Hazing sa bansa, dapat nang tuldukan

ni Leonida Sison @Boses | March 10, 2026

Delikado at nakagagalit na tila paulit-ulit na lamang ang trahedyang dulot ng hazing sa bansa. 

Hindi na dapat ituring na simpleng krimen o isolated incident ang mga ganitong kaso. 

Kapag ang karahasan ay planado, may malinaw na sistema, at ginagawa ng organisadong grupo, malinaw na mas malalim ang problema. 

Ang bawat buhay na nawawala dahil sa hazing ay paalala na may seryosong pagkukulang sa pagpapatupad ng batas at pananagutan ng mga institusyon.

Ito ang dahilan kung bakit nananawagan ang isang opisyal na ituring na organized crime ang hazing sa bansa.

Ang panawagan ay kasunod ng pagkamatay ng 19-anyos na maritime student, matapos sumailalim sa initiation rites ng Tau Gamma Phi fraternity.

Ayon sa opisyal, hindi simpleng pagpatay ang nangyayari sa mga insidente ng hazing. Aniya, ang mga ganitong aktibidad umano ay isinasagawa sa paraang organisado, na may malinaw na hierarchy, mga nakatalagang papel, at kakayahang pinansyal ng grupo. Dahil dito, nararapat lamang na tratuhin ang mga kasong hazing bilang krimeng ginagawa ng mga organisadong grupo, at hindi lamang bilang indibidwal na pananagutan.

Nagpahayag din ng matinding galit ang mambabatas sa patuloy na pagkawala ng buhay ng mga kabataang sumasailalim sa ganitong ritwal. 

Nanawagan din sa Philippine National Police (PNP), National Bureau of Investigation (NBI), at Department of the Interior and Local Government (DILG) na seryosong imbestigahan ang hazing bilang bahagi ng organized criminal activity.

Iminungkahi rin na kung ipatutupad ang ganitong pananaw, dapat ituring na criminal syndicates ang mga fraternities na sangkot sa hazing. Binanggit din na ang Tau Gamma Phi fraternity ay ilang ulit nang nadadawit sa mga kaso ng hazing at dapat nang masusing imbestigahan.

Dagdag pa rito, iminungkahi pa sa Securities and Exchange Commission (SEC) na suspindihin o bawiin ang rehistro ng Tau Gamma Phi bilang non-profit association. 

Obligahin din ang mga fraternities at kanilang mga chapter na magparehistro sa DILG at sa mga lokal na pamahalaan.

May pagkukulang din ang ilang barangay, lungsod, at bayan dahil wala silang malinaw na database o talaan ng mga fraternities na aktibo sa kanilang nasasakupan. Hindi rin nakapagtataka ang kakulangan ng monitoring dahil may ilang opisyal ng barangay at maging mga pulis na miyembro rin ng mga fraternity.

Pinuna rin ang ilang paaralan at ang Commission on Higher Education (CHED) dahil sa umano’y pag-iwas sa pananagutan. Aniya, may mga institusyong hindi kinikilala ang fraternities bilang organisasyon sa loob ng campus upang makaiwas sa administratibong responsibilidad.

Ang patuloy na pagkakaroon ng hazing incidents ay nagpapakita na hindi sapat ang kasalukuyang sistema ng regulasyon at pananagutan. 

Ang kabataang naghahanap ng pagkakapatiran ay hindi dapat humantong sa karahasan o kamatayan.

Ang pagtrato sa hazing bilang organized crime ay maaaring maging mahalagang hakbang upang mapigilan ang ganitong karumal-dumal na gawain. 

Ang tunay na sukatan ng hustisya ay kung paano napoprotektahan ang buhay ng mga kabataan laban sa mga sistemang nagtatago sa likod ng tradisyon at kapatiran.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Kakulangan sa petrolyo, magkaroon dapat ng maayos na regulasyon

ni Leonida Sison @Boses | March 9, 2026

Nakakabahala para sa maraming Pinoy ang patuloy na pagtaas ng presyo ng langis sa gitna ng tensyon sa Middle East. 

Hindi lamang ito tungkol sa supply ng petroleum products kundi isang usaping direktang may epekto sa bulsa ng taumbayan. 

Kapag sumirit ang presyo ng gasolina, diesel, at kerosene, kasunod nito ang pagtaas ng pamasahe, presyo ng pagkain, at iba pang pangunahing bilihin.

Sa kabila ng pangamba ng publiko, sinabi ng Bureau of Customs (BOC) na may sapat pang reserba ng langis ang bansa. 

Ayon sa isang opisyal, tinataya umanong may dalawang buwang supply ng petroleum products ang Pilipinas batay sa datos mula sa Department of Energy (DOE). 

Ang pahayag na ito ay inilabas habang patuloy na mino-monitor ng pamahalaan ang epekto ng sigalot sa Middle East sa pandaigdigang presyo ng langis.

Gayunman, kahit may sapat na suplay sa ngayon, inaasahang tataas pa rin ang presyo ng produktong petrolyo sa mga susunod na linggo. 

Batay sa minimum estimates ng DOE, maaaring tumaas ang presyo ng diesel ng hanggang P19 kada litro, gasoline ng P9 kada litro, at kerosene ng P31 kada litro. 

Ang ganitong pagtaas ay maaaring magdulot ng panibagong pasanin sa mga motorista, transport groups, at maging sa mga negosyong umaasa sa fuel para sa operasyon.

Bilang tugon sa posibilidad ng kakulangan o manipulasyon sa supply, nagsasagawa na umano ng inspeksiyon ang BOC sa mga bodega at depot ng mga oil company sa bansa. 

Layunin nitong tiyakin na walang nagaganap na artificial shortage, isang sitwasyon kung saan sinasadya umanong limitahan ang supply upang mapataas ang presyo sa merkado.

Kasabay nito, pinaigting din ng DOE ang pagbabantay laban sa hoarding at profiteering sa pagbebenta ng petroleum products. 

Mahalaga ang hakbang na ito upang maprotektahan ang publiko laban sa mga mapagsamantalang gawain na lalo pang nagpapahirap sa mamamayan.

Dagdag pa rito, may epekto rin sa  kita ng gobyerno ang paggalaw ng presyo ng langis. Tinatayang kumikita ang bansa ng P330 bilyon hanggang P410 bilyon kada taon mula sa buwis na nakukuha sa petroleum products. 

Kapag nagkaroon ng matinding pagbabago sa supply at presyo, maaaring maapektuhan ang koleksiyon ng pamahalaan mula sa sektor na ito.

Sa ganang akin, bagama’t nakapapawi ng kaunting pangamba ang dalawang buwang supply ng langis, hindi pa rin nito tuluyang inaalis ang problema sa mataas na presyo ng fuel. 

Ang tunay na epekto ng pagtaas ng presyo ay nararamdaman ng mga ordinaryong Pinoy sa pang-araw-araw na gastos.

Mahalagang patuloy na maglatag ang pamahalaan ng malinaw na hakbang upang mapagaan ang epekto ng pagtaas ng presyo ng langis. 

Magkaroon sana ng mas mahigpit na monitoring, tamang regulasyon, at mabilis na aksyon laban sa hoarding upang maprotektahan ang interes ng publiko.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Pagtaas ng heat index hindi na ligtas, publiko, pinag-iingat

ni Leonida Sison @Boses | March 8, 2026

Sa lumalalang init na nararanasan sa iba't ibang bahagi ng bansa, hindi na ito simpleng usapin ng panahon lamang—kailangan na itong bigyang-pansin. Ang patuloy na pagtaas ng heat index ay malinaw na babala sa kalusugan at kaligtasan ng mamamayan. Kapag umabot sa mapanganib na antas ang init, hindi lamang ito nagdudulot ng kakulangan sa ginhawa kundi isang seryosong banta sa mga manggagawa, estudyante, at ordinaryong Pilipino na kailangang kumilos sa labas araw-araw.

Ayon sa Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA), may tatlong lugar sa bansa na inaasahang makararanas ng pinakamataas na heat index na 40°C: Dumangas sa Iloilo, Borongan sa Eastern Samar, at Cotabato City sa Maguindanao. Ang antas na ito ay kabilang sa kategoryang “extreme caution” (33°C hanggang 41°C).

Ipinaliwanag ng PAGASA na ang heat index ay tumutukoy sa “apparent temperature,” o ang init na aktuwal na nararamdaman ng katawan kapag pinagsama ang temperatura at humidity. Sa ilalim ng extreme caution, maaaring makaranas ang tao ng heat cramps at heat exhaustion, at ang patuloy na pagkabilad sa araw ay maaaring magdulot ng heat stroke, isang kondisyong delikado sa kalusugan.

Bukod sa mga lugar na may 40°C, may iba pang lugar na nagtala ng mataas na heat index:

• 39°C: Sangley Point (Cavite City), Coron (Palawan), San Jose (Occidental Mindoro), Butuan City (Agusan del Norte)

• 38°C: Iba (Zambales), Calapan (Oriental Mindoro), Cuyo (Palawan), Legazpi City (Albay), Pili (Camarines Sur), Iloilo City, La Granja (Negros Occidental), Catarman (Northern Samar), Tacloban City (Leyte), Zamboanga City

• 37°C: NAIA (Pasay City), Bacnotan (La Union), Muñoz (Nueva Ecija), Camiling (Tarlac), Tanauan (Batangas), Puerto Princesa City, Daet (Camarines Norte), Catbalogan (Western Samar), Baybay (Leyte), Dipolog, Musuan (Bukidnon), Davao City

• 36°C: Dagupan City, Baler (Aurora), Subic Bay (Olongapo), San Ildefonso (Bulacan), Hacienda Luisita (Tarlac), Alabat (Quezon), Aborlan (Palawan), Masbate City, Juban (Sorsogon), Roxas City, Mambusao (Capiz), Dumaguete City, Siquijor, Panglao (Bohol), Guiuan (Eastern Samar), Maasin (Southern Leyte), General Santos City, Surigao City, Hinatuan (Surigao del Sur)

• 35°C: Science Garden (Quezon City), Tuguegarao City, Bayombong (Nueva Vizcaya), Casiguran (Aurora), Clark Airport (Pampanga), Mulanay (Quezon), Los Baños (Laguna), Romblon, Guinobatan at Daraga (Albay), Mactan Airport (Cebu), Laguindingan Airport (Misamis Oriental)

• 34°C: Sinait (Ilocos Sur), Batac (Ilocos Norte), Echague (Isabela), Infanta (Quezon)

• 33°C: Laoag City, Aparri (Cagayan), Indang (Cavite), Malaybalay (Bukidnon)

Ang ganitong ulat mula sa PAGASA ay hindi dapat balewalain. Ang mataas na heat index ay may direktang epekto sa kalusugan ng mga manggagawang nasa kalsada, estudyanteng naglalakad papasok sa paaralan, at pamilyang walang sapat na proteksyon laban sa init.

Mahalagang maging maingat sa matinding panahon: uminom ng sapat na tubig, iwasan ang matagal na pagkabilad sa araw, at sundin ang mga babala ng otoridad. Kung hindi naman kinakailangan, mas mainam na manatili sa loob ng bahay.

Ang lumalalang init ay paalala na patuloy ang pagbabago ng kalikasan. Responsibilidad ng bawat isa na maging handa, maingat, at mapagmatyag upang mapangalagaan ang kalusugan at kaligtasan ng buong komunidad.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com