Serbisyo sa publiko: Respeto sa karapatan, hindi pabango sa pulitika

ni Leonida Sison @Boses | January 5, 2026

Karapatan ng bawat guro, kawani ng gobyerno, at iba pang tauhan na matiyak na ang kanilang sahod at benepisyo ay hindi napupunta sa wala. Kaya’t nakakabahala ang balitang ang panukalang pambansang badyet para sa 2026 ay maaaring magdulot ng pagkaantala sa salary increases at retirement benefits matapos ilipat ang mahigit ₱43 bilyong mandatory personnel benefits sa unprogrammed appropriations, pondong hindi tiyak kung kailan mailalabas.

Ayon sa isang kinatawan ng Alliance of Concerned Teachers (ACT), inilipat sa ilalim ng bagong item na “Payment of Personnel Services Requirements” ang ₱10.77 bilyon para sa salary upgrades at ₱32.47 bilyon para sa retirement at terminal leave benefits. Mula sa dating garantisadong pondo, nakadepende na ngayon ang mga benepisyong ito sa pagkakaroon ng excess revenue ng gobyerno — kita muna bago ang karapatan.

Tinukoy ng ACT na naapektuhan ang pondo sa ilalim ng Miscellaneous Personnel Benefits Fund at Pension and Gratuity Fund. Mula ₱111.57 bilyon, ibinaba sa ₱77.05 bilyon ang una; habang ang ikalawa ay lumiit mula ₱198 bilyon patungong ₱165.6 bilyon. Samantala, pinalaki ng mga mambabatas ang lump-sum funds para sa mga lokal na pamahalaan ng mahigit ₱53 bilyon. Para sa maraming empleyado ng gobyerno, malinaw na mas tiyak ang pondo sa ibang item kaysa sa kanilang pinaghirapang kabuhayan.

Hindi rin ito bagong pangyayari. Noong 2025, hindi rin natanggap ng ilang kawani ng Department of Education (DepEd) at iba pang ahensya ang buong ₱20,000 service recognition incentive dahil sa kakulangan ng pondo. Ngayon, tila inuulit ang parehong bangungot. Dagdag pa, iginiit ng ACT na ginagamit ang personnel benefits bilang panangga upang hindi ma-veto ang unprogrammed appropriations, na nasangkot sa mga alegasyon ng katiwalian sa flood control projects noong 2023 at 2024.

Inaasahang lalagdaan ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. ang 2026 budget. Nanawagan ang ACT na i-veto ang unprogrammed appropriations at agad magsumite ng supplemental budget upang maibalik ang ₱43.24 bilyon para sa sahod at benepisyo. Ito ang makatarungang hakbang — hindi pagtakpan ang problema, kundi ituwid ito.

Ang serbisyo publiko ay hindi dapat ginagawang bargaining chip. Ang sahod at pensyon ay hindi pabor; ito ay kabayaran sa taon ng pagtuturo, pagbabantay, at paglilingkod. Kung nais ng gobyerno ang tapat at masigasig na kawani, dapat nitong igalang ang kanilang karapatan. Ang tunay na reporma ay nagsisimula sa katiyakang ang naglilingkod ay nakukuha ang para sa kanila.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Mga nabiktima ng paputok, puwede na makakuha ng PWD ID

ni Leonida Sison @Boses | January 4, 2026

Nararapat lamang na pagtuunan ng pansin ang mga biktima ng firecracker-related injuries, lalo na ang mga nagkaroon ng pangmatagalang kapansanan. Sa gitna ng selebrasyon, madalas nakakaligtaan ang mga taong habambuhay na nagdadala ng marka ng isang iglap na kapabayaan.

Mahalagang paalala ang pahayag ng Department of Social Welfare and Development (DSWD) na ang mga biktimang may permanenteng pinsala ay maaaring makinabang sa disability benefits, depende sa masusing medical evaluation.

Ayon sa DSWD, ang Department of Health (DOH) ang naglalabas ng certificate of disability matapos ang medikal na assessment. Dito tinutukoy kung ang kapansanan ay permanente o pansamantala, lantad o hindi agad nakikita. Kapag may sertipikasyon, maaari nang mag-apply ng Persons with Disability (PWD) ID, na magsisilbing susi para sa mga benepisyong itinakda ng batas. Hindi ito simpleng ID, kundi pagkilala ng estado

sa karapatan at pangangailangan ng mamamayan.

Upang makakuha ng PWD ID, kailangang lumapit ang pasyente sa lokal na Persons with Disabilities Affairs Office (PDAO) matapos makuha ang DOH certificate. Alinsunod sa Magna Carta for Disabled Persons, lahat ng lokal na pamahalaan ay may PDAO na nakikipag-ugnayan sa National Council on Disability Affairs (NCDA).

Ayon sa isang PDAO head officer, walang pinipiling pinagmulan ng pinsala. Kahit saan pa nanggaling ang injury, maaaring i-avail ang benepisyo basta’t may sapat na patunay ng kapansanan. Sa mga kasong hindi makaharap ang pasyente o kulang ang dokumento, handang magsagawa ng personal o remote assessment ang PDAO upang mapabilis ang proseso.

Ipinapakita nito na may puwang ang malasakit at pag-unawa sa sistema, lalo na para sa mga nasa alanganing kalagayan. Sa kabila nito, napag-alaman na wala pang naitalang aplikasyon ng PWD ID mula sa firecracker-related injuries (FWRI) victims sa ilang lugar nitong mga nakaraang taon.

Samantala, ibinahagi ng DOH na maaaring lumampas sa 500 ang kabuuang FWRI cases sa pagtatapos ng monitoring period, habang nasa 235 na ang naitala pagsapit ng Enero 1. Mas kaunti man ang bilang, mas malubha naman ang mga pinsala ngayong season.

Para sa DSWD, ang pagiging PWD ay hindi katumbas ng kawalan ng kakayahan. Ang mga may kapansanan ay patuloy na nakakapagtrabaho, nakakapag-aral, at nakakapag-ambag sa lipunan. Ang tunay na diwa ng suporta ay hindi awa kundi pagkilala sa dignidad. Nararapat na ang tulong ay mabilis, malinaw, at makatao, sapagkat ang kapansanan ay hindi katapusan, kundi panibagong yugto na dapat samahan ng malasakit ng komunidad at gobyerno.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Mas matalino, maagap, at tumutugon na PNP, aabangan ng taumbayan

ni Leonida Sison @Boses | January 3, 2026

Maiging pagnilayan ng taumbayan ang panibagong pangako ng Philippine National Police (PNP) sa pagsalubong ng 2026, sapagkat ang usapin ng kapayapaan at kaayusan ay direktang nakakaapekto sa araw-araw na buhay ng bawat Pilipino.

Sa New Year’s message ng isang opisyal ng PNP, nangako ang hanay ng pulisya na higit pang paiigtingin ang kanilang operasyon upang maging mas matalino, mas mabilis, at mas tumutugon sa nagbabagong pangangailangan ng mga komunidad. Binibigyang-diin ng opisyal ang tinatawag na Enhanced Managing Police Operations, na naglalayong gawing mas episyente ang kilos ng kapulisan.

Para sa taumbayan, nangangahulugan ito ng agarang pagresponde sa krimen, mas maayos na presensya ng pulis sa mga lugar na nangangailangan, at serbisyong hindi pabigat kundi katuwang ng komunidad. Mahalaga ito lalo na sa panahong patuloy ang pagbabago ng anyo ng krimen at lumalalim ang hamon sa seguridad.

Iginiit din ang mahigpit na integrity monitoring sa loob ng organisasyon. Binigyang-diin na ang disiplina, pananagutan, at etikal na asal ang dapat maging pamantayan ng bawat pulis sa lahat ng oras. Para sa taumbayang matagal nang naghahangad ng tapat na tagapagpatupad ng batas, ang pangakong ito ay paalala na ang tiwala ay hindi kusang ibinibigay—kundi pinaghihirapan at pinangangalagaan.

Mahalaga ring aspeto ng mensahe ang pagpapalalim ng ugnayan ng pulis at komunidad. Binanggit ng opisyal na mas nagiging matibay ang kapayapaan kapag may tiwala at kooperasyon sa pagitan ng dalawang panig. Hindi lamang baril at badge ang sandigan ng seguridad, kundi pakikipag-usap, pakikinig, at pag-unawa sa tunay na kalagayan ng mamamayan.

Hindi rin nakalimutan ng PNP ang kapakanan ng sariling hanay. Bibigyan ng pinakamataas na pagpapahalaga ang morale at welfare ng mga pulis, sapagkat ang isang suportado at motivated na kapulisan ay mas epektibong nakapaglilingkod. Dagdag pa rito, patuloy na palalakasin ang maayos na pamamahala ng pondo at kagamitan upang matiyak na bawat pisong ipinagkatiwala ay nagagamit nang responsable.

Sa pagpasok ng 2026, dala ng PNP ang panawagang: “Bagong PNP para sa Bagong Pilipinas: Serbisyong Mabilis, Tapat, at Nararamdaman.” Ang sukatan ng tagumpay ay hindi ang dami ng pangako kundi ang lalim ng epekto sa buhay ng karaniwang Pilipino. Ang taumbayan ay naghihintay ng pulisyang hindi lamang nakikita, kundi tunay na nararamdaman sa oras ng pangangailangan.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com