Mga natural na benepisyo ng Lion’s Mane mushroom sa utak at emosyon

ni PAO Deputy Chief Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | March 16, 2026

Dear Doc Erwin, 

Maraming salamat sa patuloy ninyong pagsulat sa mga makabagong pag-aaral tungkol sa kalusugan. Dahil sa inyong column sa BULGAR newspaper, nadadagdagan ang aming kaalaman upang mapanatili ang aming kalusugan at makaiwas sa sakit.

Nasa edad na ako kung kailan malapit na ang menopause, at napapansin ko ang epekto nito sa aking mental na kalusugan, gaya ng pabago-bagong mood, pagiging iritable, at hirap sa pagtulog nang mahimbing. Nais ko pong itanong kung mayroon bang mga partikular na pagkain o diet na makakatulong sa ganitong mga sintomas?

–  Edith

---

Maraming salamat, Edith, sa iyong liham dito sa “Sabi ni Doc.” 

Ang yugto ng perimenopause o ang paglapit sa menopause ay talaga namang mapanghamon dahil hindi lamang katawan ang nagbabago kundi pati na rin ang emosyon dahil sa paggalaw ng ating hormones. Ang iyong nararamdamang pagiging iritable at mood swings ay tunay at nararanasan ng maraming kababaihan sa ganitong yugto.

Tungkol sa iyong tanong kung may partikular na pagkain na makakatulong sa iyong nararanasan, nais kong ipakilala sa iyo ang isang uri ng nakakain na mushroom na kasalukuyang pinag-aaralan kaugnay sa mga benepisyo nito sa  mental health—ang Lion’s Mane mushroom.

Ang Lion’s Mane (Hericium erinaceus) ay isang uri ng kabute na tila may mahahabang puting buhok, kaya naman tinawag itong "buhok ng leon." Karaniwan itong tumutubo sa mga puno sa kagubatan. Sa kasalukuyan, naging tanyag ito sa larangan ng siyensya dahil sa mga bioactive compounds nito na may malaking potensyal na mapabuti ang kalusugan ng utak, mood, at kalidad ng tulog.

Ang sikreto ng Lion's Mane ay ang dalawang mahalagang compounds: ang hericenones at erinacines. May kakayahan ang mga itong tumagos sa blood-brain barrier upang pasiglahin ang produksyon ng Nerve Growth Factor (NGF) at Brain-Derived Neurotrophic Factor (BDNF) na mga protinang nagsisilbing "pataba" sa ating utak.

Nakatutulong ang mga ito sa neurogenesis o ang pagtubo ng mga bagong neurons. Kapag malusog ang ating mga neurons at maayos ang komunikasyon sa pagitan ng mga ito, mas nagiging balanse ang ating emosyon at nababawasan ang sintomas ng anxiety at depresyon. Bukod dito, ang Lion’s Mane ay may anti-inflammatory properties na nagbabawas sa pamamaga sa utak (neuroinflammation) na madalas iugnay sa malungkot na disposisyon.

Ayon sa isang mahalagang pag-aaral (randomized control trial) na isinagawa ni Nagano, et al. sa Japan noong 2010, ang mga kababaihang nasa menopausal stage na kumonsumo ng Lion’s Mane extract sa loob ng apat na linggo ay nakaranas ng makabuluhang pagbawas sa iritabilidad, anxiety, at mood swings kumpara sa mga hindi uminom nito.

Bukod dito, ayon sa narrative review ni Contato, et al., ang kabuteng ito ay nakatutulong din sa pagpapabuti ng kalidad ng tulog sa paraang nakatutulong itong pakalmahin ang isip upang maging mahimbing ang pahinga. Bukod dito ay nakita din sa mga pag-aaral na pinapaganda nito ang memorya at konsentrasyon. Ang Lion’s Mane ay mayroong karagdagang potensyal na benepisyong proteksyon sa utak. Sa kasalukuyan, ito ay pinag-aaralan bilang panlaban sa paglala ng mga neurodegenerative diseases, kagaya ng Alzheimer’s at Parkinson’s disease.

Maaaring kainin ang sariwa o pinatuyong Lion’s Mane sa pamamagitan ng pagsasama nito sa iyong mga putahe. Kung iyong nais naman ng mas concentrated na dose, mayroon din itong mga supplement sa anyo ng capsules, powder, o liquid extracts.

Sa pangkalahatan, ligtas itong kainin. Gayunpaman, may ilang bihirang makaranas ng banayad na side effects tulad ng sakit sa tiyan o pangangati ng balat.

Mahalagang paalala na bagamat malaki ang potensyal ng Lion's Mane, mainam na kumonsulta muna sa iyong doktor bago sumubok ng anumang supplement, lalo na kung ikaw ay may iniinom na ibang gamot. Ang mga natural na lunas ay gabay lamang at hindi dapat ipalit sa propesyonal na payong medikal, lalo na kung ang mood swings o depresyon ay nagiging malubha na. (Sarrah F. Serrano, MD)

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

Panibagong batch ng mga ‘sundalo,’ ilalabas para mas palabuin ang isyu

ni Ka Ambo @Bistado | March 16, 2026

Nagkakainitan nang todo ang US at Iran. 

Parang ganyan din ang away nina Sen. Ping Lacson at Sen. Rodante Marcoleta. 

Kumbaga, bomba kontra bomba. 

—$$$–  

INAAKUSAHAN kasi si Lacson na itinatago at ikinukubli si ex-Speaker Martin Romualdez. 

Ayon kay Marcoleta, gamit na panggalang ang inter-parliamentary courtesy.

Paktaylo.

 —$$$–

SA diskarteng takipan, masisira ang kredibilidad ng Blue Ribbon Committee at maging ang kabuuan ng Senado. 

Ipinapatawag at inuusisa ang resource person na walang gaanong alam at nakakaiwas ang mga aktuwal na sangkot sa katiwalian.

 —$$$–   

PUMAPALAG si Marcoleta. 

"Hindi po karaniwang pagnanakaw ang nangyari sa kasaysayan ng ating bansa, mismong kaban ng bayan ang tumagilid? Pagkatapos magtatago kayo sa prinsipyo o doktrina ng inter-parliamentary courtesy?”

 —$$$– 

Lumala ang sitwasyon nang lumutang ang 18 ex-Marines.

Aktuwal silang nagbunyag ng personal nilang karanasan sa pagdeliver ng  maleta- maletang pera sa mga kilalang pulitiko.

Hindi ito isang tao, kundi kolaborasyon ng 18 testigo.

 —$$$–  

MARAMI ang nagtatanong kung ito ba ay tunay na whistleblowing o bahagi ng panglilito upang mailayo ang atensyon sa sentro ng imbestigasyon.

May mga bulung-bulungan pa na ang nasabing press conference ay pinondohan umano ng kampo ni Romualdez upang guluhin ang takbo ng mga pagdinig. 

He-he-he!

—$$$– 

Totoo kaya na may ikalawang batch daw ng mga “sundalo” na ilalabas sa mga susunod na araw?

Mula naman daw ito sa ibang grupo, pero-pareho ang layunin—ang maglabas ng panibagong kwento na magpapalabo sa isyu. 

Ha-ha-ha!

—$$$– 

KUNG may mga pangalan na paulit-ulit na lumilitaw sa mga alegasyon, hindi makaiwas dito ang pangalan ni Romualdez.

Dapat itong iprayoridad dahil nakataya ang national interest. 

----$$$--

NGAYON, may bagong pokus ang lahat—giyera sa Middle East at ang economic crisis dahil aabot sa P200 ang presyo kada litro ng petrolyo.

Matatabunan ang isyu sa flood control at pandarambong.

Hay, buhay!

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Mga kondisyon sa pagsali ng dayuhan sa unyon ng mga manggagawa

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | March 16, 2026

Dear Chief Acosta,

Nalaman ko na ang mga manggagawa diumano ay may karapatan sa sariling organisasyon o sumali sa unyon para sa kapwa kapakanan at ikabubuti ng bawat kasapi nito. Kaugnay nito, nais kong malaman kung sakop ba ng nasabing karapatan sa pag-oorganisa maging ang mga dayuhang manggagawa (alien employees)? — Brent

---

Dear Brent, 

Ang sagot sa iyong katanungan ay matatagpuan sa ating Saligang Batas at sa mga kaugnay na alituntunin. Para sa iyong kaalaman, ang karapatan sa sariling organisasyon, sama-samang pakikipagkasundo (collective bargaining), at negosasyon ay ginagarantiyahan ng ating Saligang Batas sa ilalim ng Artikulo XIII, Seksyon 3, na nagsasaad ng mga sumusunod:

“Section 3. The State shall afford full protection to labor, local and overseas, organized and unorganized, and promote full employment and equality of employment opportunities for all.

It shall guarantee the rights of all workers to self-organization, collective bargaining and negotiations, and peaceful concerted activities, including the right to strike in accordance with law. They shall be entitled to security of tenure, humane conditions of work, and a living wage. They shall also participate in policy and decision-making processes affecting their rights and benefits as may be provided by law.”

Hinggil sa nabanggit, ang karapatan ng mga manggagawa sa sariling organisasyon ay nangangahulugang may karapatan silang magtatag, sumali, o tumulong sa mga samahang paggawa na kanilang malayang pinili para sa layunin ng sama-samang pakikipagkasundo (collective bargaining) sa pamamagitan ng mga kinatawan na kanilang pinili; makilahok sa sama-samang pagkilos para sa layunin ng collective bargaining; at iba pang anyo ng pagtutulungan o proteksyon para sa kanilang kapakanan.

Kaugnay sa iyong katanungan, nilinaw sa Section 2, Rule II, Book V ng Omnibus Rules Implementing the Labor Code, na inamyendahan ng Department Order No. 40-C-05, na inilabas ng Department of Labor and Employment (DOLE) noong ika-7 ng Marso, 2005, na maaaring magkaroon ng karapatan ang mga dayuhan sa sariling organisasyon, o sumali sa mga unyon ng mga manggagawa:

“SECTION 2. Who may join labor unions and workers' associations. — All persons employed in commercial, industrial and agricultural enterprises, including employees of government owned or controlled corporations without original charters established under the Corporation Code, as well as employees of religious, charitable, medical or educational institutions whether operating for profit or not, shall have the right to self-organization and to form, join or assist labor unions for purposes of collective bargaining: provided, however, that supervisory employees shall not be eligible for membership in a labor union of the rank-and-file employees but may form, join or assist separate labor unions of their own. Managerial employees shall not be eligible to form, join or assist any labor unions for purposes of collective bargaining. Alien employees with valid working permits issued by the Department may exercise the right to self-organization and join or assist labor unions for purposes of collective bargaining if they are nationals of a country which grants the same or similar rights to Filipino workers, as certified by the Department of Foreign Affairs, or which has ratified either ILO Convention No. 87 and ILO Convention No. 98.”

Alinsunod sa mga nabanggit, ang mga dayuhang manggagawa na may balidong permit sa pagtatrabaho na inisyu ng DOLE ay maaaring gamitin ang karapatan sa sariling organisasyon, at sumali o tumulong sa mga unyon ng mga manggagawa para sa layunin ng sama-samang pakikipagkasundo (collective bargaining), kung sila ay mamamayan ng isang bansa na nagbibigay ng kapareho o katulad na mga karapatan sa mga manggagawang Pilipino, na pinatutunayan ng sertipikasyon mula sa Department of Foreign Affairs (DFA), o nagratipika sa alinman sa International Labour Organization Conventions No. 87 at 98.

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay. 

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.