Taumbayan, referee sa laban ng katarungan at korupsiyon

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | December 14, 2025

Kakaibang Biyernes ang nagdaan. Sunud-sunod ang mga pangyayari mula umaga hanggang gabi. Buhay na buhay ang diwa ng pag-asa sa mga kumilos at nagkaisa sa ikalawang linggo ng Adbiyento. Ngayon ay ika-3 linggo ng Adbiyento, ang tinatawag na Gaudete Sunday, o Linggo ng Galak. Ang kulay ng mga damit pangmisa ng pari ay rosas, iba sa karaniwang kulay ng Adbiyento na ube. May dahilan ba tayong magsaya?

Noong nakaraang linggo, nagbitiw ng kakaibang pahayag si Pangulong Bongbong Marcos: nais niyang i-prioritize ang Anti-Dynasty Law, Independent People’s Commission Act bill, Party-List System Reform Act bill, at Citizens Access and Disclosure of Expenditures for National Accountability (CADENA) Act bill. Marami ang nagulat at nagtaka—totoo ba ito o pa-pogi lamang? Patuloy ang duda at pagod sa pulitika at sa mga pulitiko sa bansa. Panay salita, kulang sa gawa. Kaya ganu’n na lang ang bigat ng dating ng mga salita ni Kardinal Ambo David noong ika-30 ng Nobyembre, nang sabihing, “Magtrabaho naman kayo!”

Madalas tayong sumakay ng taxi, Grab, tricycle, jeep, at MRT o LRT. Madalas nating kausapin ang mga drayber at konduktor, ngunit bihira pa rin nating marinig ang positibong komentaryo tungkol sa pamahalaan. Dismayado at diskumpiyado ang mga mamamayan; malinaw ang agwat sa pagitan ng karaniwang tao at mga lingkod-bayan. Ang mas nakalulungkot pa, dumadami na ang galit—hindi lamang walang ginagawa ang marami sa mga kawani ng pamahalaan, may ilan pang nakakaalam kung paano kumuha ng bilyon-bilyong piso mula sa kaban ng bayan.

Ito ang puso ng kaso laban kay Bise Presidente Sarah Duterte. Kung totoo ngang nagtratrabaho ang ating mga opisyales, bakit natutuklasan ang malalaking anomalya sa paggamit ng pondo ng bayan? Mababasa sa reklamo laban sa kanya ang sumusunod:

• Illegal, dubious, at anomalous na paggamit ng confidential funds ng Office of the Vice President at Department of Education noong 2022 at 2023.

• Ang staff ng Bise Presidente ay inakusahan ng bribery, malversation, graft, culpable violation of the Constitution, at betrayal of public trust.

Tinutukoy sa reklamo ang sistemang ginamit ng staff ng Bise Presidente para ilipat at pakialamanan ang confidential funds ng dalawang tungkulin nito.

Mabilis sumagot ang kampo ng Bise Presidente: “Rehash lang ito. Dati nang reklamo ng mga kaaway ng Bise Presidente.” Matatandaang ang naunang Impeachment Complaint sa Senado na idini-dribol ni Chiz Escudero at ibinalik sa pinagmulan. Nang makarating sa Kongreso, hinatulan ng Korte Suprema na unconstitutional ang reklamo.

Ano na ang mangyayari sa kasong ito kung mahusay sa dribol ang mga opisyal at ang bagong Ombudsman na si Boying Remulla? Ngunit may iba nang marunong—ang taumbayan. Sa bagong Basketball Court ng Gising na Taumbayan, tayong lahat ang nagiging referee. Babantayan ang Presidente, Ombudsman, Senado, Kongreso, Korte Suprema, DPWH, DepEd, mga kontratista, at lahat ng kagawaran ng pamahalaan.

Babantayan ang mga dinastiya at sariling pamayanan. Kung korupsiyon ang problema, babantayan ang kumukorup, nagpapakorup, nagbibigay o tumatanggap ng ayuda.

Lumitaw ang tala sa langit, sinundan ng Tatlong Hari, at tumigil sa sabsaban kung saan isinilang ang sanggol. Ngayon, lumilitaw na rin ang Tala sa ating bansa. Binubuksan nito ang mata at puso ng bawat isa para makita at tugunan ang tama, isiwalat ang mali, at palaganapin ang kabutihan.

Tunay nga, mahirap at puno ng hamon ang taong 2025. Mabigat ang problema ng pulitikang korup, ngunit kasabay nito ay sumisikat ang mainit at maningning na Tala ng Pag-asa, na tanaw at dama ng bawat isa.

Hustisyang batay sa katotohanan, bakit hirap itulak?

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | August 10, 2025

Maraming natuwa nang na-transmit na ng House of Representatives ang “articles of impeachment” laban sa bise presidente noong Pebrero 5, 2025. “Forthwith” ang salitang Ingles na pinagtalunan ng Kamara at Senado noong nakaraang Hulyo. Ang bunga nito ay ang “remanding” ng “articles of impeachment” ng Senado noong Hunyo 10 sa Kamara. Hindi nagtagal, lumabas naman ang salitang “unconstitutional” mula sa Korte Suprema. Hindi nagpatalo ang Senado kaya’t inilabas nila ang pinakahuling salitang “archived”.

Tingnan natin ang mga ibig sabihin ng mga salitang halinhinang ginamit ng Kamara, Senado at Korte Suprema sa kontrobersyal na “impeachment complaint” laban kay Vice President Sara Duterte:

Transmitted: ipinadala ng House of Representatives at tinanggap ng Senado ang impeachment complaint.

Forthwith: o immediately, o agad-agad na dapat sinimulan nang litisin ang bise presidente sa pagtanggap ng Senado ng articles of impeachment.

Remand: ibinalik ng Senado sa HOR ang ipinadala nitong impeachment complaint.

Unconstitutional: sabi naman ng Korte Suprema na labag sa Konstitusyon ang prosesong sinunod sa pagpapadala ng HOR sa Senado dahil hindi lang isa kundi apat na reklamo ang ipinadala (labag sa isang impeachment complaint lang dapat ang ipinadala).

Archived: sariwang-sariwang salita na ang ibig sabihin ay i-file, itabi para balikan na lang sa “tamang panahon” sabi ni Senate President Chiz Escudero.

Salita, salita, salita. Magagaling ang mga nagsasalita. Siyempre, mga abogadong pinag-aralan ang Konstitusyon at ang mga pamamaraang ginagamit para sa naturang “due process.” Saan matatapos ito? Abangan ang paglabas pa ng mas maraming salita. At habang inilalabas ang mga salita, naaantala nang naaantala ang paglilitis na dapat na matagal nang naganap noon pang nakaraang Pebrero. Kung may tiyaga kang panoorin at pakinggan ang mga talakayang nagaganap sa Senado ngayon, kundi sasakit ang iyong ulo, magsisikip naman ang iyong dibdib.

Kaya ang umiikot na larawan ng isang damdamin na kumakalat ay ang pagtayo ni Kiko Dee, apo ni Cory Aquino, na nag-thumbs down sa harapan ng lahat at mabilis na umalis ng session hall ng Senado. Tila may galit at sama ng loob, ngunit walang pagbitiw sa laban ang nakita ng lahat sa mukha at buong pagkatao ni Kiko. Malinaw na hindi siya nag-iisa. Matalino, propesor, aktibista ang apo ni Cory Aquino. Humahanga ang marami sa kanya at hanga rin ako at maraming kabataang tumitingala sa kanilang kapwa lider ng kabataan.

Ano pa ang sasabihin ng mga senador, ng mga hurado ng Korte Suprema o ng mga abogadong nagtatanggol sa inirereklamo ng impeachment complaint.

Mas marami pang salitang aasahan mula sa mga magagaling gumamit, lumikha at magtago sa salita. Marami tayong kaibigang abogadong magagaling at matitino.

Marami rin tayong nakilala at nakasamang mga mahuhusay ngunit hindi matitinong abogado sa iba’t ibang adbokasiya natin. 

Mataas ang paggalang natin sa mga magagaling, lalo’t higit ang matitinong abogado. Kasuklam-suklam ang pagbubusabos ng ilang mga abogado sa kanilang sagradong bokasyon bilang lawyer.

Kaugnay nito ang mga pariseo, na numero unong kalaban ni Kristo noong kapanahunan niya. Kung ano ang ginagawa ngayon ng maraming abogado sa iba’t ibang sangay ng pamahalaan ay siya ring ginawa ng mga pariseo noong panahon ni Kristo.

Kailangang-kailangan nilang patahimikin si Kristo dahil hindi nila matiis marinig ang katotohanang laging ipinapahayag nito. Paano patatahimikin si Kristo? Madaling-madali para sa mga pariseo. Gawan siya ng kaso at iharap sa hukom. Nanggugulo at nagtatawag ng rebelyon laban sa gobyernong Romano. Sinulsulan ang mga tao na sumigaw laban kay Kristo. Kung anuman ang ibinigay at ginawa ng mga nagsulsol sa mga tao, basta’t nagtagumpay sila.

Ganito rin halos ang nangyayari sa ating bansa. Matapos ang mahabang paglilitis ng QuadCom sa mga tila anomalyang sangkot ang bise presidente, kumilos na ang iba’t ibang grupo para itulak ang kanyang impeachment trial sa Senado. 

Pero, urong sulong ang lahat ng bagay. Susulong ng ilang hakbang at uurong ng mas maraming hakbang. Bakit hirap itulak ang tama? Bakit kaydaming humahadlang at sumisira sa proseso ng hustisyang batay sa katotohanan? Bakit may dalawang uri ng hustisya: para sa mayaman at makapangyarihan, at para sa dukha? Maaari bang mabili ang hustisya? Dapat hindi ngunit sa panahon ni Kristo hanggang ngayon nananaig ang korupsiyon sa lahat ng antas.

Mahalagang paalala sa mga sanay sa paggamit at pagbaluktot sa batas. Basahin muli ang mula 2 Corinto 3:6:

“Niloob niyang kami ay maging lingkod ng bagong tipan, tipang hindi nababatay sa kautusang natititik kundi sa Espiritu. Sapagkat ang dulot ng titik ay kamatayan, ngunit ang Espiritu’y nagbibigay buhay.”

Pagpapahalaga sa kalikasan, kalusugan, kabuhayan at kabayanihan

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | June 24, 2024

Prutas, gulay, bulaklak ang kakaibang palamuti o dekorasyon ng buong altar, sa gitna at sa magkabilang gilid. 

Kinailangang magtanong sa isang kilalang designer o couturier kung posible nga bang gawing maganda at sagrado ang dating ng altar kapag ito ay papalamutian ng gulay at prutas kasama ang mga bulaklak na karaniwang ginagamit para sa paggagayak ng mga latar? Sagot ng aming kaibigang couturier, “Bakit naman hindi?” Alam naming puwede ngunit, hindi kami sanay at wala o kakaunti lamang ang may karanasang maggayak ng altar na prutas, gulay at bulaklak ang gamit.

Sa buong araw ng pagdiriwang at pasasalamat ng parokya para sa mga biyayang tinanggap, buong araw ding magpapakain ngunit sa natatangi at kakaibang paraan.

Walang isda, manok, karneng baboy o baka ang handa. Sa madaling salita, walang dugo ng pinatay na hayop o isda na karaniwang handa sa anumang pista. Sa halip, sari-saring kakanin, prutas at gulay na ihahanda kasabay ng kanin para sa lahat. Bakit? Nais ba naming itaguyod ang pagiging “vegetarian” o gulay lang ang kakanin?

Nagsimula na kaming makipag-usap sa mga opisyales ng Barangay Bahay Toro, Project 8, Quezon City. Nagkasundo kaming magkasamang maghahanap ng paraan na maglingkod sa lahat (tao at kalikasan) ayon sa mga matitinding hamon ng panahon at sitwasyon. 

Matindi ang “init” at maraming apektado at delikado dahil sa panganib ng heat stroke. Matindi ang “basura” maski saan. Sa halip na magbawas at iwasan ang pagkakalat, lalo pang nadaragdagan ang basura at ikinakalat ito kung saan-saan. Namamatay ang mga puno, mga halaman, tanim, gulay, gayundin, namamatay ang mga hayop na walang matinong silungan. Ito ang banta at panganib ng labis na init at polusyon.

Hindi man pinag-uusapan ngunit grabe na naman ang usok. Balik ang lahat ng sasakyan sa daan. Kung marumi ang hangin ganoon din karumi ang tubig na tumatanggap ng mga lason mula sa kalat at basurang ‘solid’ o ‘liquid’. Tinatalakay na rin ngayon ang lumalalang polusyon sa tubig mula sa mga batis, ilog at lawa hanggang sa karagatan. Kasama rin ang polusyon ng ingay -- ng mga sasakyan, mga malalakas na radyo sa mga dyip at tricycle, karaoke at iba pa sa mga tahanan. Ingay ng mga nagsisigawan, nagkukuwentuhan, nag-aaway. Kaya nasanay na lang sa walang humpay na ugong at ingay ng paligid na bingi at uhaw na uhaw sa tinig at himig ng katahimikan.

Sa aming pakikipag-usap at pagninilay kasama ang barangay, nakita namin ang kaugnayan ng kalikasan sa kalusugan. Kabilang din ang matinding problema ng kabuhayan na siyang dahilan kung bakit napakaraming walang sariling tahanan at nasanay nang tumira sa siksikan, mainit at mapanganib na mga pansamantalang tirahan ng maraming maralitang taga-lungsod.  Kalikasan, kalusugan at kabuhayan, napakalaking problema at pagkukulang. Napakalawak na pananagutan ang tatlong ito. 

Ngunit, tumitindi ang pang-apat na “k,” dahil sa panghihimasok, panduduro, pambu-bully ng Tsina sa ating mga mangingisda, Phil. Coast Guard at Navy, kailangang-kailangan nang pag-usapan ngayon ang kabayanihan.

Aanhin mo ang kalikasan, ang kalusugan at kabuhayan kung wala kang laya dahil niyurakan na ang kasarinlan, ang soberanya ng iyong bayan? Dahil sa palala nang palala ang panghihimasok at pang-uudyok ng mga barkong Tsino, tinatanong na ng marami kung ano ang mangyayari sa bansa, at kung ano ang maaari at dapat nating gawin upang ipagtanggol ang ating bayan at soberanya laban sa Tsina.

Sinimulan na ng barangay at simbahan sa Project 8, Quezon City ang pag-uusap at mga maliliit ngunit mahahalagang hakbang tungo sa paligid at pamayanang nagpapahalaga sa kalikasan, kalusugan, kabuhayan at kabayanihan.

At dahil simbahan ang nakikilahok sa usapin ng mabuting pamamahala (good governance na siyang puno’t dulo ng pagpapahalaga sa apat na “k”), kailangang isipin ang kaugnayan ng pang-apat na “k”. Ano nga ba ang kaugnayan ng kabanalan sa kalikasan, kalusugan, kabuhayan at kabayanihan? 

Nasagot namin ang katanungang ito sa pamamagitan ng matalinhagang larawan ng altar at napaghandaan ng aming Parokya ng Ina ng Laging Saklolo nitong Linggo. Nakita at natunghayan natin ang mga gulay, prutas, bulaklak at halaman sa gitna at magkabilang gilid ng altar. Nakita rin natin ang malaking bandera ng ating mahal na bansa na dapat ilabas, ipagmalaki at iwagayway nang husto para higit na pag-isahin at paigtingin ang ating mga diwa, damdamin, isipan at kalooban na mahalin at ipagtanggol ang nanganganib nating bansa.

Isang luntian, malinis at malusog, masagana’t maunlad, maka-Pilipino, mapayapa, ligtas at tunay ngang banal na pista ng Ina ng Laging Saklolo. Maligayang pista sa lahat!