Sobrang singil, dapat may katumbas na pananagutan

ni Leonida Sison @Boses | August 3, 2026

Ibalik sa mga konsyumer ang anumang sobrang singil na hindi naman nila dapat pinapasan. 

Ang pagiging patas sa pagsingil ng kuryente ay hindi lamang usapin ng negosyo kundi ng pananagutan sa mga mamamayang tapat na nagbabayad ng kanilang buwanang obligasyon.

Nagbigay ng magandang balita ang Energy Regulatory Commission (ERC) matapos nitong aprubahan ang P9.5 bilyong refund para sa mga customer ng Manila Electric Company (Meralco). Batay sa desisyong inilabas noong Hulyo 31, inatasan ng ERC ang pinakamalaking power distributor sa bansa na ibalik sa mga konsyumer ang katumbas na P0.3449 kada kilowatt-hour (kWh) sa loob ng anim na buwan. Ang refund ay ilalagay bilang hiwalay na item sa buwanang electric bill upang malinaw na makita ng mga konsyumer ang halaga ng ibinabalik sa kanila.

Ayon pa sa ERC, sisimulan ang pagpapatupad ng refund sa susunod na billing cycle sa sandaling matanggap ng Meralco ang pinal na desisyon. Ang naturang halaga ay bunga ng tinatawag na price correction para sa panahon mula Enero hanggang Disyembre 2025.

Ipinaliwanag ng ahensya na sa ilalim ng rate reset process, kinakailangang magsumite ang mga regulated utility tulad ng Meralco ng kanilang mga gastusin at planong proyekto para sa itinakdang regulatory period. Ito ang nagiging batayan ng mga presyong ipinapasa sa mga konsyumer. Kapag nagkaroon ng tinatawag na lapsed period, patuloy na naniningil ang utility gamit ang dating rate habang hinihintay ang pag-apruba ng bagong taripa. Dahil dito, maaaring magkaroon ng over-recovery o sobrang nakolektang halaga na dapat ibalik sa mga customer kapag lumabas ang pinal na desisyon ng regulator.

Binigyang-diin pa ng ERC na dahil nakolekta ng Meralco ang naturang over-recovery sa panahon ng regulatory years na sakop ng lapsed period, nararapat lamang na isama rin ang interest cost sa kabuuang refund upang mas maging patas ang pagbabalik ng pera sa mga konsyumer.

Ang refund na ito ay patunay na mahalaga ang mahigpit na regulasyon upang maprotektahan ang interes ng publiko. Gayunman, hindi dapat dito nagtatapos ang pananagutan. Dapat tiyakin ng mga regulator at power utilities na mas magiging mabilis at mas transparent ang proseso ng rate adjustments upang maiwasan ang muling pagkakaroon ng sobrang singil. Ang bawat konsyumer ay may karapatang magbayad lamang ng tamang halaga at makatanggap ng serbisyong patas, malinaw at may tunay na malasakit sa kapakanan ng taumbayan.

Pananagutan sa isa't isa, sa inang bayan, at bawat kababayan

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | August 2, 2026

Ika-5 ng Abril 2013, kahahalal pa lamang kay Jose Bergoglio, Arsobispo ng Buenos Aires, Argentina, bilang Papa. Tuwing umaga sa maliit na kapilya ng Casa Santa Marta, nagmimisa ang bagong halal na si Papa Francisco. Sa unang pangungusap ng kanyang homiliya sa araw na iyon, sinabi niya, “Calumny destroys the work of God in people” (cf. Pope Francis, Encountering Truth, ed. Antonio Spadaro, 2013). Sinisira ng paninirang-puri ang gawa ng Diyos sa mga tao.

Nasanay na tayo sa paninirang-puri. Malaking hanapbuhay na nga ito. Maaaring kumita ng daan-daang libo ang sinumang mahusay manirang-puri sa social media. Ito ang bagong hanapbuhay na kilala bilang “trolling.” Matagal na itong umiiral, ngunit lalo itong tumindi at kumalat noong panahon ng nakaraang Pangulo. Salamat sa internet at social media, napakadaling magkalat ng anumang paninira laban kaninuman. Isang click lang, libo o milyong views na agad ang matatamo ng paninirang-puri.

Matagal na tayong umaani ng paninirang-puri—lahat ng uri ng batikos, pambabastos, kasinungalingan, at karimarimarim na mala-burak, mala-pusaling paninira. Hindi lamang tayo nalulungkot at nasasaktan, kundi natatakot at nangangamba rin sa lumalalang kalagayan ng ating lipunan. May nangyayaring sumisira hindi lamang sa tao kundi sa mismong kaluluwa ng ating bansa.

Maraming nagsasabi na nagsimula ang ganitong pananaw at pag-uugali noong panahon ni Pangulong Rodrigo Duterte. Naalala ng marami kung paano niya minura si Papa Francisco nang dumalaw ito sa Pilipinas. Sinundan ito ng kanyang pahayag na, “Your God is stupid.” Tanga ang Diyos ninyo. Kasabay ng ganitong kawalan ng paggalang sa pananalita ay ang kawalan din ng paggalang sa buhay ng libu-libong pinaslang sa nakakatakot at nakamamatay na War on Drugs o Tokhang.

Ngunit para sa maraming nabuhay noong panahon ni Pangulong Ferdinand E. Marcos, kitang-kita at damang-dama ang paghina hanggang sa tuluyang pagkawala ng paggalang sa karapatan at dangal ng tao. Sa ilalim ng Batas Militar (Martial Law, Proclamation No. 1081, Setyembre 1972), inalis ang mga batayang karapatan ng tao.

Nagkaroon ng curfew. Ipinagbawal ang mga rally. Maraming aktibista ang hinuli, tinorture, at pinatay. Idineklarang pambansang kaaway ang mga Komunista at ginamit silang dahilan sa pagdeklara ng Batas Militar.

Nasa unang taon kami ng kolehiyo (First Year College) sa San Jose Major Seminary. Naaalala namin ang kakaibang umaga noong ika-21 ng Setyembre 1972. Nang marinig ng lahat ang tinig ni Kit Tatad habang binabasa ang Proclamation No. 1081 na naglalagay sa buong Pilipinas sa ilalim ng Batas Militar, tila biglang binalot ang lahat ng malamig na ulap ng takot at pagkalito. Ano na ang mangyayari? Walang makapagsabi.

Ngayon lamang sa kasaysayan ng ating bansa, matapos ang mahabang panahon ng pananakop ng mga Kastila at ilang taon ng mga Amerikano at Hapon, naranasan nating sakupin, takutin, higpitan, hulihin, at usigin ng sarili nating kababayan sa katauhan ni Pangulong Ferdinand E. Marcos.

Maraming natakot, ngunit marami ring lumaban. Nabuo at lumakas ang mga lihim na kilusan. Maging ang mismong kinalaban ng pamahalaan—ang New People's Army at ang Communist Party of the Philippines (CPP-NPA)—ay lalong lumakas matapos ideklara ang Batas Militar. Hindi rin nanahimik ang mga simbahan.

Nagsalita at kumilos ang mga kapatid na Protestante. Nagsalita rin ang mga pari at obispong Katoliko. Narinig ang malakas at matapang na tinig ni Jaime Cardinal Sin.

Bata pa lamang kaming mga seminarista noon, ngunit sa ilalim ng malalim at matalinong gabay ng aming mga propesor na Heswita, nahubog ang aming pananampalatayang mulat at handang magsakripisyo para sa Diyos at bayan. Nang maging pari kami noong 1982, si Ferdinand Marcos pa rin ang Pangulo. Mula sa pulpito, madalas naming batikusin at singilin ang mapaniil na pamahalaan. Dahil dito, lumanding ang aming pangalan sa tinatawag na “Order of Battle” ng militar. Kakaibang banta ito. Nag-alala si Jaime Cardinal Sin. Inilayo niya kami at ipinag-aral sa Roma. Kaya naroon kami nang maganap ang EDSA. Nag-organisa at kumilos ang maraming madre, pari, seminarista, at laykong Pilipino. Dalawang beses kaming humarap kay Papa Juan Pablo II, na nagdasal para sa ating bansa.

Bumabalik ang ganitong sitwasyon. Mas madali nang manakot at manirang-puri. Mahusay na instrumento ang AI. Mabilis ang social media at ang iba't ibang plataporma nito.

Ito ang dahilan ng paglulunsad ng Sulo ng Pananagutan sa darating na ika-4 ng Agosto sa Diyosesis ng Cubao. Matatag, matapang, at napapanahon ang panawagang, “Bayan Ko, Kababayan Ko, Pananagutan Ko!”

Bago tuluyang mamatay ang pagmamahal at paggalang sa isa't isa, magandang sariwain ang mensahe ng awit na isinulat ni Padre Ed Hontiveros:

“Walang sinuman ang nabubuhay para sa sarili lamang. Walang sinumang namamatay para sa sarili lamang. Tayong lahat ay may pananagutan sa isa't isa. Tayong lahat ay tinipon ng Diyos na kapiling Niya.”

Karapatan sa edukasyon ayon sa "Enhanced Basic Education Act of 2013″

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | August 2, 2026

Isa sa mga prayoridad na programa ng ating pamahalaan ay ang pagbibigay ng maayos at de kalidad na edukasyon. Sapagkat ang edukasyon ang nagbibigay ng pagkakataon sa isang tao na magkaroon ng maayos na hanapbuhay na maaaring mag-angat sa kanyang antas ng pamumuhay. Kaugnay nito ay may tungkulin ang Estado na magtatag, magpanatili, at sumuporta ng isang kumpleto, sapat, at pinagsama-samang sistema ng edukasyon na naaangkop sa mga pangangailangan ng mga tao, bansa at sa kabuuan ng lipunan.

Para mabigyan ng katuparan ang tungkulin na ito ay idineklara sa Republic Act (R.A. No.) 10533 o ang tinatawag na "Enhanced Basic Education Act of 2013,″ ang mga patakaran ng Estado na ang bawat nagtapos ng pangunahing edukasyon ay:

1. Nabigyan ng kakayanan sa pamamagitan ng isang programa na nakaugat sa matibay na mga prinsipyong pang-edukasyon at nakatuon sa kahusayan; 

2. May natutunan na mga pundasyon para sa pag-aaral sa buong buhay;

3. Nabigyan ng kakayahang magtrabaho at maging produktibo;

4. May kakayahang makisama sa mabungang pagkakasundo sa mga lokal at pandaigdigang komunidad;

5. Nabigyan ng kakayahang makisali sa isang malaya, malikhain, at kritikal na pag-iisip; at 

6. Nabigyan ng kapasidad at kusang-loob na baguhin o pagbutihin ang iba at ang sarili.

Ang basic education ay inilaan upang matugunan ang mga pangunahing pangangailangan sa pag-aaral na nagbibigay ng pundasyon na magiging basehan ng kasunod na pag-aaral. Sinasaklaw nito ang kindergarten, elementary at secondary education, gayundin ang mga alternatibong sistema ng pag-aaral para sa mga mag-aaral sa labas ng paaralan at sa mga may espesyal na pangangailangan.

Ang enhanced education ay hindi bababa sa isang taon sa kindergarten, anim na taon sa elementarya, at anim na taon sa sekondarya. Kasama sa secondary education ang apat na taon ng junior high school at dalawang taon ng senior high school.

Ang DepED ang bubuo ng disenyo at mga detalye ng pinahusay na kurikulum ng batayang edukasyon. Makikipagtulungan ito sa Commission on Higher Education (CHED) para makagawa ng magkakatugmang basic at tertiary curricula para sa worldwide competitiveness ng mga Filipino graduates. Para matiyak ang kahandaan sa kolehiyo at maiwasan ang pag-uulit ng basic education subjects, ang DepED ay makikipag-ugnayan sa CHED at sa Technical Education and Skills Development Authority (TESDA). 

Upang makamit ang isang epektibo at pinahusay na kurikulum ng batayang edukasyon, ang DepED ay magsasagawa ng mga konsultasyon sa iba pang ahensya ng pamahalaan at iba pang stakeholders kabilang ang, ngunit hindi limitado sa, Department of Labor and Employment (DOLE), Professional Regulation Commission (PRC), mga asosasyon ng pribado at pampublikong paaralan, mga pambansang organisasyon ng mga mag-aaral, mga organisasyon ng guro, mga asosasyon ng mga magulang at guro, at mga samahan ng negosyante.

Upang maayos na magabayan ang mga mag-aaral sa pagpili ng mga career tracks na nais nilang tahakin, ang DepED, sa pakikipag-ugnayan sa DOLE, TESDA at CHED, ay regular na magsasagawa ng career advocacy activities para sa mga estudyante sa sekondaryang antas. Sa kabila ng mga probisyon ng Seksyon 27 ng Republic Act (R.A.) No. 9258, o kilala bilang "Guidance and Counseling Act of 2004," ang mga career and employment guidance counsellors, na hindi rehistrado at mga lisensyadong guidance counsellor, ay dapat payagang magsagawa ng mga aktibidad na magsusulong sa adbokasiya ng karera sa mga mag-aaral na nasa sekondaryang antas. Kinakailangan lamang na sila ay sumailalim sa pagsasanay na binuo o akreditado ng DepED.