Kasal, hindi nabubuwag sa sariling kasunduan

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | May 26, 2026

Dear Chief Acosta,

Magulo na ang pagsasama naming mag-asawa. Lagi na lang kaming nag-aaway at nagtatalo. Ilang beses na rin kaming nag-usap sa barangay. Nitong huli, napagkasunduan naming maghiwalay at magkani-kanya na lamang. Kung sakali, maituturing na bang walang bisa ang aming kasal? Maaari na ba kaming muling magpakasal sa iba? — Zyreen

---

Dear Zyreen,

Ayon sa ating Family Code of the Philippines, ang kasal (marriage) ay isang espesyal na kontrata ng permanenteng pagsasama sa pagitan ng isang lalaki at isang babae na pinasok alinsunod sa batas para sa pagtatatag ng buhay mag-asawa at pamilya:

“Article 1. Marriage is a special contract of permanent union between a man and a woman entered into in accordance with law for the establishment of conjugal and family life. It is the foundation of the family and an inviolable social institution whose nature, consequences, and incidents are governed by law and not subject to stipulation, except that marriage settlements may fix the property relations during the marriage within the limits provided by this Code.” 

Dahil sa nasabing katangian, ang mga kahihinatnan at mga pangyayaring may kaugnayan dito ay pinamamahalaan ng batas, at hindi napapailalim sa itinakda ng mga partido. Kung kaya, ang mag-asawa ay hindi maaaring magsagawa ng isang kasunduan lamang upang wakasan o buwagin ang kanilang kasal.

Kaugnay nito, sa kasong Jerrysus L. Tilar vs. Elizabeth A. Tilar, et al., G.R. No. 214529, 12 Hulyo 2017, sa panulat ni Honorable Chief Justice Diosdado M. Peralta, pinasiyahan ng ating Kagalang-galang na Korte Suprema na ang mag-asawa ay hindi maaaring basta-basta buwagin ang kasal sa kanilang kapritso:

“As marriage is a lifetime commitment which the parties cannot just dissolve at whim, the Family Code has provided for the grounds for the termination of marriage. These grounds may be invoked and proved in a petition for annulment of voidable marriage or in a petition for declaration of nullity of marriage, which can be decided upon only by the court exercising jurisdiction over the matter.” 

Sa ilalim ng Family Code, mayroon lamang mga itinatakdang batayan para sa pagwawakas ng kasal. Ang mga batayan na ito ay maaaring lamang gamitin at patunayan sa isang petisyon, na maaaring pagpasiyahan lamang ng korte na may hurisdiksyon sa usapin.

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay.

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.

Matatag ng pundasyon ng mga bata, sinisiguro ng ECCD Law

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | May 26, 2026

Nitong nakaraang linggo, malugod tayong nakilahok sa isang graduation ceremony ng mga child development workers (CDWs) sa Lungsod ng Naga. Ginanap din sa araw na ito ang paglulunsad ng Early Childhood Care and Development (ECCD) Services National Certificate (NC) III, isang mahalagang hakbang upang iangat ang kakayahan ng ating mga CDWs.

Bilang may akda at sponsor ng Early Childhood Care and Development System Act (Republic Act No. 12199), ikinagagalak natin ang pagpapatupad ng ganitong mga programa.

Para sa inyong lingkod, mahalagang tiyakin natin na nakakatanggap ang ating mga CDWs ng dekalidad na edukasyon at pagsasanay, lalo na’t mahalaga ang papel nila sa pagbibigay ng kalinga at pagpapatatag sa pundasyon ng mga batang wala pang limang taong gulang.

Layon ng Republic Act No. 12199 na tiyaking bawat batang wala pang limang taong gulang ay magiging bahagi ng ECCD System at makikinabang sa mga programa at serbisyong hatid nito. Isinusulong din sa batas na ito ang kapakanan ng ating mga CDWs.

Bago nalagdaan ang ating batas sa ECCD, maraming hamong kinakaharap ang ating mga CDWs. Ayon sa Year One Report ng Second Congressional Commission on Education (EDCOM II) na lumabas noong 2024, 16.8% o 11,414 lamang ng mga CDWs sa buong bansa ang nakapagtapos lamang ng high school, samantalang 89% ang nananatili sa mga non-permanent positions. Lumabas din na ang buwanang sahod ng mga CDWs ay nasa P5,000 lamang.

Ngunit sa ilalim ng ating batas para sa ECCD, mandato na ang pagkakaroon ng libreng national competency assessment at certification, reskilling at upskilling, at scholarships para sa kanilang pagpapatuloy na edukasyon. Kaya naman sa ilalim ng 2026 national budget, P226.9 million ang inilaan para sa scholarship program ng mga incumbent CDWs.

Nakasaad din sa ating batas na hindi bababa sa Salary Grade (SG) 10 ang sahod ng mga CDWs na may associate degree, at SG 8 naman para sa iba pang mga CDWs. Sa ganitong paraan, matutulungan natin silang magkaroon ng mas maayos na hanapbuhay.

Makakaasa ang ating mga kababayan na patuloy nating isusulong ang mga kapakanan ng ating mga CDWs. Kung mapapangalagaan natin ang ating mga CDWs, mabibigyan din natin ng matatag na pundasyon ang ating mga kabataan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Paglobo ng HIV sa bansa, ‘wag ipagsawalang-bahala

ni Leonida Sison @Boses | May 26, 2026

Hanggang kailan mananatiling tahimik ang marami habang patuloy na tumataas ang bilang ng kaso ng HIV-AIDS sa bansa, gayong malinaw na hindi na lamang ito simpleng usaping pangkalusugan kundi banta na rin sa kinabukasan ng maraming Pilipino? 

Sa panahon ngayon kung saan mabilis kumalat ang impormasyon sa social media at mas bukas na ang talakayan tungkol sa sexual health, tila nakababahala pa ring makita ang patuloy na paglobo ng mga kaso ng HIV, lalo na sa mga kabataan at working-age population na siyang malaking bahagi ng bansa.

Nakababahala ang patuloy na pagtaas ng HIV-AIDS cases sa Baguio City at sa buong rehiyon ng Cordillera Administrative Region, kasabay ng babala ng mga opisyal sa kalusugan na ang Pilipinas na ngayon ang may pinakamabilis na paglobo ng HIV epidemic sa buong Asia-Pacific region. 

Hindi ito dapat ituring na problemang malayo o limitado lamang sa ilang komunidad dahil anumang sakit na mabilis kumalat ay may direktang epekto sa lipunan, ekonomiya, at kabuuang kalidad ng buhay ng taumbayan.

Batay sa datos ng Department of Health-Cordillera at City Health Services Office, umabot na sa 800 HIV-AIDS cases ang naitala sa Baguio City—katumbas ng mahigit kalahati o 56.3% ng kabuuang kaso sa Cordillera. 

Ipinapakita rin ng records na patuloy ang pagdami ng mga kaso sa mga nakaraang taon: 70 bagong kaso noong 2021, 86 noong 2022, 63 noong 2023, 80 noong 2024, at 87 noong 2025. Simula nang magsimula ang monitoring noong 1984, nakapagtala na rin ng 39 na nasawi dahil sa sakit.

Sa national data ng United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS), tinatayang nasa 55 bagong HIV infections ang naitatala kada araw sa bansa. Karamihan sa mga apektado ay kalalakihan, habang pinakamataas ang bilang sa edad 25 hanggang 34—isang sektor na aktibo sa trabaho, pamilya, at ekonomiya. Ayon kay Dr. Clement Bilalat ng City Health Services Office, posibleng nasa 1,300 kaso na ang umiiral sa Cordillera, ngunit humigit-kumulang 500 katao pa ang hindi natutukoy o hindi nagpapasuri.

Sa ganang akin, malinaw na hindi sapat ang simpleng awareness campaign kung patuloy pa ring may stigma, takot, at kakulangan sa kaalaman hinggil sa HIV testing at treatment. Mahalagang mas paigtingin hindi lamang ang impormasyon kundi maging ang accessibility ng libreng testing, counseling, condom-use advocacy, at gamutan upang maiwasan ang patuloy na pagkalat ng sakit.

Ang laban kontra-HIV ay hindi lamang responsibilidad ng pamahalaan kundi ng buong komunidad. Kapag mas pinili ng lipunan ang katahimikan kaysa tamang edukasyon, mas maraming buhay ang maaaring malagay sa panganib. Ang tunay na proteksyon ay nagsisimula sa tamang kaalaman, bukas na pag-iisip, at malasakit sa kapwa dahil ang kalusugan ng isa ay konektado sa kaligtasan ng lahat.