Matapos ang sakuna, ligtas na pagbabalik-eskwela ng mga mag-aaral, tutukan

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | November 11, 2025

Nitong mga nakaraang araw ay nakaranas ang ating mga kababayan ng sunud-sunod na mga sakuna. Kamakailan ay nanalasa ang Bagyong Tino, kung saan mahigit 3,400 na mga silid-aralan ang nasira. Patuloy din nating hinaharap ang mga pinsalang dulot ng Super Typhoon Uwan na tumama sa malaking bahagi ng bansa. 

Sa tuwing binabayo tayo ng mga sakuna, mahalagang tiyakin natin ang kaligtasan ng mga kabataan, lalo na’t sila ang lubos na naaapektuhan at nalalagay sa panganib. Kaya naman patuloy nating hinihimok ang ating mga local government units (LGUs) na makipagtulungan sa mga ahensya ng pamahalaan kagaya ng Department of Education (DepEd), Department of Health (DOH), at Department of Social Welfare and Development (DSWD) upang matugunan ang pangunahing pangangailangan ng ating mga kabataan sa panahon ng kalamidad.

Kabilang sa mga dapat nating tiyakin ang pagkakaroon ng ligtas na espasyo para sa mga kabataan, lalo na tuwing sila ay lilikas. Mahalaga ring matiyak na matutugunan ang kanilang mga pangangailangan pagdating sa kanilang kalusugan at nutrisyon. Kabilang din sa mga nais nating bigyan ng prayoridad ang pagbibigay sa kanila ng psychosocial support, pati na rin ang ligtas na pagpapatuloy ng kanilang edukasyon sa gitna ng mga sakuna. 

Ngunit meron tayong isang gawi na nagiging sagabal sa ligtas na pagpapatuloy ng edukasyon at pagbabalik-eskwela ng mga mag-aaral: ang paggamit sa mga silid-aralan bilang mga evacuation center. 

Noong nanalasa ang Bagyong Tino, 2,564 na mga silid-aralan sa mga 424 paaralan ang ginamit bilang mga evacuation center. Kung matagal na ginagamit ang mga classroom bilang mga evacuation center, naaantala ang ligtas na pagbabalik ng mga mag-aaral sa kanilang mga paaralan, bagay na nagiging sagabal sa pagpapatuloy ng edukasyon.

Isinulong ng inyong lingkod ang Ligtas Pinoy Centers Act (Republic Act No. 12076) — na naisabatas na noong nakaraang taon — upang mapigilan na ang paggamit sa mga paaralan bilang evacuation centers. 

Sa ilalim ng naturang batas, isa nang mandato ang pagkakaroon ng evacuation center sa bawat munisipalidad at lungsod. Nakasaad din sa naturang batas na kailangang kayanin ng mga evacuation center ang hanging hindi bababa ang lakas sa 300 kilometro kada oras. Dapat manatiling matatag ang mga ito sakaling magkaroon ng lindol na hindi bababa sa 8.0 magnitude. Nakasaad din sa naturang batas na dapat ligtas ang mga evacuation center para sa mga bata at kababaihan.

Bagama’t hindi pa natin agarang maipapatayo ang lahat ng mga evacuation center sa bawat lungsod at munisipalidad, mahalagang masiguro natin na maipapatupad talaga ang batas hanggang sa tuluyan nating makamit ang layunin nito.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Ngayong Children’s Month, krisis sa edukasyon, tuldukan

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | November 6, 2025

Sa ating mga kababayan, lalo na sa ating mga kabataan, Happy National Children’s Month sa inyong lahat! Sa ating pakikiisa sa pagdiriwang ng National Children’s Month, patuloy nating isinusulong ang mga hakbang upang masugpo ang krisis na kinakaharap ng ating bansa pagdating sa edukasyon.

Sa pagsugpo natin sa krisis sa edukasyon, mahalaga ang pagbibigay sa mga kabataan ng matatag na pundasyon. Kabilang dito ang kanilang kalusugan, pati na rin ang pagkamit ng functional literacy o ang kakayahang bumasa, sumulat, umunawa, at mag-compute. 

Ngunit nakakabahala ang pagsusuri ng Second Congressional Commission on Education (EDCOM II), kung saan lumalabas na dumoble sa 24.8 milyon ang bilang ng mga functionally illiterate nating mga kababayan sa nagdaang 30 taon. Pinuna rin ng EDCOM sa Year Two Report nito na ang pangkaraniwang mag-aaral ay natatapos ng Grade 3 nang hindi nakakamit ang literacy at numeracy. Para sa inyong lingkod, hindi natin masusugpo ang krisis sa edukasyon, hangga’t milyun-milyon sa ating mga kababayan ang nananatiling functionally illiterate. 

Sa ating mga paaralan, inaasahan na natin ang pagpapatupad ng Academic Recovery and Accessible Learning (ARAL) Program Act (Republic Act No. 12028). Layon ng programang ito na makamit ang learning recovery at tulungan ang ating mga mag-aaral na nahuhuli sa Reading, Mathematics, at Science. Sa ganitong paraan, matitiyak nating lubos na natututunan ng ating mga mag-aaral ang mga kinakailangan nilang aralin at pagsasanay para sa kanilang baitang.

Ngunit hindi lamang sa loob ng ating mga paaralan, dapat ipatupad ang mga hakbang para mapatatag ang pundasyon ng ating mga mag-aaral. Mahalaga rin ang papel ng ating mga komunidad. Inihain ng inyong lingkod ang National Literacy Council Act (Senate Bill No. 628), kung saan isinusulong natin ang mas aktibong pakikilahok ng mga local government units (LGUs) sa pag-angat ng literacy sa bansa. 

Sa ilalim ng panukalang batas na ito, ang mga probinsya, mga lungsod, at munisipalidad ang magsisilbing de facto local literacy councils na magiging responsable sa pag-angat ng literacy sa kanilang mga nasasakupan.

Meron na rin tayong batas upang palawakin ang access sa mga programa at serbisyong may kinalaman sa early childhood care and development (ECCD) para sa mga batang wala pang limang taon gulang, bagay na inaasahang magpapatatag lalo sa kanilang pundasyon. Sa ilalim ng Early Childhood Care and Development System Act (Republic Act No. 12199), ang mga LGU rin ang magpapatupad at maghahatid ng mga programa at serbisyo para sa ECCD, kabilang ang pagpapatayo ng mga child development centers (CDC). 

Bilang Chairman ng Senate Committee on Finance, muling naninindigan ang inyong lingkod na bibigyan nating prayoridad ang edukasyon at kapakanan ng mga kabataan sa ilalim ng 2026 national budget.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Zero-balance billing program ng DOH, dapat mas palawakin

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | November 4, 2025

Nababahala ang inyong lingkod tuwing nababalitaan natin ang ating mga kababayang pumipila sa mga tanggapan ng pulitiko upang humingi ng tulong pinansyal sa kanilang pangangailangang medikal. 

Kung sa pulitiko tayo lumalapit upang humingi ng tulong, tila ba binibigyan natin sila ng kapangyarihan upang magpasya kung sino sa ating mga kababayan ang mabubuhay o masasawi. Para sa inyong lingkod, sa sistemang pangkalusugan na mismo dapat nagmumula ang tulong na kinakailangan ng mga kababayan natin pagdating sa mga usaping medikal at mga gastusin nito. 

Kaya naman bilang Chairman ng Senate Committee on Finance, isinusulong ng inyong lingkod na ilipat ang bahagi ng P49 bilyong inilaan para sa Medical Assistance to Indigent and Financially Incapacitated Patients (MAIFIP) sa programang zero-balance billing ng pamahalaan. 

Ano nga ba ang zero-balance billing o no balance billing? Kung babalikan natin ang State of the Nation Address (SONA) 2025 ng Pangulo noong nakaraang Hulyo, ibinida at ipinaliwanag niya na wala nang babayaran ang mga pasyente para sa mga serbisyo sa basic accommodation ng mga ospital ng Department of Health (DOH).

Ano naman ang MAIFIP? Ayon sa DOH, ang MAIFIP ay nagbibigay ng tulong pinansyal sa mga kababayan nating nangangailangan upang matiyak ang tuluy-tuloy na access sa mga serbisyong pangkalusugan. Ngunit may ilang mga sektor na pumupuna sa MAIFIP bilang isang anyo ng pork barrel. Imbes na gamitin ang buwis ng taumbayan para direktang maghatid ng serbisyo sa ating mga kababayan, ginagamit ito ng mga pulitiko upang magbigay ng pabor. Para sa taong 2026, P49 bilyon ang panukalang pondo para sa MAIFIP.

Naninindigan ang inyong lingkod na sapat na dapat ang zero-balance billing program at ang mga benepisyong hatid ng Philippine Health Insurance Corporation (PhilHealth) upang matugunan ang pangangailangan ng ating mga kababayan. Kung matitiyak natin ang sapat na pondo para sa zero-balance billing at sa PhilHealth, hindi na kakailanganin ng ating mga kababayang pumila sa tanggapan ng mga pulitiko o magmakaawa para sa tulong pinansyal.

Ngunit kailangan din nating tiyakin na ang mga ospital ng DOH ay may sapat na kakayahan upang tumanggap ng mga pasyente, lalo na’t pinagsisikapan nating palawakin pa ang zero-balance billing na programa ng pamahalaan. Batay kasi sa ating pagsusuri, lumalabas na marami sa ating mga pampublikong ospital, kabilang iyong mga nasa ilalim ng DOH, ang lumagpas na sa kanilang kasalukuyang kapasidad pagdating sa bilang ng mga pasyenteng tinatanggap.

Pinag-aaralan din natin ang paglipat ng bahagi ng pondo ng MAIFIP upang madagdagan ang mga kama sa ating mga pampublikong ospital.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com