Kalusugan ay karapatan at hindi pribilehiyo; sapat na gamot para sa lahat, meron na

ni Leonida Sison @Boses | January 29, 2026

Patuloy ang paalala ng Philippine Health Insurance Corp. (PhilHealth) sa mga accredited clinics na huwag biguin ang tiwala ng taumbayan pagdating sa serbisyong pangkalusugan.

Sa ilalim ng “Yaman ng Kalusugan Program” (YAKAP), malinaw ang direktiba ng ahensya na tiyakin ang sapat na suplay ng mahahalagang gamot at panatilihin ang mataas na pamantayan ng serbisyo para sa mga miyembro ng PhilHealth.

Dahil sa ilang naunang reklamo hinggil sa kakulangan ng gamot, iginiit ng PhilHealth na handa at available na ngayong taon ang 21 essential medicines sa mga YAKAP-accredited primary care facilities sa buong bansa. Ayon sa isang opisyal ng ahensya, may karapatan ang bawat miyembro na makinabang sa mga gamot na ito sa klinikang kanilang pinili at pinag-enroll-an.

Kasama sa listahan ng mga libreng gamot ang mga karaniwang kailangan ng pamilyang Pinoy, mula sa antibiotics tulad ng amoxicillin, co-amoxiclav, cotrimoxazole, nitrofurantoin, ciprofloxacin, at clarithromycin, hanggang sa oral rehydration salts para sa dehydration. Nar’yan din ang prednisone, salbutamol, fluticasone + salmeterol, paracetamol at chlorphenamine.

Para sa mga may maintenance, sakop din ang gliclazide at metformin para sa diabetes; simvastatin para sa cholesterol; enalapril, metoprolol, amlodipine, hydrochlorothiazide, at losartan para sa altapresyon; pati aspirin bilang pang-iwas sa komplikasyon sa puso.

Hindi lamang tulong ang YAKAP; ito rin ay pangako na ang kalusugan ay karapatan ng lahat, hindi pribilehiyo. Sa isang bansang maraming Pinoy ang nagdadalawang-isip magpatingin dahil sa gastos, ang sapat na suplay ng essential medicines ay malaking ginhawa para sa kanila.

Ang sapat na suplay at maayos na serbisyo ay konkretong sukatan ng malasakit. Kapag tuluy-tuloy ang implementasyon ng YAKAP, mas nagiging abot-kamay ang serbisyong pangkalusugan at mas nararamdaman ng taumbayan na may silbi ang kanilang kontribusyon at may balik ang kanilang pinagpaguran.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Child trafficking sa ‘Pinas lumalala, iligtas sa kamay ng mga sindikato

ni Leonida Sison @Boses | January 28, 2026

Nakakalungkot isipin na sa panahong abot-kamay na ang teknolohiya at mas maingay ang panawagan para sa karapatan ng mga bata, may mga sindikato pa ring patuloy na ginagawang kalakal ang mga sanggol.

Muling nagbabala ang National Authority for Child Care (NACC) laban sa pagbebenta ng bata at ilegal na pag-aampon—isang krimeng hindi lamang paglabag sa batas kundi tuwirang pagyurak sa dangal at kinabukasan ng kabataan.

Ayon sa NACC, ang sinumang indibidwal o grupong mapapatunayang sangkot sa pagbebenta ng bata ay haharap sa mabigat na parusa at posibleng pagkakakulong. Hindi rin ligtas sa pananagutan ang mga ilegal na mag-aampon. May malinaw at legal na proseso sa pag-aampon na isinasagawa lamang sa pamamagitan ng NACC o ng mga Regional Alternative Child Care Office (RACCO). Ang mga hakbang na ito ay hindi para pahirapan ang publiko, kundi upang matiyak ang kaligtasan, karapatan, at kapakanan ng bata.

Mas lalong nakakabahala ang isiniwalat ng NACC hinggil sa bagong gimik ng mga sindikato—ang pagbebenta ng sanggol online na ikinukubli bilang bentahan ng aso. Ayon sa ahensya, aktibong mino-monitor ng NACC at ng Philippine National Police (PNP) ang social media, partikular ang Facebook, kung saan ginagamit ang ganitong paraan upang ilihis ang atensyon ng mga awtoridad. Kapag umusad na ang transaksyon, doon lamang napag-aalamang sanggol pala ang ipinagbebenta.

Dahil dito, pinaigting ang surveillance upang masawata ang online baby-selling. Ang pag-aalok o pagbebenta ng bata ay maituturing na child trafficking o ilegal na pag-aampon, na may parusang mula anim na taong pagkakakulong hanggang habambuhay.

Sa pakikipagtulungan ng PNP Women and Children Protection Center, patuloy ang pagtutok ng NACC sa pagsasara ng mga online platform na ginagamit sa ganitong ilegal na gawain.

Hindi sapat ang panawagan lamang—kailangan ang matinding aksyon. Bilang mga nakatatanda, may tungkulin tayong igalang at ipagtanggol ang karapatan ng bawat bata. Ang laban kontra ilegal na pag-aampon at pagbebenta ng bata ay hindi lamang laban ng gobyerno, kundi laban ng bawat magulang at mamamayan.

Ang pag-uulat ng mga kahina-hinalang aktibidad ay isang konkretong paraan ng pakikilahok. Sa pagiging mapagmatyag at handang makialam, mas napapalapit tayo sa isang lipunang tunay na nagmamahal at nagpoprotekta sa mga bata—hindi bilang produkto, kundi bilang kinabukasan ng bansa.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Mga kawani ng gobyerno na tumulong sa foreign detainee, panagutin

ni Leonida Sison @Boses | January 27, 2026

Hindi na dapat ikagulat ng taumbayan ang pagkakaroon ng bulok na sistema sa ilang ahensya ng pamahalaan. Sa kabila ng patuloy na panawagan para sa malinis at makatarungang serbisyo-publiko, muling nabigyang-diin ang kahalagahan ng pananagutan matapos tiyakin ng Bureau of Immigration (BI) ang paghahain ng kaso laban sa mga tauhan nitong mapapatunayang ilegal na tumulong sa mga foreign detainees.

Ayon sa BI, walang sasantuhin sa imbestigasyon at ang sinumang mapatunayang sangkot ay mahaharap sa mabibigat na parusa. Ito ay kasunod ng pagkakatanggal sa tatlong empleyado ng ahensya na iniugnay sa pagtulong sa isang kilalang Russian vlogger na kasalukuyang naka-detain sa bansa dahil sa panghaharass umano sa ilang Pilipino.

Lumutang ang pangalan ng mga tauhan matapos umanong aminin mismo ng dayuhang detainee na tinulungan siyang makagawa ng video content habang nasa loob ng piitan—isang malinaw na paglabag sa mga alituntunin at batas. Dahil dito, agad nagsagawa ng raid ang pamunuan ng BI sa kanilang mga pasilidad upang tiyakin na walang umiiral na “special treatment” at upang imbestigahan ang posibleng mas malawak na katiwalian sa loob ng ahensya.

Mahalaga ang mabilis na aksyon, hindi lamang upang disiplinahin ang mga pasaway, kundi upang ipakita na may pananagutan ang institusyon sa mga pagkukulang nito. Ito ay repleksyon ng kung paano pinangangalagaan ng estado ang dangal ng bansa at ang seguridad ng mamamayan. Kapag may dayuhang lumalabag sa batas at may lokal na tumutulong para sa pansariling interes, ang talo ay ang sambayanan—nasasapawan ang hustisya at nababahiran ang kredibilidad ng institusyon.

Sa ganitong mga pagkakataon, kailangang malinaw na pantay ang batas para sa lahat, Pilipino man o dayuhan. Mahalaga ang disiplina sa loob ng mga ahensya ng pamahalaan sapagkat kapag humina ang institusyon, humihina rin ang tiwala ng taumbayan.

Ang paninindigan ng BI ay dapat humantong sa konkretong resulta—tuluyang pagpaparusa sa mga may sala at pagpapatupad ng mas mahigpit na patakaran. Ang tunay na reporma ay nasusukat sa araw-araw na pagpapatupad ng batas at mahigpit na pagsunod dito. Kapag pinili ng pamahalaan ang pananagutan kaysa sa pagiging balimbing, doon lamang mabubuo ang tiwala ng mamamayan sa kakayahan at paninindigan ng gobyerno.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com