan. Nais naming ipaalala na ang opinyon na ito ay nakabase sa mga naisalaysay sa iyong liham at sa pagkakaintindi namin dito. Maaaring maiba ang aming opinyon kung mayroong karagdagang impormasyon na ibibigay. Mas mainam kung personal kang sasangguni sa isang abogado.

Maraming salamat sa inyong patuloy na pagtitiwala.