Good news para sa mga guro: Hospital benefits, isinusulong na

ni Leonida Sison @Boses | January 8, 2026

Karapatan ng ating mga guro ang makatanggap ng tamang atensyon sa kanilang kalusugan. Sa mahabang panahon, tila ito ang isa sa mga pinakakalimutang aspeto ng sistema ng edukasyon.

Sa gitna ng mabibigat na tungkulin, siksikan na klase, at responsibilidad sa paghubog ng kabataan, madalas na hindi nabibigyan ng pansin ang kalusugan ng mga pampublikong guro.

Kaya’t ang paghahain ng isang senador ng Senate Bill No. 1585 o Public School Teachers’ Hospital Benefits Act ay hindi lamang simpleng panukala—ito ay paninindigan para sa dignidad ng mga guro.

Layunin ng panukala na gawing institusyonal, garantisado, abot-kaya, at accessible ang serbisyong pang-ospital para sa lahat ng public school teachers at kanilang mga dependents.

Sa ilalim nito, obligadong magbigay ang lahat ng pampublikong ospital ng preventive, promotive, diagnostic, curative, at rehabilitative health care. Kasama rin ang hindi bababa sa 10% diskuwento sa konsultasyon at pagpapa-ospital, pati na rin ang pagtatatag ng fast-lane facilities para sa mga guro.

Hindi kathang-isip ang pinanggagalingan ng panukalang ito. Batay sa isang pag-aaral noong 2023 na inilathala sa Acta Medica Philippina, mataas ang kaso ng stress-related disorders, altapresyon, at musculoskeletal problems sa hanay ng mga guro. Kinilala rin ng World Health Organization (WHO) ang matinding panganib ng burnout at chronic fatigue ng mga educators kapag kulang ang suporta sa healthcare.

Sa kabila nito, nananatiling pira-piraso at limitado ang benepisyong medikal na natatanggap nila. Sa kasalukuyan, may P7,000 medical allowance mula sa DepEd ang mga guro, ngunit hindi ito sapat para sa laboratory tests, confinement, at gastusing medikal ng kanilang pamilya. Mas lalong kitang-kita ang agwat kung ihahambing sa ibang sektor ng gobyerno tulad ng PNP at AFP, na may sariling ospital at prayoridad para sa kanilang mga tauhan.

Ang isyung ito ay hindi lamang para sa mga guro. Kapag may sakit ang guro, apektado ang klase. Kapag pagod at problemado ang guro, apektado ang mag-aaral. Kapag

pinabayaan ang guro, buong komunidad ang nadadala.

Ang panukalang batas na ito ay pagkilala na ang kalidad ng edukasyon ay nagsisimula sa kalusugan ng mga nagtuturo.

Ang Public School Teachers’ Hospital Benefits Act ay paalala na ang malasakit sa guro ay malasakit sa kinabukasan ng bayan. Ang pag-aalaga sa kanilang kalusugan ay nararapat lamang, dahil ito ang pundasyon ng isang makatao at makatarungang lipunan—lalo na para sa kinabukasan ng ating mga kabataan.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Para sa kaligtasan ng lahat: E-bike at e-trike, bibigyan na ng lisensiya

ni Leonida Sison @Boses | January 7, 2026

Nakakabahala na ang lumalalang sitwasyon sa lansangan kung saan dumarami ang two at three-wheeled electric vehicles na walang malinaw na regulasyon, lisensya, at proteksiyong kaakibat para sa ligtas na pagpapasada sa kalsada. At madalas pa ay dahilan din ng madalas na aksidente at bangayan sa mga kapwa motorista.

Kaya malaking tulong ang pag-aaral ng Land Transportation Office (LTO) na gawing mandatory ang driver’s license para sa mga nagmamaneho ng e-bike at e-trike, isang hakbang na direktang tumutugon sa kaligtasan ng mamamayan, hindi lamang ng mga drayber kundi pati ng pasahero at kapwa motorista.

Ayon sa isang opisyal ng LTO, pangunahing usapin ang safety lalo na kung ang mga e-vehicle ay dumadaan sa pangunahing kalsada. Marami sa mga unit na ito ang hindi rehistrado at minamaneho ng walang lisensya, na nagreresulta sa kawalan ng insurance. 

Sa oras ng aksidente, walang masasandalan ang mga biktima; walang claim, walang proteksyon, at madalas ay sariling bulsa ang sasalo sa gastos. 

Bilang tugon, plano ng LTO na palawakin ang mga kalsadang ipagbabawal sa mga  e-trikes at e-bikes, kabilang dito ang Commonwealth Avenue sa Quezon City at Marcos Highway patungong Eastern Metro Manila at Rizal. 

Nauna na ring ipinatupad ang pagbabawal sa mga pangunahing lansangan sa Metro Manila. 

Ang kautusang ito ay hindi pagkitil sa alternatibong transportasyon, kundi paglalagay ng malinaw na hangganan kung saan ligtas at akma sa paggamit nito.

Dagdag pa, maglalabas ang Department of Transportation (DOTr) ng memorandum circular upang tukuyin kung sino ang kailangang kumuha ng lisensya at alin sa mga unit ang dapat irehistro sa LTO. 

Ito ay dapat maging malinaw sa lahat, para hindi maging pabigla-bigla ang pagpapatupad at para mabigyan ng panahon ang mga apektadong sektor na makasunod. Ang lisensya at rehistro ay hindi pabigat; ito ay garantiya ng kasanayan, pananagutan, at proteksyon.

Kung may lisensya, may training; kung may rehistro, may insurance; kung may regulasyon, may pananagutan. Hindi dapat isinusugal ang buhay sa ngalan ng bilis o pagtitipid. Ang modernong transportasyon ay dapat may kaakibat na modernong pamamahala.

Ang hakbang ng LTO ay paalala na ang inobasyon ay dapat sinasabayan ng disiplina. Ang kaligtasan sa kalsada ay dapat pinagsama-samang tungkulin ng gobyerno na magtakda ng patakaran at ng mamamayan na sumunod. Kapag malinaw ang tuntunin at makatao ang implementasyon, mas nagiging maayos ang daloy ng buhay sa lansangan.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Isinusulong na pagbawas ng VAT, ‘di na dapat patagalin

ni Leonida Sison @Boses | January 6, 2026

Ginhawa ang hatid ng panukalang ibaba ang value-added tax (VAT) mula 12% tungo sa 10%, lalo na sa mga pamilyang araw-araw nahihirapan sa mahal na bilihin.

Sa pamamagitan ng Senate Bill No. 1552 o ang “VAT Reduction Act of 2025,” muling naibalik sa sentro ng usapin ang prinsipyo ng ekonomiya na mas epektibo kapag ang pera ay nananatili sa bulsa ng mamamayan. Iginiit ng senador na ang pagbawas ng VAT ay agad na magpapaluwag sa gastusin ng mga Pinoy at magpapataas ng kanilang kakayahang bumili.

Bawat sentimo ng VAT ay naka-embed sa bigas, kuryente, pamasahe, gamot, at iba pang pangunahing pangangailangan. Kapag bumaba ang buwis, bumababa rin ang presyong binabayaran—isang tuwirang ginhawa na hindi na kailangang ipila o iproseso. Binanggit din ng senador na mas mainam na manatili ang pera sa mga konsyumer kaysa umasa sa tulong-pinansyal na maaaring dumaan sa katiwalian.

Sa ganitong setup, mas aktibo ang paggastos, mas umiikot ang ekonomiya, at mas lumalakas ang Gross Domestic Product (GDP). Ang posibleng kakulangan sa kita ng pamahalaan ay maaari umanong mabawi sa mas mataas na economic activity, isang mas sustainable na paraan kaysa panandaliang ayuda.

Sa Timog-Silangang Asya, ang Pilipinas at Indonesia ang may pinakamataas na VAT na parehong 12%. Samantala, Cambodia, Vietnam, at Laos ay nasa 10%; Singapore sa 9%; Thailand at Laos sa 7%; Myanmar sa 5% commercial tax; at Timor-Leste sa 2.5% sales tax. Sa ganitong paghahambing, malinaw na ang VAT reduction ay hakbang para maging mas kompetitibo ang bansa at mas kaaya-aya sa konsumo at negosyo.

Nakasaad din sa panukala ang safeguard para sa fiscal discipline. May kapangyarihan ang Pangulo, sa rekomendasyon ng Secretary of Finance, na pansamantalang ibalik sa 12% ang VAT kung lalampas ang national deficit sa target ng Development Budget Coordination Committee.

Ang VAT reduction ay hindi pabor para sa iilan kundi benepisyo para sa lahat, lalo na sa low at middle-income households na malaki ang napupunta sa buwis. Dapat itong aprubahan nang agad upang maramdaman ng bawat pamilyang Pilipino ang ginhawa sa kanilang gastusin. Kapag mas may natitira sa bawat mamamayan, mas malakas ang ekonomiya. Ang ginhawang ito ang dapat ipaglaban at ipatupad nang may pananagutan.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com