Kababaihan at menor-de-edad, sagipin sa human trafficking at prostitusyon

ni Ryan Sison @Boses | August 5, 2025

Habang nagiging mas maingay ang kampanya laban sa human trafficking at prostitusyon, mas tahimik naman ang mga daing ng mga kababaihan at menor-de-edad sa ilang sulok ng bansa kahit na nagsusumigaw na sila sa mga nangyayaring pang-aabuso.   

Kamakailan ay nasagip ng mga awtoridad ang ilang kababaihan, kabilang na ang isang menor-de-edad, mula sa ginawang raid sa KTV bars. 

Naaresto naman ang ilang empleyado at mismong may-ari ng dalawang magkatabing KTV bar sa Quezon City matapos ang isang buwan na surveillance ng pulisya dahil sa umano’y prostitution activities nito. 

Ayon kay Police Lt. Col. Jefry Gamboa, sinimulan nila ang surveillance noong Hulyo, at kalauna’y isinagawa ang entrapment operation kung saan napatunayang may bentahan ng extra service sa halagang P1,500 hanggang P2,000. Sa operasyong ito, walong babae ang nailigtas — isa na rito ang 13-anyos na biktima. Ang masaklap, ang naturang bar ay nagkukunwaring canteen tuwing araw, subalit nagiging bar sa gabi. Sa tala pa ng pulisya, noong Hulyo 2, may naunang insidente rin ng pagsagip sa dalawang menor-de-edad mula sa parehong lugar. Ganyan katuso ang modus na sinasamantala ang mga butas ng batas, at kahinaan ng kababaihan at kabataan. 

Sinabi rin ng mga awtoridad na ang mga nasagip na biktima ay nasa ilalim na ng pangangalaga ng Quezon City Social Services Development Department (SSDD) at Inter-Agency Council Against Trafficking (IACAT) upang mabigyan sila ng counseling at iba pang tulong. 

At gaya ng inaasahan, itinatanggi ng mga suspek ang nangyaring insidente. Gayunpaman, kahit gaano pa sila magsabing inosente, malinaw ang ebidensyang may kababaihang ginagamit at kinakalakal sa kanilang negosyo.

Ito ay hindi lang kaso ng prostitusyon, kundi maliwanag na pagbasag sa dignidad at pagwasak sa kinabukasan ng mga kababaihan at mga menor-de-edad. 

Hindi kasalanan ng mga kababaihan at mga bata na mapunta sa ganitong kalagayan. Pero kung minsan, maaaring may masalimuot na istorya sa mga biktima kung bakit sila napapasok sa sitwasyong ito. 

Marahil, ang kakulangan sa kabuhayan, edukasyon, at mga taong mapagsamantala, ang nagiging dahilan kaya napipilitan silang masuong sa ganyang maling gawain. 

Sa kabilang banda, sa bawat sistemang umiiral ay may responsibilidad tayo na dapat panindigan at bantayan, at kung may pagkukulang man kailangan itong tugunan. Higit pa rito, tungkulin ng ating gobyerno na pangalagaan at unahin ang kapakanan ng mga mamamayan. 

Alalahanin din sana natin na ang mga kababaihan, maging ang mga kabataan, ay hindi produkto na puwedeng ibenta o ikalakal.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

20 pesos na bigas, abot-kamay na ng mga guro

ni Ryan Sison @Boses | August 4, 2025

Sa panahong mas mataas pa ang presyo ng bigas kaysa sa pasensya ng mga guro, tila unti-unti na ring naririnig ang kanilang mga hinaing. 

Ang planong pagbebenta ng P20 kada kilong bigas sa mga public school teacher ay hindi lamang ginhawa sa bulsa kundi pagkilala sa matagal nang naisasantabing pangangailangan ng mga guro. Hindi lang sila tagapagturo ng kabataan — sila’y maituturing na mga bayani sa araw-araw na buhay ng mga estudyante, na dapat ding alalayan sa kanilang pangunahing gastusin. 

Kaya kinumpirma ni Agriculture Assistant Secretary Arnel de Mesa na pinag-uusapan na ng Department of Agriculture at National Food Authority ang pagsasama ng mga pampublikong guro bilang bagong benepisyaryo ng “Benteng Bigas Meron (BBM) Na” program. 

Una nang nakinabang sa proyektong ito ang mga senior citizen, PWD, solo parent, at 4Ps beneficiaries. Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 120,000 minimum wage earners na ang umaani ng benepisyo mula sa programang inilunsad noong Hunyo. Target na rin ng DA na ipatupad ang pagbebenta ng bigas sa halagang P20 sa piling lugar sa Region 2 at Region 3 ngayong Agosto, partikular na sa mga guro sa pampublikong paaralan. 

Kasabay nito, ang pagbuo ng mekanismong pipigil sa dobleng benepisyaryo upang masigurong makararating ito sa tunay na nangangailangan. 

Hindi na dapat ipagkibit-balikat ang usaping ito. Ang mga guro, na siyang gumagabay sa kabataan, ay karapat-dapat na makatanggap ng tulong mula sa pamahalaan. Sa araw-araw na hamon ng pagtuturo sa gitna ng kakulangan sa pasilidad, mababang pasahod, at sangkaterbang papel na kailangang ipasa, ang mapasama sila na mabentahan ng murang bigas ay malaking ginhawa. 

Totoong makatutulong ang benteng bigas sa gastusin ng mga guro, pero nararapat pa rin na pag-isipan ng gobyerno ang mas malawakang reporma sa kanilang suweldo at mga benepisyo. Hindi dapat panandaliang pa-konsuwelo ang mga programang katulad nito. At kung nais ng administrasyon ni Pangulong Marcos na tunay na maisakatuparan ang pangakong “BBM rice,” dapat hindi lamang ito limitado sa piling sektor, kundi maging tulay tungo sa mas patas at mas suportang pangkabuhayan. 

Marahil, ang balitang ito ay tulay ng pag-asa para sa mas magandang kalagayan ng maraming guro. Gayunman, hindi natin dapat kalimutan na ang abot-kayang bigas ay paunang hakbang lamang. Ang tunay na reporma ay nagsisimula sa pagkilala sa dignidad ng bawat guro — sa sahod, benepisyo, at suporta mula sa gobyerno. Kung magtatagumpay ang proyektong ito, sana’y hindi ito maging saglit na ginhawa kundi simula ng seryosong pagtutok sa kapakanan ng mga bayani sa silid-aralan.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

AI sa klase, dapat katuwang lang sa mga guro at estudyante

ni Ryan Sison @Boses | August 3, 2025

Sa panahong AI na ang bukambibig ng mundo, hindi dapat tayo padalos-dalos. Mahusay at mabilis ang artificial intelligence (AI), pero kung ito’y gagamitin ng walang pag-iingat, baka mauwi ito sa hindi tama. 

Ganoon din ito sa pag-aaral, maaaring hindi pa handa ang ating mga paaralan, guro, at higit sa lahat ang ating mga estudyante. Hindi sapat na may access sa teknolohiya, kailangang may direksyon, disiplina, at tamang pagkakaangkop sa pangangailangan ng bawat mag-aaral. 

Ayon kay House Committee on Basic Education chairperson Roman Romulo, may mga benepisyo nga ang AI, pero kailangan munang pag-isipan kung sino talaga ang dapat makinabang sa teknolohiyang ito. Aniya, hindi ito dapat ibigay nang sabay-sabay o pantay-pantay sa lahat, may tamang level depende sa estudyante na kailangang bigyan ng AI.

May ilang preliminary studies, gaya ng sa Boston, na nagpapakitang hindi ito para sa lahat. Dahil kahit gaano ka-high-tech, kung hindi alam ng estudyante kung paano mag-isip at magsuri, mawawalan din ito ng saysay. 

Binanggit din ni Romulo ang kahalagahan ng traditional learning upang mahasa ang critical thinking ng mga bata. Giit niya, ito ang batayang kakulangan ng marami ngayon, dahil ayon sa datos ng Philippine Statistics Authority, 70.8% lang sa mga Pilipino na may edad 10 hanggang 64 ang functionally literate, kahit 93.1% sa kanila ay marunong magbasa, magsulat, at magbilang. Ibig sabihin, kulang sa pang-unawa kahit may kakayahang bumasa. 

Kaya naman ang pagsabak sa AI ay dapat sabayan ng programang gaya ng ARAL ng Department of Education. Isang inisyatibo na nagbibigay ng libreng tutorials sa mga nahihirapan sa reading, math, at science. Kapag nalinang na ang functional literacy, doon pa lang dapat agresibong ipasok ang computer technology sa edukasyon. 

Para naman kay Dr. Majah-Leah Ravago ng SEAMEO Innotech, ang AI ay dapat ituring na assistant lamang, hindi kapalit ng guro. Puwede itong tumulong sa paggawa ng lesson plan o administrative tasks para mas maka-focus ang mga guro sa pagtuturo. Kaya kung gagamitin ng tama, magiging katuwang ito sa pagpapalalim ng pagkatuto. 

Sa ganang akin, ang AI ay hindi dapat ituring na kaaway ng edukasyon, kundi isang tool na kailangang gamitin nang responsable. Pero bago natin isama ang AI sa buong sistema, tiyakin munang may pundasyon na ng wastong pag-aaral, pag-iisip, pag-unawa, at disiplina ang bawat estudyante. Dahil kahit gaano kaganda ang teknolohiya, kung hindi handa at bihasa ang gumagamit, wala rin itong silbi o maaaring magamit pa sa masama.

Marahil, ang pagsulong ng AI ay tila pagbabago na ‘di mapipigil. Subalit, ang tunay na progreso ay nasa kalidad ng pagkatao, hindi lang sa bilis ng paraan. 

Ang edukasyon ay dapat malalim, may puso, hindi puro letra o numero at teknolohiya lamang. Mas mahalaga pa rin ang guro na mahusay magpaliwanag at estudyanteng marunong mag-isip. Ang magandang kinabukasan ay ‘di lang nasusukat sa talino, dapat ito ay may oportunidad sa pagkatuto bukod sa academics, at sa kung paano nito hinuhubog ang isang indibidwal.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com