Panagutin ang mga ilegal na nagbebenta ng paputok

ni Leonida Sison @Boses | December 29, 2025

Nakakabahala ang patuloy na pag-usbong ng mga ilegal na pabrika ng paputok sa bansa, na muling nagbunga ng trahedya matapos ang pagsabog sa isang lugar na ikinasawi ng dalawang katao.

Sa halip na saya at selebrasyon, dugo at abo ang iniwan ng insidenteng ito, malinaw na paalala na ang kapabayaan at ilegal na operasyon ay may katumbas na buhay. Ayon sa Philippine National Police (PNP), ang pabrika ng paputok ay walang kaukulang permit. Ibig sabihin, matagal na itong gumagana sa ilalim ng batas.

Para sa isang opisyal ng PNP, hindi na bago ang ganitong insidente. Taun-taon, may nasasaktan at namamatay dahil sa ilegal na paputok, ngunit tila paulit-ulit pa ring binabalewala ang panganib.

Kadalasan, ang mga nagtatrabaho sa ganitong pabrika ay mga kapitbahay, kamag-anak, o kakilala, mga taong napipilitang pumasok sa delikadong hanapbuhay dahil sa kakulangan ng disenteng kabuhayan. Ngunit ang kahirapan ay hindi kailanman dapat maging basehan para isugal ang buhay ng iba, lalo na ng buong komunidad.

Maganda ang naging direktiba ng PNP na magsagawa ng masusing imbestigasyon upang matukoy at papanagutin ang mga nasa likod ng ilegal na operasyon. Mahalaga ring paalala ang babala sa mga patuloy na gumagawa at nagbebenta ng ilegal na paputok na may kaakibat na parusa ang kanilang ginagawa. 

Hindi sapat ang paalala lamang, kailangan ng tuluy-tuloy na aksyon, inspeksyon, at pagpapatupad ng batas. Gayunpaman, hindi lang ito trabaho ng pulisya. Malaki ang papel ng komunidad. Kapag may kahina-hinalang aktibidad sa paligid—amoy kemikal, kakaibang tunog, o lihim na operasyon, dapat itong iulat sa mga otoridad. Ang pananahimik ay nagiging kasabwat ng panganib.

Ang trahedyang nangyari ay hindi dapat baliwalain. Ito ay kwento ng mga pamilyang nawalan, mga kapitbahay na nalagay sa alanganin, at ng sistemang paulit-ulit na nahuhuli bago kumilos.

Kung nais nating maging ligtas ang bawat tahanan, kailangan ng matinding disiplina, malasakit, at tapang na tumindig laban sa ilegal na gawain. Ang kaligtasan ng taumbayan ay nagsisimula sa pagsunod sa batas at sa pakikialam kapag may mali ng nangyayari.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Sa sabsaban isinilang ang tunay na kapangyarihan

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | December 28, 2025

Katatapos lamang ng pagdiriwang ng Pasko. Kay bilis ng apat na buwang nagdaan—mula Setyembre hanggang ngayon. Ito ang Paskong Pinoy: apat na buwang pag-awit ng mga awiting pamasko, apat na buwang paghihintay sa pagdating ng Sanggol sa Belen.

Sino nga ba ang Sanggol na ito? Alam ng lahat ang Kanyang pangalan. Alam ng lahat kung bakit Siya mahalaga—napakahalaga. Siya ang Anak ng Diyos, ang ipinangako, ipinadala, at dumating na Manunubos. Hindi lamang Siya basta dumating. Inihanda ang

Kanyang pagdating ng maraming propeta, daan-daang taon bago Siya isinilang, sa malinaw at tiyak na pagpapahayag tungkol sa Manunubos ng lahat.

Ngunit hindi Siya dumating bilang isang makapangyarihang hari. Hindi Siya dumating sakay ng maringal na karwahe na may kasamang libu-libong mandirigma. Totoo, Hari Siya—tinawag nating Hari ng mga Hari noong huling linggo ng Karaniwang Panahon sa Pista ni Kristong Hari—ngunit hindi Siya haring dumating upang paglingkuran. Siya ay Haring Lingkod: Haring kaisa ng mga dukha at maliliit, ng mga karaniwang nililimot at inaapi ng lipunan.

Ito ang dahilan kung bakit pinili ng Ama na isilang Siya bilang tao sa pamamagitan ng isang mahirap ngunit banal na babaeng Hudyo. Pinili ng Diyos si Maria—isinilang na malinis, walang bahid ng kasalanan—upang dalhin sa sinapupunan ang Kanyang Anak sa pamamagitan ng Espiritu Santo. Pinili rin Niya si Jose, isang mabuti at banal na lalaki, upang maging Kanyang ama sa lupa. Isang pamilyang dukha ngunit may dangal, hinubog ng likas na kabutihan at halimbawa ng mapagmahal na mga magulang.

Ito ang Sanggol sa Belen: karaniwan ngunit dakila, mahina ngunit puspos ng kapangyarihan ng Diyos. Hindi pa kilala, ngunit hinanap ng marurunong—ang Tatlong Pantas—at pinaghinalaan ng makapangyarihan—si Herodes. Sa halip na ipagsabi kung saan Siya isisilang, naghanap pa sina Jose at Maria ng matutuluyan sa loob ng maraming araw, kung saan maisisilang nang maayos ang Sanggol. Sa huli, wala nang ibang lugar kundi ang hamak na Belen.

Malinaw ang kahulugan nito. Pinili ng Diyos hindi lamang ang isang karaniwang lugar kundi ang pinakamahirap na lugar bilang duyan ng Kanyang Anak. Doon, sa isang sabsaban, sa higaan ng dayami, pinaligiran ng mga hayop, Siya ay isinilang. Ang mga unang sumaksi ay mga karaniwang pastol, habang ang mga anghel ay nagpuri at umawit: “Gloria in Excelsis Deo!”

Sa loob lamang ng ilang linggo, isa na namang pagdiriwang ang magaganap sa iba’t ibang bahagi ng bansa. Muling papupurihan ang Banal na Sanggol—ang Santo Niño—sa Cebu, Bacolod, Kalibo, Tondo, at sa lahat ng parokya sa buong bansa. Bakit ganu’n na lamang ang pagpapahalaga natin sa Sanggol? Ano nga ba ang magagawa ng isang sanggol? Hindi ba’t sanggol lamang Siya?

At dito matatagpuan ang mahalagang paalala ng Diyos sa lahat: kayo ay sanggol at mananatiling sanggol, sapagkat kayo ay tao lamang. Nilikha ko kayo sa Aking larawan. Ibinahagi Ko sa inyo ang karunungan, kakayahan, galing, lakas, at buhay. Ngunit may hangganan ang inyong pananatili sa daigdig. Huwag ninyong kalilimutan na kailangan ninyo Ako. Kapag nakalimutan ninyo ito, matutukso kayong sambahin ang ibang diyos—hanggang sa sambahin ninyo ang inyong mga sarili.

Dito nagsisimula ang sari-saring suliranin: kahirapan, kasakiman, at digmaan. Iiral ang pagsamba sa kapangyarihan. Mag-aagawan sa yaman at ari-arian, at ang lahat ng ito’y mauuwi sa karahasan at giyera.

Bakit? Dahil nakalimutan ninyong kayo’y sanggol—mga anak Ko lamang. Ito ang isa sa pinakamahalagang mensahe ng Sanggol sa Belen. Ibinigay Ko sa inyo ang Aking Anak upang ipaalala sa inyo ang pagiging mapagkumbaba at magalang sa isa’t isa. Ganyan ang bata: walang kayabangan, walang kabastusan, walang pananamantala. Sa kanyang mura at malinis na pagkatao, bukás ang kanyang buong sarili sa tunay na liwanag—sa tunay na bukal ng lahat.

Marami na ang nakalimot na sila’y minsang naging, at nananatiling, mga sanggol—mga anak ng Diyos. Marami na ang sumamba sa salapi at kapangyarihan. Ginagamit ng ilan ang kanilang posisyon upang pagharian ang kapwa. Mahigpit nilang hinahawakan ang mga bagay na lumilipas at kumukupas—kayamanan, ari-arian, at kapangyarihan—habang nakakalimutan nilang hawakan ang kamay ng Amang lumikha at nagbigay-buhay sa kanila.

Ito ang mga taong naging sanggol ng ibang diyos; mga taong nakalimot sa Sanggol sa Belen; mga taong nakalimot na sanggol tayo—anak tayo ng Diyos, ngayon at magpakailanman.

Karapatan ng mahihirap sa libreng libing

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | December 28, 2025

Sa ilalim ng Republic Act (R.A.) No. 12309 na may pinaiksing titulong "Free Funeral Services Act" na ganap na naging batas nitong September 20, 2025, ang mga mahihirap nating mga kababayan ay maaaring makahingi ng libreng serbisyo ng libing para sa mga namayapa nilang kaanak. Tinukoy ng Department of Economy, Planning, and Development (DEPDev) ang isang mahirap na pamilya bilang may kita na mas mababa sa poverty threshold o ‘yung mga hindi kayang suportahan o tustusan ang kanilang mga payak na mga pangunahing pangangailangan sa pagkain, kalusugan, edukasyon, pabahay, at iba pang mahahalagang pangangailangan sa buhay gaya ng tinukoy sa ilalim ng Republic Act (R. A.) No. 8425, o kilala bilang "Social Reform and Poverty Alleviation Act".

Polisiya ng batas na ito na itaguyod ang isang makatarungan at dinamikong kaayusang panlipunan na tumitiyak sa kaunlaran at kasarinlan ng bansa at nagpapalaya sa mga tao mula sa kahirapan sa pamamagitan ng mga patakarang nagbibigay ng sapat na serbisyong panlipunan at nagtataguyod ng ganap na trabaho, tumataas na antas na pamumuhay, at pinabuting kalidad ng buhay para sa lahat.

Sa layuning ito, ang Estado ay dapat magbigay ng libreng serbisyo ng libing sa mga mahihirap na pamilya na hindi kayang magbayad ng wastong libing para sa kanilang mga namatay na kaanak. Ang pangunahing ahensya ng pamahalaan na magtataguyod nito ay ang Department of Social Welfare and Development (DSWD), katulong ang Department of Trade and Industry (DTI) na susubaybay at magre-regulate sa mga kasalukuyang presyo sa merkado ng mga serbisyo sa libing, kabilang ang presyo ng mga casket at urn, upang maiwasan ang hindi nararapat o labis na pagtaas ng presyo.

Upang makakuha ng indigent funeral package, ang namatayang mahirap na pamilya ay magsusumite ng mga kinakailangang dokumento, katulad ng mga sumusunod:

(a) Valid identification card of the claimant or beneficiary;

(b) Death certificate issued by the hospital or city/municipal health office, or certification from the tribal chieftain;

(c) Funeral contract signed by the representative of the deceased's family, the funeral establishment, and an authorized DSWD personnel; and

(d) Social care study prepared by any registered social worker.

Ang mga libreng serbisyo sa paglilibing ay ibibigay ng mga accredited funeral establishments saan man sa bansa sa mga mahihirap na pamilya sa bawat pagkakataon na sila ay mamamatayan ng isang miyembro ng pamilya. Ang bawat funeral establishment ay dapat magkaroon ng pare-parehong indigent funeral package, anuman ang uri o lokasyon ng naturang establishment, na magagamit ng lahat ng mahihirap na pamilya, ayon sa itinakda ng DSWD.

Ang mga funeral establishments na magbibigay ng mga libreng serbisyong libing sa mga mahihirap na benepisyaryo ay babayaran ng alinmang rehiyonal na tanggapan ng DSWD na may angkop na pag-apruba ng Regional Director ng nasabing ahensya. Ang pagbabayad ay ibabatay sa nakasaad sa pinirmahang kontrata sa pagitan ng kinatawan ng pamilya ng namatay, ng funeral establishment, at ng mga awtorisadong tauhan ng DSWD.      

Ang paglabag sa batas na ito ay may katumbas na kaparusahan katulad ng sumusunod:

- Anumang paglabag sa Batas na ito ay papatawan ng multa na hindi hihigit sa P200,000 at suspensiyon ng lisensya sa loob ng panahong hindi hihigit sa anim na buwan.

- Ang mga paulit-ulit na paglabag pagkatapos maalis ang suspensiyon ng lisensya ay papatawan ng mubidwal o establisimyento na mapatutunayang mapanlinlang na nanghingi o naglakad ng libreng serbisyo ng libing sa ilalim ng Batas na ito sa pamamagitan ng maling representasyon, palsipikasyon ng dokumento, o sabwatan ay paparusahan ng pagkakakulong ng hindi bababa sa anim na buwan at multang hindi hihigit sa P500,000.