Para iwas-aksidente, batas para sa road rage, ipasa na

ni Leonida Sison @Boses | December 27, 2025

Ngayong tapos na ang Pasko, at papalapit na ang Bagong Taon, tila sumasabay sa pagtatapos ng taon ang init ng ulo ng ilang motorista sa lansangan. 

Sa halip na busina lang ang marinig, suntok at sigawan ang nauuwi sa ilang engkuwentro sa daan. Dahil dito, nanawagan ang grupo ng mga may-ari ng sasakyan sa mga mambabatas na magpasa ng batas laban sa road rage.

Ayon sa isang lider sa industriya ng mga sasakyan, malaking tulong umano kung may malinaw at mabigat na parusa laban sa mga pasaway na drayber. Kapag alam ng isang motorista na may kahihinatnan ang pagiging mainitin ang ulo, tiyak na magdadalawang-isip ito bago magwala sa kalsada.

Hindi rin aniya sapat ang marunong ka lang magmaneho. Iminungkahi niyang isama ang psychological test sa mga requirement sa pagkuha ng lisensya, bukod sa written at actual driving exam. Dahil hindi lahat ng marunong humawak ng manibela ay handa ring humawak ng emosyon, lalo na sa gitna ng trapiko, init ng panahon, at stress sa araw-araw na buhay.

Ngayong buwan pa lamang ng Disyembre, ilang insidente na ng road rage ang naitala ng pulisya. May nag-away dahil sa singitan, may nagbunot ng baril dahil sa simpleng gitgitan, at may nauwi sa pisikal na pananakit. Hindi lang mga drayber ang nanganganib kundi pati inosenteng pasahero, pedestrian, at pamilyang naghahangad lang makauwi nang ligtas.

Hindi dapat gawing personal ang bawat pagkakamali sa daan. Ang kalsada ay hindi boxing ring at lalong hindi lugar para ilabas ang galit sa buhay. Kung walang disiplina at malinaw na batas, patuloy na magiging banta ang road rage sa kaligtasan ng lahat.

Ang panukalang batas laban sa road rage ay hindi kontra sa mga drayber. Ito ay para sa kanila at para sa bawat Pinoy na gumagamit ng kalsada. 

Ang pagmamaneho ay pribilehiyo ng iilan. Kasama ng pribilehiyong ito ang responsibilidad na manatiling kalmado, maunawain, at makatao.

Sa panahon ngayon na puno na ng stress ang pang-araw-araw na buhay, huwag na sana nating idagdag pa ang panganib sa daan. 

Sa isang matuwid na batas, at tamang pagsusuri sa pag-iisip, ay malaking tulong na para magkaroon ng isang disiplinadong motorista sa kalsada, isa itong malaking hakbang tungo sa mas ligtas at mas maayos na biyahe para sa lahat.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Pinoy, tamang disiplina ang dapat para sa Kapaskuhan at Bagong Taon

ni Leonida Sison @Boses | December 23, 2025

Panahon na naman ng kasiyahan, at dahil paparating na ang Pasko at Bagong Taon, kasabay ng saya at ingay ang panganib na matagal nang paulit-ulit na nangyayari, ang mga taong napuputukan at nadidisgrasya. 

Kaya mahalagang pansinin ang paghahanda ng Central Luzon Center for Health Development (CLCHD) bilang paalala na ang kaligtasan ay hindi dapat isinasantabi sa ngalan ng tradisyon.

Ayon sa Department of Health (DOH), sinimulan na ng CLCHD ang masinsing paghahanda para sa posibleng pagdami ng fireworks-related injuries sa rehiyon. Pinangunahan ng isang opisyal ng CLCHD, na nagsabing minomonitor na ang mga kagamitan at kakayahan ng lahat ng DOH hospitals sa Central Luzon. Layunin nitong matiyak na handa ang mga pasilidad at health worker sa agarang pagtugon sa anumang insidente.

Ang Central Luzon ay sentro ng industriya ng paputok sa bansa, kaya’t inaasahan ang mas mataas na panganib ng aksidente tuwing kapaskuhan. Sa monitoring ng CLCHD, kasama sa pagsusuri ang mga hospital facilities, sapat na medical equipment, at bilang ng mga health personnel. Tiniyak din na nabigyan ng orientation ang mga ospital kaugnay sa pinakahuling ulat at patakaran ng DOH Action Paputok Injury Reduction campaign.

Bukod sa kahandaan ng mga ospital, binigyang-diin ni Flores ang papel ng disiplina ng mamamayan. Hinikayat niya ang publiko na gawing ligtas ang selebrasyon sa pamamagitan ng pag-iwas sa paputok, pagkain ng tama, regular na pag-eehersisyo, at maingat na pagbibiyahe. Sa simpleng pagsunod sa paalala, maraming trahedya ang maaaring maiwasan.

Kasabay nito, pinaigting din ng DOH ang paggamit ng national electronic injury surveillance system. Ito ay isang real-time monitoring tool na tumutukoy hindi lamang sa paputok-related injuries, kundi pati sa road crashes, stroke, at mga sakit sa puso at baga. Sa ganitong paraan, mas mabilis ang pagtugon at mas malinaw ang datos na basehan ng pamahalaan para umaksyon.

Hindi sapat ang paghahanda ng ospital kung kulang ang disiplina ng mamamayan. Ang kaligtasan ay hindi lamang responsibilidad ng DOH o ng mga doktor. Ito ay pananagutan ng bawat Pinoy. 

Sa isang iglap ng saya, maaaring mawala ang isang buhay o masira ang kinabukasan. Ang tunay na kasiyahan tuwing may selebrasyon ay iyong walang nadadagdag na pasyente sa mga kwarto ng ospital, at walang pamilyang nalulugmok dahil sa kapabayaan.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Doctor fees, iayon sa kakayahan ng mga pasyente

ni Leonida Sison @Boses | December 22, 2025

Kung ang pagkakasakit ay tila dagok na sa pamilyang Pilipino, paano pa kaya kung sa oras na tamaan ka ng karamdaman ay dumagdag pa ang singil ng doktor dito?

Kaya makabuluhan ang pahayag ng Department of Health (DOH) na pinag-aaralan na nito ang mga reporma upang maprotektahan ang mga pasyente laban sa subra-sobrang professional fees ng ilang doktor. 

Ayon sa isang opisyal ng DOH, halos walang malinaw na regulasyon sa professional fees ng mga doktor sa Pilipinas. 

Sa kasalukuyang sistema, ang doktor mismo ang nagtatakda ng sariling singil. Dahil dito, may mga pagkakataong nagiging labis ang bayarin, bagay na hindi karaniwan sa maraming bansa kung saan gobyerno o medical associations ang nagtatakda ng fee ranges.

Ang ganitong kalakaran ay nagiging balakid sa layunin ng gobyerno na mapagaan ang gastusin ng pasyente. 

Ipinaliwanag din na nahihirapan ang estado na sagutin ang kabuuang hospital bill kapag ang professional fee ay itinakda nang mag-isa ng doktor. Bagama’t itinuturing na contractors ang mga doktor dahil sa kanilang kasunduan sa mga ospital, malinaw na may puwang upang ayusin ang sistemang ito para sa kapakanan ng publiko.

Itinutulak ng DOH ang Philippine Medical Association na manguna sa pagbuo ng makatwirang tariff ranges para sa professional fees. 

Dagdag pa rito, may moral na otoridad umano ang PMA upang pangunahan ang dayalogo at bawasan ang napakalawak na agwat ng singil ng mga doktor. Sa halip na indibidwal na desisyon, mas makatao ang kolektibong pamantayan.

Para sa karaniwang Pinoy, ang isyung ito ay pahirap sa bulsa at konsensya. Hindi dapat maging pribilehiyo lamang ng may pera ang disenteng gamutan. Habang kinikilala ang sakripisyo, talino, at serbisyo ng mga doktor, kailangan ding kilalanin ang limitasyon ng kakayahan ng pasyente.

Ang reporma sa professional fees ay hindi laban sa mga doktor kundi pabor sa mas makatarungang sistemang pangkalusugan. Kapag may malinaw na pamantayan, mas nagiging balanse ang ugnayan ng doktor, gobyerno, at pasyente. Ang tunay na paggaling ay hindi lang binabase sa antas ng gamot, kundi sa sistemang hindi dumadagdag sa sakit ng taumbayan.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com