Mas mabigat na parusa sa mga tiwaling opisyal ng gobyerno

ni Leonida Sison @Boses | November 7, 2025

Sa rami ng mga isyu sa ating bansa patungkol sa mga “ghost projects” at “kickback” heto na naman ang isang bagong kabanata ng katiwalian na tila hindi na natututo. 

Kamakailan, nagsampa ng kasong kriminal ang Bureau of Internal Revenue (BIR) laban sa tatlong dating opisyal ng Department of Public Works and Highways (DPWH)-Bulacan, na umano’y kasapi ng “BGC Boys” o Bulacan Group of Contractors, dahil sa tinatayang P1.6 bilyong undeclared income at tax deficiencies mula 2020 hanggang 2024. 

Kinilala ng BIR sina dating District Engineer Henry Alcantara, dating Assistant District Engineer Brice Ericson Hernandez, at dating Construction Section Chief Jaypee Mendoza bilang mga akusado. 

Ayon kay BIR Commissioner Romeo Lumagui Jr., lumabas sa lifestyle check na lampas-lampas ang kanilang luho — mga sasakyang luxury, mamahaling ari-arian, at casino transactions na labis sa kanilang legal na kita. Hindi umano nagmula sa simpleng overtime pay o bonus ang kanilang kayamanan, kundi sa mga “proponents’ shares” o kickbacks mula sa mga ghost flood control projects, na kalauna’y nilinis umano sa pamamagitan ng casino gambling. 

Sa tulong ng Philippine Amusement and Gaming Corporation (PAGCOR), Anti-Money Laundering Council (AMLC), Land Registration Authority (LRA), at Land Transportation Office (LTO), napatunayan ng BIR na labis ang kanilang cash exchanges at mga property acquisition kumpara sa mga idineklara sa Statement of Assets, Liabilities, and Net Worth (SALN) at income tax returns. 

Mahaharap ang tatlo sa kasong tax evasion, willful failure to file, at willful failure to supply correct and accurate information, mga krimeng matagal nang sumisira sa kredibilidad ng mga lingkod-bayan. 

Sa katunayan, ito na umano ang ikalawang batch ng criminal cases na may kaugnayan sa anomalya sa flood control projects, kung saan umabot na sa P8.86 bilyon ang kabuuang tax liability ng mga sangkot.

Ang kaso ng “BGC Boys” ay hindi lang simpleng isyu ng buwis. Dahil habang maraming Pinoy ang nagbabayad ng tamang buwis mula sa pawis ng araw-araw na pagtatrabaho, may mga opisyal na ginagawang pang pusta lamang ang kaban ng bayan sa mga casino at pambili ng kanilang mga luho. Kung tunay na gustong ipakita ng gobyerno ang laban kontra-katiwalian, dapat magsilbing simula ito ng mas malalim na imbestigasyon sa mga anomalya na siyang nagpapahirap sa taumbayan. 

Hindi lang sapat na mabisto at malaman ang mga tao sa likod nito, kailangang may maparusahan at mapanagot. 

Ang yaman ng bayan ay hindi dapat umiikot sa mesa ng sugal at luho ng iilan, kundi dapat napapakinabangan ng bawat mamamayan, para sa ikauunlad ng ating bansa.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Unified class suspension sa mga iskul, dapat lang

ni Leonida Sison @Boses | November 6, 2025

Sobrang halaga ng edukasyon sa bawat kabataan. Ito ang pintuan para sa mga batang nais na magkaroon ng magandang kinabukasan. 

Gayunman, sa ating bansa na taun-taon na lamang nakakaranas ng bagyo, baha, pabago-bagong klima, hindi natin maiiwasan ang ganitong mga kalamidad na nagdudulot ng pinsala at iba pang pagkasira, kung saan apektado rin ang mga mag-aaral dahil sa mga suspensyon ng klase, na isa namang magandang paraan para sa kanilang kaligtasan.

Kaya tama lamang ang naging hakbang ng Department of Education (DepEd) na bumuo ng unified at science-based guidelines sa pag-anunsyo ng class suspensions. 

Pinangunahan ni Education Secretary Sonny Angara ang panawagang ito sa pakikipagtulungan sa Department of the Interior and Local Government (DILG), Commission on Higher Education (CHED,) Philippine Science High School System (PSHS,) at Second Congressional Commission on Education (EDCOM II ,) upang magkaroon ng pambansang protocol na magbibigay ng malinaw na batayan at koordinasyon sa tuwing may kalamidad. 

Base sa 2019 Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS), bawat dagdag na araw ng class suspension ay maaaring magpababa ng achievement score ng mga estudyante ng 12.4 puntos sa Math at 13.9 puntos sa Science. Sa loob lang ng 10 araw na walang klase, maaaring bumagsak ang marka ng isang bata mula 500 hanggang 380 — malaking agwat na tila hindi na kayang habulin ng simpleng make-up class. 

Sa datos ng EDCOM II, mahigit 20 araw ng klase ang nawala noong School Year 2023-2024 dahil sa mga kalamidad, na nakaapekto sa 11 milyong estudyante o halos 42 porsyento ng populasyon ng mga pampublikong paaralan. 

Hindi maitatangging ang climate change ay hindi lang banta sa kalikasan, kundi sa kinabukasan ng mga kabataan. 

Bilang tugon, maglalabas ang DepEd ng DILG advisory template para sa mabilis na anunsyo ng suspensyon, magpapatupad ng reporting system sa epekto ng mga class suspension, at palalakasin ang make-up classes at Alternative Delivery Modes (ADM). 

Gayunman, aminado si Angara na walang kapalit ang face-to-face learning, lalo na para sa mga batang nangangailangan ng direktang gabay ng guro. 

Ang usapin ng edukasyon ay mahalagang usapin ng kinabukasan. Kung magpapatuloy ang pagkawala ng mga klase, baka sa huli, hindi lang grado ang bumaba, pati na rin ang kalidad ng pag-aaral ng mga nangangarap na mga kabataan. 

Puwede namang matuto ang mga mag-aaral kahit na wala sa mga eskwelahan kung masama ang panahon, subalit kailangan nila ng mas epektibo at alternative learning methods. 

Totoong dapat na inuuna ang kapakanan ng bawat mag-aaral sa oras ng kalamidad. Ngunit hindi rin dapat balewalain ang mga aralin na puwedeng mawala kung hindi ito bibigyan ng pansin. Kaya ang pagkakaroon ng malinaw, mabilis, at makabagong sistema sa class suspensions ay hakbang tungo sa resilient education system, handa sa bagyo, at hindi natitinag ng unos.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Pagkawala ng rebulto ni Rizal sa Paris, ‘di dapat balewalain

ni Leonida Sison @Boses | November 5, 2025

Ang ating pambansang bayani na si Dr. Jose Rizal ang siyang sumasalamin sa atin bilang mga dugong kayumanggi, at siyang maituturing na pundasyon bilang mamamayan ng Pilipinas na may dangal at pagmamahal sa bayan. 

Gayunman, ang report hinggil sa pagkawala ng kanyang bust sa Place Jose Rizal sa 9th arrondissement ng Paris ay hindi lang simpleng insidente ng pagnanakaw. Isang halimbawa ito ng kung gaano kadaling mawala ang mga simbolo ng ating pagkakakilanlan at kasaysayan kapag hindi natin pinahahalagahan. 

Kamakailan, kinumpirma ng Department of Foreign Affairs (DFA) na nawala ang bust ni Rizal sa Paris, na posibleng tinanggal sa pagitan ng Oktubre 25 at 26, 2025. 

Ang monumentong ito, gawa ng sculptor na si Gerard Lartigue, ay itinayo noong Hunyo 23, 2022 bilang tanda ng pagkakaibigan ng Pilipinas at France, at bilang parangal sa ika-75 anibersaryo ng diplomatikong ugnayan ng dalawang bansa. 

Para sa Filipino community sa Paris, hindi lang ito rebulto kundi simbolo ng kanilang pinagmulan, isang tahimik na paalala ng ating kasaysayan at dangal bilang lahing kayumanggi. Ngunit ngayon, sa pagkawala ng bust, tila may butas din sa puso ng komunidad. 

Ayon sa DFA, patuloy ang imbestigasyon ng mga otoridad sa France. Nakikipag-ugnayan na rin ang embahada sa lokal na pulisya maging sa mga kababayang Pinoy doon para sa posibleng pagbawi o pagpapalit ng naturang bust. 

Ngunit sa kabila ng lahat, nananatiling buhay ang alaala ni Rizal para sa mga Pinoy na nagmamahal sa bayan. 

Si Jose Protacio Rizal Mercado y Alonso Realonda o kilala bilang Dr. Jose Rizal ay unang dumating sa France noong 1883 upang mag-aral at magpraktis sa ilalim ng pagsasanay ni Dr. Louis de Wecker, isang kilalang ophthalmologist. Dito rin niya isinulat ang bahagi ng “El Filibusterismo” noong 1891 sa Biarritz. 

Kaya naman ang bust ni Rizal sa Paris ay hindi lang monumento, ito ay koneksyon sa kanyang talino at rebolusyonaryong pag-iisip na minsang naglakbay sa parehong mga lansangan, na kung saan hindi natin maaaring balewalain.

Sa kabila ng pangyayari, may aral tayong dapat tandaan; ang mga monumento ay maaaring masira subalit ang inspirasyon ni Rizal ay hindi kailanman maglalaho. 

Sa naniniwala sa pagbabago, patuloy na sumasalamin si Rizal sa puso, isip at diwa ng bawat Pilipino.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com