Mga natural na benepisyo ng Lion’s Mane mushroom sa utak at emosyon

ni PAO Deputy Chief Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | March 16, 2026

Dear Doc Erwin, 

Maraming salamat sa patuloy ninyong pagsulat sa mga makabagong pag-aaral tungkol sa kalusugan. Dahil sa inyong column sa BULGAR newspaper, nadadagdagan ang aming kaalaman upang mapanatili ang aming kalusugan at makaiwas sa sakit.

Nasa edad na ako kung kailan malapit na ang menopause, at napapansin ko ang epekto nito sa aking mental na kalusugan, gaya ng pabago-bagong mood, pagiging iritable, at hirap sa pagtulog nang mahimbing. Nais ko pong itanong kung mayroon bang mga partikular na pagkain o diet na makakatulong sa ganitong mga sintomas?

–  Edith

---

Maraming salamat, Edith, sa iyong liham dito sa “Sabi ni Doc.” 

Ang yugto ng perimenopause o ang paglapit sa menopause ay talaga namang mapanghamon dahil hindi lamang katawan ang nagbabago kundi pati na rin ang emosyon dahil sa paggalaw ng ating hormones. Ang iyong nararamdamang pagiging iritable at mood swings ay tunay at nararanasan ng maraming kababaihan sa ganitong yugto.

Tungkol sa iyong tanong kung may partikular na pagkain na makakatulong sa iyong nararanasan, nais kong ipakilala sa iyo ang isang uri ng nakakain na mushroom na kasalukuyang pinag-aaralan kaugnay sa mga benepisyo nito sa  mental health—ang Lion’s Mane mushroom.

Ang Lion’s Mane (Hericium erinaceus) ay isang uri ng kabute na tila may mahahabang puting buhok, kaya naman tinawag itong "buhok ng leon." Karaniwan itong tumutubo sa mga puno sa kagubatan. Sa kasalukuyan, naging tanyag ito sa larangan ng siyensya dahil sa mga bioactive compounds nito na may malaking potensyal na mapabuti ang kalusugan ng utak, mood, at kalidad ng tulog.

Ang sikreto ng Lion's Mane ay ang dalawang mahalagang compounds: ang hericenones at erinacines. May kakayahan ang mga itong tumagos sa blood-brain barrier upang pasiglahin ang produksyon ng Nerve Growth Factor (NGF) at Brain-Derived Neurotrophic Factor (BDNF) na mga protinang nagsisilbing "pataba" sa ating utak.

Nakatutulong ang mga ito sa neurogenesis o ang pagtubo ng mga bagong neurons. Kapag malusog ang ating mga neurons at maayos ang komunikasyon sa pagitan ng mga ito, mas nagiging balanse ang ating emosyon at nababawasan ang sintomas ng anxiety at depresyon. Bukod dito, ang Lion’s Mane ay may anti-inflammatory properties na nagbabawas sa pamamaga sa utak (neuroinflammation) na madalas iugnay sa malungkot na disposisyon.

Ayon sa isang mahalagang pag-aaral (randomized control trial) na isinagawa ni Nagano, et al. sa Japan noong 2010, ang mga kababaihang nasa menopausal stage na kumonsumo ng Lion’s Mane extract sa loob ng apat na linggo ay nakaranas ng makabuluhang pagbawas sa iritabilidad, anxiety, at mood swings kumpara sa mga hindi uminom nito.

Bukod dito, ayon sa narrative review ni Contato, et al., ang kabuteng ito ay nakatutulong din sa pagpapabuti ng kalidad ng tulog sa paraang nakatutulong itong pakalmahin ang isip upang maging mahimbing ang pahinga. Bukod dito ay nakita din sa mga pag-aaral na pinapaganda nito ang memorya at konsentrasyon. Ang Lion’s Mane ay mayroong karagdagang potensyal na benepisyong proteksyon sa utak. Sa kasalukuyan, ito ay pinag-aaralan bilang panlaban sa paglala ng mga neurodegenerative diseases, kagaya ng Alzheimer’s at Parkinson’s disease.

Maaaring kainin ang sariwa o pinatuyong Lion’s Mane sa pamamagitan ng pagsasama nito sa iyong mga putahe. Kung iyong nais naman ng mas concentrated na dose, mayroon din itong mga supplement sa anyo ng capsules, powder, o liquid extracts.

Sa pangkalahatan, ligtas itong kainin. Gayunpaman, may ilang bihirang makaranas ng banayad na side effects tulad ng sakit sa tiyan o pangangati ng balat.

Mahalagang paalala na bagamat malaki ang potensyal ng Lion's Mane, mainam na kumonsulta muna sa iyong doktor bago sumubok ng anumang supplement, lalo na kung ikaw ay may iniinom na ibang gamot. Ang mga natural na lunas ay gabay lamang at hindi dapat ipalit sa propesyonal na payong medikal, lalo na kung ang mood swings o depresyon ay nagiging malubha na. (Sarrah F. Serrano, MD)

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

Posisyon sa pagtulog, may epekto sa kalusugan

ni PAO Deputy Chief Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | March 13, 2026

Dear Doc Erwin,

Maraming salamat sa inyong mga payong medikal sa column na ito, na karaniwan ay hindi natatalakay ng ibang mga eksperto o medical professionals. 

Nais ko lamang ibahagi ang aking katanungan tungkol sa pagtulog ng mister ko. Nadadatnan ko siyang natutulog nang nakatihaya at napansin ko na malakas ang kanyang paghilik. Bagaman napansin kong nababawasan ito kapag siya ay natutulog na nakadapa sa kanyang tiyan, hindi siya nagiging komportable dahil may kalakihan ang kanyang tiyan. 

Dahil din sa posisyon na ito, nagdudulot ito ng mapait na lasa at pangangasim sa lalamunan. Madalas din siyang nagigising dahil dito at may reklamo ng pananakit ng likuran. May maipapayo po ba kayo para mabawasan ang mga sintomas na ito sa pagtulog at mapabuti ang kanyang pangkalahatan na pakiramdam? – Ana

---

Maraming salamat, Ana sa iyong pagsulat at pagsubaybay sa Sabi ni Doc at sa pagbabasa ng BULGAR newspaper. 

Bilang kasagutan sa inyong katanungan, aming maipapayo na bigyang-pansin ang posisyon ng inyong mister habang natutulog. Bagama’t madalas na binibigyang-pansin ang dami at kalidad ng pagtulog, ang posisyon kung paano natutulog ang isang tao ay maaari ring magkaroon ng malaking epekto sa kalusugan. 

Ayon sa isang pag-aaral na nailathala sa Journal of Sleep Disorders and Therapy, ang posisyon sa pagtulog ay may mahalagang papel sa pangkalahatang kalusugan at kagalingan ng ating pangangatawan. Ang pag-unawa sa mga benepisyo at disadvantages ng iba’t ibang posisyon sa pagtulog ay makatutulong sa mga tao na gumawa ng tamang desisyon, at magpatibay ng mga estratehiya upang mapahusay ang kanilang postura sa pagtulog. 

Sa pamamagitan ng tamang pagpili ng unan, kutson, at mga teknik sa suporta, maaaring mapabuti ng mga tao ang kalidad ng kanilang pagtulog, mabawasan ang hindi komportableng pakiramdam, at maisulong ang mas magandang kalusugan. Dahil ang pagtulog ay isang mahalagang bahagi ng pang araw-araw na buhay ay ang pagbibigay-pansin sa posisyon sa pagtulog na isang mahalagang hakbang tungo sa pagkakaroon ng mahimbing at nakapagpapasiglang pagtulog. Bawat posisyon ay may natatanging implikasyon sa kalusugan at kaginhawaan.

Natalakay sa pag-aaral na nabanggit na ang pagtulog nang nakatihaya, na bagaman may mga maituturing na benepisyo sa pagtulog ay mas maaaring magdulot ng paghilik. Maaaring lumala ang paghilik sa posisyon na ito dahil bumabagsak ang dila pabalik at humaharang sa daanan ng hangin. Isa pang disadvantage ng posisyon na ito ay kapag walang tamang suporta, maaaring ma-strain ang ibabang bahagi ng likod na sumusuporta sa bigat ng katawan. 

Ang isa pang posisyon sa pagtulog na nakakasama sa iyong mister ay ang pagtulog nang nakadapa sa tiyan. Bagaman ang pinakaprominenteng naitutulong ng posisyon na ito ay ang pagpapanatiling bukas ng daanan ng hangin para mabawasan ang paghilik, ito ay nakakaipit ng mga lamang-loob tulad ng sikmura na magdudulot ng pag-akyat ng asido sa lalamunan. Ang posisyong ding ito ay maaaring magdulot ng ngalay sa leeg at ibabang bahagi ng likod, na nagreresulta sa pananakit at hindi komportableng pakiramdam. Ang matagal din na pressure sa kasu-kasuan at ugat ay maaaring magdulot ng pamamanhid at pakiramdam na parang tinutusok-tusok.

Ayon sa impormasyong iyong binigay at sa pag-aaral na ating tinalakay, ang pinaka makakatulong na posisyon sa pagtulog ng iyong mister ay ang pagtulog nang nakatagilid. Ang posisyon na ito ay may iba’t-ibang uri. Una, fetal position o yung nakabaluktot sa isang tagiliran na nakataas ang tuhod papalapit sa dibdib. Pangalawa, log position o yung nakahiga sa tagiliran na nakalapat ang dalawang braso sa gilid. At pangatlo, na mas mairerekomenda natin na posiyon sa inyong mister, ay ang yearner position o yung nakahiga sa tagiliran na nakaunat ang mga braso pasulong.

Ang benepisyo ng pagtulog nang nakatagilid ay ang mga sumusunod. Una, pagbawas ng paghilik. Ang pagtulog nang nakatagilid ay nakatutulong upang manatiling bukas ang daanan ng hangin habang humihinga, kaya nababawasan ang paghilik. Pangalawa, pagkakaayos ng gulugod. Sa tamang suporta ng unan, nakatutulong ito sa maayos na pagkakahanay ng gulugod. 

Inirerekomenda ang pagtulog sa tagiliran sa mga buntis at may kalakihan ang tiyan dahil nakabubuti ito sa sirkulasyon ng dugo papunta sa puso at nababawasan ang pressure sa atay. Kung sa kaliwa nakaharap habang nakatagilid, mapapanatili nito ang natural na posisyon ng sikmura at mababawasan ang pag-akyat sa lalamunan ng asido sa tiyan na dulot na din ng pagkakaipit ng ating mga lamang-loob. Hindi mairerekomenda na masyadong nakataas ang tuhod papalapit sa dibdib dahil maaari itong makaipit din ng ating mga lamang-loob.

Ang mga disadvantage ng pagtulog nang nakatagilid ay ang mga sumusunod. Una, ang epekto nito sa “pressure points.” Ang matagal na pagtulog sa tagiliran ay maaaring magdulot ng pananakit sa balikat at balakang dahil sa patuloy na diin sa mga bahaging ito, na karaniwan nating tinatawag na pangangalay.

Pangalawa, maaari itong magdulot ng kulubot sa mukha at paglaylay ng dibdib. Ang patuloy na pagdiin ng mukha sa unan ay maaaring magresulta sa paglitaw ng kulubot, habang ang epekto ng gravity sa paglipas ng panahon ay maaaring makaapekto sa tisyu ng dibdib.

Tunay na ang pagtulog ay isang mahalagang aspeto ng kalusugan ng tao, na kinakailangan para sa pisikal na pagpapanumbalik, tamang paggana ng ating kognitibong proseso, at para na rin sa katatagang-emosyonal. Ang posisyon sa pagtulog ay maaaring makaapekto sa lahat mula sa pagkakaayos ng ating mga gulugod hanggang sa paggana ng paghinga, at maging sa pag-usbong ng ilang kondisyon sa kalusugan. 

Para sa inyong mister, maituturing na pinakamainam na posisyon sa kanyang pagtulog ay ang pagtulog ng nakatagilid sa kaliwa. Tulad ng nabanggit, mapapanatili nitong bukas ang daanan ng hangin na makakabawas ng kanyang paghilik, maayos ang pagkakahanay ng kanyang mga gulugod, at mapapanatili ang natural na posisyon ng sikmura para mabawasan ang pag-akyat sa lalamunan ng asido sa tiyan. ( Dr. Alexis Sulit, RN, MD, JD)

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

Sambong, mabisang gamot iwas-UTI at kidney stones

ni Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | March 11, 2026

Dear Doc Erwin,

Isa ako sa mga regular na sumusubaybay sa Sabi ni Doc column sa BULGAR newspaper. Maraming salamat sa inyong patuloy na paghahatid ng mga makabagong pag-aaral at praktikal na payo tungkol sa kalusugan, na malaking tulong sa aming pang-araw-araw na buhay.

Ako ay na-diagnose na may kidney stones. Nais ko sanang magtanong tungkol sa halamang gamot na Sambong. Madalas ko itong naririnig na ginagamit para sa mga taong may kidney stones. 

Ano ba ang Sambong at paano ito nakakatulong sa kalusugan ng ating bato at daanan ng ihi? Totoo bang nakakatulong ito upang mailabas ang kidney stones? May epekto rin ba ito laban sa urinary tract infection (UTI) at iba pang mga benepisyo sa katawan?

Ano rin ang tamang paraan ng pag-inom ng Sambong at ilang milligrams ang karaniwang dose nito? At ligtas ba itong inumin ng regular? — Diana

---

Maraming salamat, Diana sa iyong pagliham sa BULGAR newspaper at sa Sabi ni Doc column.

Ang Sambong o Blumea balsamifera ay isang halamang gamot na matagal nang ginagamit sa Pilipinas para sa mga sakit sa bato at daanan ng ihi na kinikilala ng Department of Health (DOH). Kilala ang Sambong sa tradisyunal na medisina bilang diuretic o pampaihi.

Sa maraming pag-aaral, nagpapakita na ang Sambong ay may epekto na pampaihi. Kapag naglabas ng mas maraming ihi, nababawasan ang pag-ipon ng crystals o mga mineral sa loob ng bato na pinagmumulan ng kidney stones o bato sa bato. Ito ang magiging daan ng paglabas ng kidney stones. Ayon sa mga doktor, may mga pasyente na nakapagpapatotoo na may maliliit na kidney stones na kanilang nailalabas matapos ang pagkonsumo ng Sambong.

May isa pang mekanismo na pinag-aralan ang mga eksperto. Natukoy sa mga pag-aaral na ang Sambong ay may mga sangkap na may epekto sa pagluwag ng daanan ng ihi, pagbabawas ng pamamaga at pagdikit ng maliliit na bato sa daanan ng ihi. Kapag hindi dumikit ang mga maliliit na bato sa daanan ng ihi, nababawasan ang pagbuo ng kidney stones.

Sa ilang pag-aaral, napatunayan na ang pagliit ng kidney stones sa mga pasyente na uminom ng Sambong sa loob ng ilang linggo ay kasabay ng pag-inom ng maraming tubig. Ang pag-inom ng tubig ay mahalagang bahagi ng pag-iwas sa kidney stones at iba pang klaseng sakit. Hindi magiging sapat ang epekto ng Sambong kung hindi lalakipan ng pag-inom ng maraming tubig.

Sa iba pang mga pananaliksik, mas kapansin-pansin ang epekto ng Sambong sa maliliit na kidney stones kumpara sa malalaking kidney stones. Sa ganitong sitwasyon, kadalasan ay kailangan pa rin ng ibang paraan tulad ng ibang mga gamot o kaya operasyon.

Sa isang pag-aaral na inilathala sa Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine noong 2014, nakita ang epekto ng Sambong laban sa ilang bacteria. Kabilang dito ang mga mikrobyo na nagdudulot ng urinary tract infection (UTI). Ang resulta na ito ay nagbigay ng interes sa mga mananaliksik na posibleng may papel ang Sambong sa kalusugan ng ating bato at daanan ng ihi.

May iba pang aspeto na pinag-aaralan ang mga siyentista sa anti-inflammatory effects o nakakabawas sa pamamaga ang Sambong. Maaari ring makatulong ang nasabing halamang gamot sa mga sakit na may kaugnayan sa pamamaga gaya ng arthritis o rayuma at mga impeksyon. 

Sa ilang produkto, ang karaniwang dose ay nasa 250 milligrams hanggang 500 milligrams ng leaf extract na iniinom ng ilang beses bawat araw, depende sa rekomendasyon ng doktor. Para sa tsaa, ginagawa ang paraan na ito: pakuluan ang dahon ng Sambong sa tubig, palamigin nang kaunti, inumin bilang tsaa.

Mahalagang tandaan ang ilang paalala tulad ng pag-iwas sa labis na pag-inom ng mga herbal supplements. Ang mga taong may sakit sa bato na nasa advanced stage o nasa progresibong kalagayan na ng karamdaman ay nangangailangan ng payo ng doktor bago uminom ng mga halamang gamot. Ang buntis at nagpapasuso ay nangangailangan din ng gabay ng mga health professional.

Mahalagang paalala na ang halamang gamot ay hindi kapalit ng pagsusuri at gamutan mula sa doktor. Kung ikaw ay may sintomas tulad ng matinding sakit sa tagiliran, dugo sa ihi, lagnat kasabay ng pananakit ng likod, at iba pa, mahalagang magpatingin agad sa doktor. Ang mga sintomas na ito ay posibleng senyales ng komplikasyon sa bato. Ang tamang impormasyon at tamang paggamit ng halamang gamot ang susi sa ligtas na pangangalaga ng kalusugan. (Dr. Gabriel Mark P. Mercado, RN, MD, CFP)

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com