Halos malubog sa baha ang Asya, tuyung-tuyo naman sa Amerika… Epekto ng climate change

ni Korina Sanchez - @Isyung 'K' | August 31, 2022

Nakaranas ng ilang araw na pag-ulan ang Metro Manila dahil sa Bagyong Florita, kung saan nagdulot ng danyos ang bagyo nang nagtungo sa Cagayan Valley. Mahigit tatlong libong pamilya ang inilikas pansamantala.

Samantala, bumaha sa ilang lugar sa Cagayan at Isabela. Umabot naman sa Pampanga at Zambales ang pagbabaha dulot ng ulan. Apat ang kumpirmadong namatay sa pagtahak ng bagyo. Ilang bukid ang binaha, kung saan nasira ang mga tanim—nasa mahigit P100 milyon ang halaga ng mga nasirang tanim.

Hindi bago sa bansa ang tamaan ng bagyo sa panahon ng tag-ulan. Ilang bagyo ang tatahak pa ng bansa bago matapos ang taon. Pero sa kabila ng pinsala na madalas dulot ng bagyo, dala rin nito ang mahalagang bagay—ang tubig. Mahalaga, dahil dalawa lamang ang panahon sa Pilipinas— tag-init at tag-ulan. Umaasa sa panahon ng tag-ulan ang tubig na muling magpupuno ng mga dam, pati na rin ang pagdilig sa mga tanim.

Ihambing natin ito sa nagaganap sa Europe at Amerika ngayon. Matinding tagtuyot ang kanilang nararanasan. Sa sobrang tindi ng tagtuyot, natutuyo na ang kani-kanilang ilog at lawa. Sa Amerika, bumaba ng husto ang lebel ng tubig sa Lake Mead sa Nevada at Arizona. Nabigla ang awtoridad sa dami ng bangkay na lumitaw sa pagbaba ng lebel. Sa ngayon ay hindi pa alam ang pagkakakilanlan ng mga bangkay. Sa Europe, patuloy na bumaba ang lebel ng mga kilalang ilog tulad ng Danube, Rhine, Loire, Thames at iba pa. Sa pagbaba ng lebel, lumitaw ang maraming bagay hinggil sa kasaysayan ng mga bansa, tulad ng mga barkong pandigma na lumubog at iba pang mga lumang imprastruktura.

Malaking pinsala sa kalikasan ang nagaganap. Hindi pa masabi kung darating ang ulan para muling mapuno ang mga nasabing ilog. Lahat ito ay isinisisi sa climate change o ang pagbabago ng klima ng buong mundo. Sobrang ulan sa iba, sobrang tuyo naman sa iba. Nawawala ang balanse ng mundo. Malaki ang epekto nito hindi lang sa kalikasan, kundi sa kabuhayan at ekonomiya ng mga bansang apektado. Binabaha ang tanim tulad sa Isabela, tuyo naman sa United Kingdom. Malaking isyu ang climate change na hindi rin masosolusyunan agad, lalo na’t umaasa pa ang halos lahat ng bansa sa langis at uling para sa enerhiya. Kung hindi magkakaisa ang lahat ng bansa sa pagbabago ng klima, ganitong pinsala ang madalas nating mararanasan.

Tinuloy ni Pelosi ang pagbisita sa Taiwan

ni Korina Sanchez - @Isyung 'K' | August 7, 2022

Habang patuloy ang digmaan sa Ukraine, may isang lugar na binabantayan din ng buong mundo dahil maaari ring mauwi sa karahasan. Noong Martes, lumipad ang eroplano ni US House Speaker Nancy Pelosi mula Malaysia patungong Taiwan. Binantayan ng marami ang pagbiyahe ng eroplano. Maraming website, kung saan makikita ang biyahe ng nasabing eroplano. Dumaan ang eroplano sa silangang bahagi ng Pilipinas imbes na dumaan sa mas maiksing biyahe sa South China Sea para maiwasan ang anumang pagbanta ng China. Binantayan ang eroplano dahil sa mga banta ng China na kapag itinuloy ni Pelosi ang pagbisita sa Taiwan ay mananagot ang Taiwan at mas mapapasama ang relasyon ng Amerika at China. Hindi raw mananahimik lang ang militar ng China at kung anu-ano pang pagbabanta.

Ang pagbisita ni Pelosi ang unang isinigawa ng US House Speaker sa loob ng 25-taon. Ang huling bumisita ay si Newt Gingrich noong 1997. Hindi kinikilala ng Amerika, lalo na ang China, ang independensiya ng Taiwan pero isa itong malakas na kaalyado nila. Ang pagbisita ni Pelosi ay tila mensahe na matibay ang kanilang relasyon at magpapatuloy ang pangako ng Amerika sa Taiwan na hindi ito pababayaan kung sakaling mauwi sa hindi magandang pangyayari.

May mga barkong pandigma ng Amerika ang bumabaybay sa South China Sea para protektahan din ang biyahe ni Pelosi at kung anu-ano pang masamang nangyari dahil sa pagbisita. Lumipad ang ilang eroplanong pandigma ng China sa karagatan sa gitna ng dalawang bansa kaya nagpalipad din ang Amerika ng mga eroplano nila mula Japan. Ganito ang eksena noong Martes.

Nakaalis na si Pelosi at nagtungo sa South Korea. Ang ginawa naman ng China ngayon ay nag-live-fire exercises sa buong paligid ng Taiwan. Pananakot, kung tatanungin ninyo ako. Mukhang napikon nang husto ang China sa ginawang pagbisita ni Pelosi. Wala namang ginawa ang China sa kabila ng maaanghang na pagbabanta sa Amerika. Hindi rin tayo naniniwalang magsisimula ng digmaan ang China sa Taiwan kung alam na kikilos din ang Amerika para ipagtanggol ang maliit na bansa.

Uso na naman ang Dengue, isyu na naman ang Dengvaxia

ni Korina Sanchez - @Isyung 'K' | July 23, 2022

Ayon sa pagsusuring isinagawa ng Social Weather Stations, 83% ng mga Pilipino ay umaasang tapos na ang masasamang araw hinggil sa COVID-19. Tulad sa ibang bansa, ang saloobin ay “Nand’yan na ‘yan, kaya tanggapin na lang”. Pero marami ang nangangambang makapitan ng COVID at magkasakit, kaya marami pa rin ang sumusunod sa pagsusuot ng face mask kapag lumalabas ng bahay.

Hindi mahirap pagsabihan ang mga Pinoy, hindi tulad sa mga Amerikano na ang tingin sa pagsusuot ng face mask ay paglabag sa kanilang kalayaan. Kailangang itulak ang pagbabakuna pati ang mga booster. Mabuti naman at marami na ang nagtitiwala sa bakuna kontra COVID. Tandaan, marahil ay hindi pa tapos lumikha ng bagong variants ang nasabing virus.

Sa kabila nito, dumarami ang mga kaso ng dengue sa bansa. Nagtala ng 65,190 kaso ngayong 2022. Ayon sa Department of Health, mas mataas ito ng 83% kumpara noong nakaraang taon, kung saan 274 ang namatay. Hindi dapat dinidedma ang bilang na ‘yan. Hindi biro ang sakit na ito, na dulot ng kagat ng lamok, baka dahil sa pag-aalala sa COVID, nakalimutan natin ang dengue.

Kaugnay nito, kapag napag-uusapan ang ‘dengue’, malamang na nababanggit ang Dengvaxia, tulad ngayon, kaka-search lang ulit natin sa internet. Tanging Pilipinas lamang ang nagkaroon ng problema o kontrobersya sa nasabing bakuna — wala nang iba.

Aprub na ang Dengvaxia sa America at Europe, pati sa mga bansa sa South America at maging sa ilang bansa sa Asya, tulad ng Singapore. Ayon sa isang eksperto sa Infectious Diseases, epektibo ang Dengvaxia kung wasto ang paggamit, tulad ng mga bakuna laban sa COVID, hindi garantisadong hindi magkakasakit pero matitiyak na hindi seryoso o mapanganib ang kondisyon ng pasyenteng nabakunahan. Ayon pa sa ulat, upang maging epektibo, kailangang nagkaroon na ng dengue noon upang tumalab ang nasabing bakuna. Ito ang hindi maipaliwanag agad ng Sanofi Pasteur, kaya ginatungan ang isyu.

Sayang nga’t napulitika nang husto ang Dengvaxia, baka nabigyan ng sapat ng proteksyon at hindi namatay ang mga biktima. Samantala, may mga tumututol pa rin sa pagbalik ng bakuna sa bansa. Siyempre, hindi nila babaguhin ang kanilang katayuan sa isyu. Pero kung titingnan sa mga mata ng dalubhasa o eksperto, epektibo ang Dengvaxia. Tanging bakuna lang ang maaaring ilaban sa virus. Kaya kung may kulang pa sa bakuna, lalo na ang mga bata, magpabakuna na sa lalong madaling panahon. Kasama riyan ang bakuna kontra tigdas.

Gayundin, dumami ang kaso ng tigdas dahil marami ang nangambang magpabakuna dahil sa kontrobersya ng Dengvaxia. Sana, muling pag-aralan ang pagpasok ng Dengvaxia sa bansa, na sa ngayon ay ‘yan lang ang tanging bakuna laban sa dengue. Kung ginagamit ito ng ibang bansa na walang kontrobersya, bakit hindi rin nating gamitin sa ating bansa? Pero siyempre, nang may sapat na kaalaman.