Edukasyon, bibigyang prayoridad sa 2026 budget

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | August 7, 2025

Sa gaganaping pagbuo ng 2026 national budget, maaasahan ng ating mga kababayan na bibigyan natin ng prayoridad ang edukasyon.

Matatandaan na noong State of the Nation Address (SONA) ni Pangulong Ferdinand Marcos, Jr., ipinagdiinan niya na patuloy na gagawing prayoridad ng kanyang administrasyon ang edukasyon. Matatandaan din na sa ilalim ng 1987 Constitution, nakasaad na kailangang bigyan ng pinakamataas na prayoridad ang edukasyon pagdating sa pondo.

Bilang Chairman ng Senate Committee on Finance, titiyakin ng inyong lingkod na masusunod ang mandato ng ating Saligang Batas, pati na rin ang direktiba ng ating Pangulo. Bagama’t nakikita nating tumataas ang pondo sa edukasyon sa mga nakalipas na taon, mas mababa pa rin ang pondong inilalaan natin kung ihahambing sa ibang mga bansa sa Timog-Silangang Asya.

Kung titingnan natin ang datos ng mga nagdaang taon, lumalabas na umaabot lamang sa 3.8 hanggang 3.9 porsyento ng GDP ang pondong inilalaan ng bansa para sa edukasyon. Kaya naman para sa taong 2026, pagsisikapan nating umabot sa 4% ng GDP ang katumbas ng pondong ilalaan para sa sektor ng edukasyon.

Kasama sa mga nais nating tutukan ang pagpapalakas sa kakayahan ng ating mga kabataan na magbasa, magbilang, at umunawa. 

Sa SONA ng Pangulo, nabanggit niya ang pagpapatupad ng Academic Recovery and Accessible Learning (ARAL) Program Act na akda ng inyong lingkod. Mandato ng naturang batas ang pagkakaroon ng mga libreng tutorial para sa mga mag-aaral nating nangangailangan ng tulong, lalo na iyong mga nahihirapang magbasa, magbilang, at umunawa. Titiyakin natin na mapopondohan ang programang ito upang matulungan ang mga mag-aaral.

Nais din nating tutukan ang kakulangan ng mga silid-aralan. Lumalabas na mahigit 165,000 ang kakulangan sa mga classroom, at kakailanganin natin ng P413.6 bilyon upang matugunan ang pangangailangang ito. 

Kinakailangan nating maging maparaan para masolusyunan ang suliranin sa mga classroom, lalo na’t ang ating mga mag-aaral at guro ang mahihirapan kung magpapatuloy ang malaking kakulangan.

Kaya naman iminumungkahi natin ang pagbabalik ng ‘counterpart’ program, kung saan parehong maglalaan ng pondo ang local government units (LGUs) at national government para sa pagpapatayo ng mga silid-aralan. Iminumungkahi ko rin na LGU ang magkaroon ng responsibilidad upang magpatayo ng mga classroom. Kung sabay-sabay na magpapatayo ang mga LGUs ng silid-aralan, mas madali rin nating mapupunan ang kakulangan sa mga ito.  

Nais din nating bigyan ng prayoridad ang pagkakaroon ng teacher aides sa ating mga pampublikong paaralan. Sa ganitong paraan, mas matututukan ng mga guro ang pagtuturo at hindi na sila mapapagod sa paggawa ng mga non-teaching tasks.

Makakaasa kayo na patuloy na isusulong ng inyong lingkod ang mas transparent na proseso sa pagbuo ng national budget. Patuloy nating tututukan ang mga susunod na hakbang, at makilahok upang matiyak na nagagastos sa tama ang buwis na ating binabayaran.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Publiko, makilahok sa proseso ng pagtalakay sa national budget

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | August 5, 2025

Hinirang kamakailan ang inyong lingkod bilang Chairman ng Senate Committee on Finance, isang mahalagang tungkulin na tinatanggap natin ng may buong pagpapakumbaba. Bilang inyong Chairman ng Committee on Finance, isusulong natin na maging mas transparent ang proseso upang mas malinaw sa publiko kung saan napupunta ang ibinayad nilang buwis.

Tungkulin ng Committee on Finance na talakayin ang panukalang national budget ng bansa upang matustusan ang mga programa at proyekto ng pamahalaan. 

Ayon sa Department of Budget and Management (DBM), aabot ang National Expenditure Program (NEP) sa P6.793 trilyon. Mas mataas ito ng 7.38% kung ihahambing sa P6.326 trilyong national budget sa taong ito.

Matatandaan na nitong nakaraang State of the Nation Address (SONA), nanindigan si Pangulong Ferdinand Marcos, Jr. na hindi niya aaprubahan ang “kahit anong budget na hindi alinsunod sa plano ng gobyerno para sa sambayanang Pilipino.” Binanggit ng Pangulo na may flood control projects na “palpak at gumuho, at ‘yung iba ay guni-guni lang.” Malinaw din ang naging mensahe ng Pangulo: “Sa mga nakikipagsabwatan upang kunin ang pondo ng bayan at nakawin ang kinabukasan ng ating mga mamamayan, mahiya naman kayo sa inyong kapwa Pilipino!”

Lumalakas na rin ang panawagan para isulong ang transparency sa pagtalakay ng national budget. Isinusulong ng maraming mga mambabatas mula sa Senado at House of Representatives na buksan sa publiko ang talakayan ng national budget, kabilang ang bicameral conference committee, kung saan nireresolba ang magkaibang bersyon ng national budget na inihanda ng Senado at ng Kamara.

Upang maging mas transparent ang pagtalakay sa national budget, isinusulong nating isapubliko ang mga mahahalagang dokumento gamit ang website ng Senado at ng Kamara. Sa website ng parehong Senado at Kamara, iminumungkahi ng inyong lingkod na isapubliko ang Budget Preparation (BP) 201 form na naglalaman ng panukalang budget ng mga ahensya ng pamahalaan; ang General Appropriations Bill (GAB) na inaprubahan ng Kamara sa huli at ikatlong pagbasa at isinumite sa Senado; ang bicameral conference committee report na naglalaman ng niresolbang bersyon na inihanda ng parehong Senado at Kamara; at ang reconciled version ng GAB para sa enrollment, ang hakbang na kinakailangang gawin bago lagdaan ng Pangulo ang national budget.

Iminumungkahi rin natin na isapubliko ng Senado at Kamara sa kani-kanilang mga websites ang mga transcripts ng mga talakayan, kabilang ang mga budget briefing, technical working group meetings, mga public hearings at, mga journal records ng mga talakayan. Iminumungkahi rin nating isapubliko ng Senado ang bersyon nito ng GAB na inaprubahan sa huli at ikatlong pagbasa.

Sa ganitong paraan, mahihikayat natin ang mas aktibong pakikilahok at pagsusuri ng publiko sa paglaan ng mga pondo sa iba’t ibang programa ng pamahalaan. Sa mga susunod na araw, patuloy nating tutukan ang iba’t ibang mga hakbang sa paghahanda ng national budget. Ating bantayan kung paano balak gastusin ng ating pamahalaan ang binabayaran nating buwis.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Reporma sa edukasyon, programa sa learning recovery, tututukan na rin ng gobyerno

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | July 29, 2025

Ibinida sa nagdaang State of the Nation Address ni Pangulong Ferdinand Marcos, Jr. ang ilan sa mga naipasang panukalang batas ng inyong lingkod na may kinalaman sa reporma sa edukasyon at learning recovery, bagay na ating ipinagpapasalamat dahil ipinakikita nito na nakatutok ang administrasyon sa pag-angat ng kalidad ng edukasyon sa bansa.

Isa sa mga ibinida nitong nagdaang SONA ang ating Academic Recovery and Accessible Learning (ARAL) Program Act. Layon ng naturang batas na bigyan ng libreng tutorials ang ating mga mag-aaral na nangangailangan ng tulong.

Kabilang sa mga layong tulungan ng ARAL Program ang mga mag-aaral mula sa mga pampublikong paaralan na bumalik o babalik sa paaralan matapos mahinto sa pag-aaral; iyong mga hindi umaabot sa minimum proficiency levels na kinakailangan sa reading, mathematics, at science; at mga hindi pumapasa sa mga test sa loob ng school year. Sa kanyang SONA, tiniyak ng Pangulo na magpapatuloy ang mga tutoring at remedial programs.

Nabanggit din sa SONA ang Early Childhood Care and Development System Act na isinulong din ng inyong lingkod. Layon ng naturang batas na ito na makamit ang universal access sa mga programa at serbisyong may kinalaman sa early childhood care and development (ECCD).

Magiging saklaw ng ECCD System ang kabuuan ng mga programang may kinalaman sa pangkalusugan, nutrisyon, pati na rin ang early childhood education at mga social services development programs para sa mga kabataang wala pang limang taong gulang. Sa ilalim ng batas, magiging responsibilidad ng mga local government units ang pagpapatupad ng mga programa at serbisyo para sa ECCD, kabilang ang pagpapatayo ng mga child development centers (CDCs).

Sa talumpati ng Pangulo, tiniyak niyang magpapatayo ng mga CDC, lalo na sa mga barangay na wala pang ganitong pasilidad. Nabanggit din ng Pangulo na isang bilyong piso ang inilaan para sa pagpapatayo ng mga CDCs sa mga barangay na wala pang ganitong center. Kasunod ito ng paglagda sa isang joint circular sa pagitan ng Department of Education (DepEd) at Department of Budget and Management (DBM), kung saan napagkasunduan na popondohan ang mga CDCs sa mga low-income municipalities gamit ang Local Government Support Fund (LGSF).

Una nating iminungkahi ang hakbang na ito noong tinatalakay pa lang natin ang Early Childhood Care and Development System Act sa Senado. Dahil sa batas, matitiyak na nating magagamit ang LGSF sa pagpapatayo ng CDC sa mga fourth at fifth class municipalities.

Nabanggit din ng Pangulo na magdadagdag tayo ng mga school counselor upang tugunan ang mga isyu sa bullying at mental health sa ating mga paaralan. Alinsunod ito sa pagpapatupad ng Basic Education Mental Health and Well-Being Promotion Act na isinulong din ng inyong lingkod.

Asahan na tututukan natin ang mga hakbang na gagawin ng administrasyon sa pagpapatupad ng mga ito. Bilang Chairman ng Senate Committee on Finance, pagsisikapan ng inyong lingkod na magkaroon ng sapat na pondo para maipatupad ang mga pangakong ito.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com