Libreng gamutan, malaking tulong sa 18M Pinoy

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | November 20, 2025

Isa sa mga prayoridad natin para sa panukalang 2026 national budget ang pagtataguyod sa kalusugan ng ating mga kababayan. Sa ilalim ng panukala ng Senate Committee on Finance para sa 2026 national budget, P376.5 bilyon ang inilaan natin para sa sektor ng kalusugan. Kabilang dito ang P62.6 bilyon na makakatulong sa 18 milyong Pilipino sa pamamagitan ng Zero Balance Billing (ZBB) Program ng pamahalaan.

Sa ilalim ng ZBB, wala nang babayaran ang mga pasyente na nasa basic accommodations ng mga ospital ng Department of Health (DOH). Sa ilalim ng programang ito, sagot na ng pamahalaan ang mga gastusin para sa silid, gamot, laboratory, at diagnostics, pati na rin ang professional fees ng mga doktor.

Sa ilalim ng National Expenditure Program (NEP), P53.3 bilyon ang inilaan para sa ZBB upang makatulong sa 16 milyong Pilipino. Ngunit sa ilalim ng panukalang pondo ng Senate Committee on Finance, P9.3 bilyon ang dinagdag nating pondo para sa mga DOH hospital upang mapalawak pa natin ang saklaw ng ZBB.

Matutulungan ng dagdag na pondong ito ang karagdagang 2 milyong Pilipino. Tulad ng nabanggit ko, ang P62.6 bilyong pondong nakalaan sa ZBB ay inaasahang makakatulong sa 18 milyong Pilipino.

Kasabay nito, naglaan din tayo ng dagdag-pondo para sa mga institusyong tumutugon sa mga malulubhang karamdaman. Ang Lung Center of the Philippines, Philippine Heart Center, National Kidney and Transplant Institute, at Philippine Children’s Medical Center ay makakatanggap ng tig-P1 bilyon. Layunin ng dagdag na pondong ito na mapalawak ang kapasidad ng mga ospital, mapaganda ang mga pasilidad, at mabigyan ng libreng serbisyo ang mas maraming pasyente sa ilalim ng ZBB.

Upang matiyak ang pagkakaroon natin ng sapat na mga propesyonal para sa ating health workforce, naglaan din tayo ng P290 milyon para sa paglikha ng mga bagong medical schools sa ating State Universities and Colleges (SUCs). Kung madadagdagan natin ang mga medical schools sa ating mga SUCs, mabibigyan natin ng mas maraming oportunidad ang mga kabataang Pilipinong nais maging doktor at maglingkod sa ating mga komunidad.

Ilan lamang ito sa mga isinusulong natin upang mapatatag ang ating sistemang pangkalusugan. Patuloy nating tututukan ang mga talakayan sa panukalang 2026 national budget upang masuri kung paano balak gastusin ng ating pamahalaan ang mga ibinabayad nating buwis.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Mas malaking budget sa 2026, tugon sa krisis sa edukasyon

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | November 18, 2025

Noong sinimulan natin sa plenaryo ang talakayan para sa panukalang 2026 national budget, binigyang-diin ng inyong lingkod na makasaysayan ang pondong ilalaan natin para sa sektor ng edukasyon. Sa kauna-unahang pagkakataon, makakamit natin ang 4% hanggang 6% benchmark na inirekomenda ng United Nations para sa nasabing sektor.  

Umabot sa P1.38 trilyon ang ipinanukala nating pondo sa edukasyon, katumbas ng 4.5% ng Gross Domestic Product (GDP). Katumbas din ng halagang ito ang 20% ng panukalang P6.793 trilyon na kabuuang pondo para sa 2026.

Napakahalaga nito para sa bansa dahil kung malaki ang budget, mas madaling masosolusyunan ang mga pangunahing pangangailangan ng sistema ng edukasyon. Sa madaling salita, maaari na nating matugunan ang education crisis -- marami pa ring bata ang nahihirapan sa reading at math, kulang ang learning materials, at mababa ang learning outcomes.

Mapapalawak na rin ang programa para sa remediation, learning recovery, at teacher training.

Noong nakaraang linggo, binigyang-diin ng inyong lingkod na kabilang sa mga prayoridad natin para sa edukasyon ang pagpapatupad ng Academic Recovery and Accessible Learning (ARAL) Program, ang pagpapalawak ng School-Based Feeding Program, at ang pagtiyak na may sapat na textbooks ang ating mga mag-aaral. 

Ngunit, marami pang mga programa ang binigyan natin ng dagdag na pondo. Halimbawa nito, ang dagdag na pondo para sa pagpapatayo ng mga silid-aralan.

Nagdagdag ang Senado ng P19.3 bilyon sa P48.7 bilyong inilaan ng Mababang Kapulungan para sa pagpapatayo ng mga karagdagang classroom. Halos P68 bilyon na ang pondo upang mapunan natin ang kakulangan sa mga classroom na umabot na sa 147,000 nitong Hulyo. 

Naglaan din tayo ng karagdagang pondo para sa paghahatid ng mga programa at serbisyo para sa Early Childhood Care and Development (ECCD). Naglaan tayo ng P2.468 bilyon mula sa Local Government Support Fund upang tulungan ang mga fourth- at fifth-class municipalities na gawing child development centers (CDC) ang mga kasalukuyang daycare centers.

Itinutulak din natin sa ilalim ng 2026 national budget ang paglikha ng 4,622 plantilla positions para sa mga child development workers na may sahod na katumbas ng hindi bababa sa Salary Grade 8.

Para naman sa ating mga State Universities and Colleges (SUCs), nagdagdag tayo ng P8 bilyon upang palawakin ang kanilang kakayahang tumanggap ng mga mag-aaral. Kung babalikan natin ang ating pagdinig sa panukalang pondo ng ating mga SUCs, lumalabas na humigit-kumulang 168,000 ang napagkaitan ng pagkakataong mag-enroll dahil sa kakulangan ng slot sa ating mga pampublikong pamantasan at kolehiyo. Kung mapapalawig natin ang absorptive capacity ng SUCs, mas marami tayong matutulungang mga kabataan na naghahangad ng dekalidad na edukasyon.

Marami pang mga programang dinagdagan natin ng pondo para sa susunod na taon at tatalakayin natin ang mga ito sa mga susunod na araw. Patuloy nating tutukan ang mga talakayang ito upang lalo pa nating maunawaan ang mga prayoridad na programa ng ating pamahalaan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Pondo sa edukasyon sa 2026 national budget, pinakamataas sa kasaysayan

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | November 13, 2025

Nakatakbo ngayong linggo sa plenaryo ng Senado ang pagsisimula ng talakayan hinggil sa panukalang budget ng bansa para sa 2026. Binigyang-diin ng inyong lingkod na ang P1.38 trilyong inilaan sa sektor ng edukasyon ang pinakamataas sa kasaysayan, katumbas ng 4.5% ng Gross Domestic Product (GDP) o 20% ng kabuuang P6.793 trilyong panukalang budget para sa susunod na taon. Mahalaga ito, lalo na’t kinakaharap ng naturang sektor ang isang malawakang krisis. 

Matatandaang iniulat ng Second Congressional Commission on Education (EDCOM II) na 24.8 milyon sa ating mga kababayan ang functionally illiterate. Ang pangkaraniwang mag-aaral ay natatapos ng Grade 3 nang hindi nakakamit ang literacy at numeracy.

Lumalabas din sa mga pag-aaral na isa sa apat na batang wala pang limang taong gulang ang maituturing na stunted o maliit para sa kanilang edad. Ito ay resulta ng kakulangan sa nutrisyon sa unang 1,000 araw ng buhay ng isang bata mula sa sinapupunan hanggang sa kanyang ikalawang kaarawan.

Ang lahat ng ito ay mga seryosong hamong kailangan nating harapin, bagay na binibigyan natin ng prayoridad sa ilalim ng 2026 national budget. Sa bersyon ng budget na tinatalakay ng Senado sa kasalukuyan, P992.7 bilyon ang inilaan para sa Department of Education (DepEd), P48.2 bilyon ang inilaan para sa Commission on Higher Education (CHED), samantalang P25.3 bilyon ang inilaan para sa Technical Education and Skills Development Authority (TESDA). May P140.3 bilyon namang nakalaan para sa ating mga State Universities and Colleges (SUCs).

Sa pagkakataong ito, tatalakayin natin ang inilaan nating pondo upang mapatatag ang pundasyon ng mga mag-aaral. Dinagdagan natin halimbawa ng P3 bilyon ang pondo para sa Academic Recovery and Accessible Learning (ARAL) Program, ang ating programa para sa learning recovery na layong bigyan ng libreng tutorial ang mga mag-aaral nating nahihirapan sa kanilang mga aralin. Ang dagdag na pondong ito ang gagamitin para bayaran ang mahigit 440,000 na tutors na tutulong sa 6.7 milyong mga mag-aaral na kailangang makahabol sa Reading at Math. 

Dinagdagan din natin ang P18.08 bilyon na budget para sa mga textbooks. Kung isasama natin ang idinagdag ng Kamara na P11 bilyon para sa mga textbooks, aabot na sa P29 bilyon ang pondo para sa mga aklat. Mapopondohan nito ang 82 textbook titles para sa mahigit 20 milyong mga mag-aaral. 

Nagdagdag din tayo ng pondo upang tugunan ang pangangailangan ng ating mga mag-aaral sa nutrisyon. Para sa School-Based Feeding Program, dinagdagan natin ang P13.61 bilyon na inilaan ng House of Representatives at ginawa na itong P15.06 bilyon. Mabibigyan natin ng masustansyang pagkain ang lahat ng mga mag-aaral sa Kindergarten at Grade 1 sa loob ng 200 araw, habang patuloy na sinusuportahan ang mga tinatawag na ‘wasted’ at ‘severely wasted’ na mga mag-aaral mula Grade 2 hanggang 6.

Ilan lamang ito sa binigyan natin ng prayoridad para sa pagpapatatag sa sektor ng edukasyon. Patuloy nating tutukan ang magiging talakayan sa mga susunod na araw upang matiyak na mailalaan natin sa mga tamang programa ang binabayad na buwis ng ating mga kababayan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com