‘Think before you click’ para iwas-scam

ani Judith Sto. Domingo @Asintado | March 20, 2026

Pagkagising natin noong Miyerkules, isang email alert ang bumulaga sa atin na nagpapahayag na may bagong log-in noong umagang iyon sa ating Facebook account. Tinatanong tayo sa email kung tayo nga ba ang nag-log in o hindi. Paano naman tayo makaka-log in sa gitna ng ating pagkakahimbing?  

Sa rami ng mga ganitong sitwasyon na ating hinaharap ay hindi na agad tayo basta gumagawa ng anumang hakbang o pagkilos nang wala munang pag-iimbestiga o pagmumuni-muni. Dahil sa mga tulad ng pagkakataong ito nahuhulog sa bitag ng mga scammer ang mga inosente't walang muwang nating mga kababayan, na agad-agad tutugon sa ipinagagawa ng email hanggang sa manakaw na ang mga hinahalukipkip na personal na detalye. 

Ang mga nagpapadala ng email na ito ay tila lehitimo sa unang tingin, kung kaya't marami ang nakapagsusuko rito ng mga inililihim na impormasyong pansarili lamang sana. Marami na tayong kwento na nadinig mula sa mga kaibigan, na na-lock out sa sarili nilang mga account. Kaya't ating pinapaalalahanan ang ating mga tagatangkilik na huwag magpanic sa mga ganitong sitwasyon, kundi mag-isip-isip muna para hindi mautakan ng mga mapanlinlang na nakaabang sa kapaligiran. 

Kapag nakatanggap ng email na nagsasabing ang inyong account kung saan man ay nakompromiso, maghunos-dili muna at mag-imbestiga. Pumunta sa pangalan ng sender, at baka doon pa lamang ay matanto nang ito'y huwad at hayok na naghahanap ng mabibitag. Sa kabilang dako, maraming pagkakataon namang ito ay tila lehitimo, ngunit kahit pa sa inyong palagay ay lehitimo nga, huwag pa ring basta sumunod sa kadahilanang maaaring magamit ang lehitimong account ng mga modernong scammer. 

Huwag na huwag magbubukas ng link na ipinadadala sa inyo, sapagkat ang link na ito ang maaaring maging pinakamabilis na kasangkapan para kayo ay tuhugin sa landas ng kapahamakang hindi na malilimutan o sa isang iglap ay ikapanlulupaypay. 

Lalong magduda kapag kayo ay pinagmamadaling umaksyon ng nagpadala ng email, kung saan nakakabit din ang link. Bagkus ay maghinay-hinay para makapag-isip-isip nang hindi nauunahan ng pangambang kadalasan ay nagpapadilim sa kakayanang mag-analisa. 

Kung hindi nakatitiyak sa gagawin ay kumunsulta sa mga kasama sa tahanan, lalo na ang mga kabataang sanay sa teknolohiya. Makatutulong sila para kayo ay mahimasmasan. 

Alalahanin lagi: ang disgrasya ay bunga kadalasan ng isang mabilis at maling pagdedesisyon o kawalan ng kakayanang mag-isip ng husto. Dinggin ang panawagan ng karunungang laging naghihintay ng pansin, sa bawat sandali. 

Panawagan sa Department of Information and Communications Technology, sa Cybercrime Investigation and Coordinating Center, sa PNP Anti-Cybercrime Group, sa National Bureau of Investigation Cybercrime Division, sa Bangko Sentral ng Pilipinas, mga ahensya at pribadong sektor na dapat sumugpo o makatutulong sugpuin ang peligrong ito, na umaksyon at ipaalam sa atin ang kani-kanilang ginagawa para mapaigting ang pagprotekta sa ating mga kawawang kababayan. 

Hindi naman dapat tayo-tayo rin lamang ang nagpoprotekta sa kanilang mga sarili, kundi nahaharang dapat ng mga dapat humarang sa mga scam ang pasakit ng walang patumanggang panloloko sa mamamayan!

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Pagtanggi sa DNA test, ‘di sagot para takasan ang responsibilidad sa anak

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | March 20, 2026

Dear Chief Acosta,

Hindi ako ang ama ng bata pero iginigiit ng dati kong kasintahan na ako ang ama. Hinamon pa  niya akong  sumailalim sa  DNA testing,  ngunit tumanggi ako. Aniya, diumano ay magpa-file siya ng kaso. Ang alam ko ay may right against self-incrimination ako. Hindi ba may paglabag sa karapatan ko kung iuutos/ipipilit na magpa-DNA test ako? – Billy

---

Dear Billy,

Ang deoxyribonucleic acid (DNA) ay building block na pangunahing bumubuo sa genetic profile ng isang tao. Matatagpuan ito sa lahat ng mga cells ng tao at pareho ito sa bawat cell ng parehong indibidwal. Natatangi ang genetic na pagkakakilanlan ng bawat tao. Dahil dito, maaaring matukoy sa pamamagitan ng DNA profile ng isang tao ang kanyang pagkakakilanlan.

Ang pagsusuri ng DNA ay isang pamamaraan kung saan sinisiyasat ang DNA na nakuha mula sa biological sample mula sa isang indibidwal. Pinoproseso ang DNA upang makabuo ng isang pattern, o DNA profile. Ang DNA profile na ito ay natatangi para sa bawat tao, maliban sa kambal o identical twins. (Estate of Rogelio G. Ong vs. Minor Joanne Rodjin Diaz, G.R. No. 171713, 17 Disyembre 2007, sa panulat ni Kagalang-galang na Kasamang Mahistrado Minita Chico-Nazario)

Kaugnay nito, pinasiyahan ng ating Kagalang-galang na Korte Suprema sa kasong Rosendo Herrera vs. Rosendo Alba, represented by his mother Armi A. Alba, G.R. No. 148220, 15 Hunyo 2005, sa panulat ni Honorable Senior Associate Justice Antonio T. Carpio, na walang paglabag sa right against self-incrimination sa pagkuha ng DNA sample:

“Section 17, Article 3 of the 1987 Constitution provides that ‘no person shall be compelled to be a witness against himself.’ Petitioner asserts that obtaining samples from him for DNA testing violates his right against self-incrimination. Petitioner ignores our earlier pronouncements that the privilege is applicable only to testimonial evidence. Again, we quote relevant portions of the trial court’s 3 February 2000 Order with approval:

Obtaining DNA samples from an accused in a criminal case or from the respondent in a paternity case, contrary to the belief of respondent in this action, will not violate the right against self-incrimination. This privilege applies only to evidence that is ‘communicative’ in essence taken under duress (People vs. Olvis, 154 SCRA 513, 1987). The Supreme Court has ruled that the right against self-incrimination is just a prohibition on the use of physical or moral compulsion to extort communication (testimonial evidence) from a defendant, not an exclusion of evidence taken from his body when it may be material. As such, a defendant can be required to submit to a test to extract virus from his body (as cited in People vs. Olvis, Supra); the substance emitting from the body of the accused was received as evidence for acts of lasciviousness (US vs. Tan Teng, 23 Phil. 145); morphine forced out of the mouth was received as proof (US vs. Ong Siu Hong, 36 Phil. 735); an order by the judge for the witness to put on pair of pants for size was allowed (People vs. Otadora, 86 Phil. 244); and the court can compel a woman accused of adultery to submit for pregnancy test (Villaflor vs. Summers, 41 Phil. 62), since the gist of the privilege is the restriction on ‘testimonial compulsion.’

The policy of the Family Code to liberalize the rule on the investigation of the paternity and filiation of children, especially of illegitimate children, is without prejudice to the right of the putative parent to claim his or her own defenses. Where the evidence to aid this investigation is obtainable through the facilities of modern science and technology, such evidence should be considered subject to the limits established by the law, rules, and jurisprudence.”

Tinalakay rito na ang right against self-incrimination ay pagbabawal o prohibisyon lamang sa paggamit ng pisikal o moral na pamimilit upang mangikil ng salaysay/testimonya o testimonial evidence mula sa isang nasasakdal – hindi kasama rito ang ebidensya na kinuha sa katawan kung ito ay mahalaga sa pagresolba ng kaso/isyu. 

Kaya, kung maipakita na may makatwirang posibilidad na ikaw nga ang ama ng bata, maaaring ipag-utos ng korte na sumailalim ka sa DNA testing, at hindi ito paglabag sa iyong right against self-incrimination.

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay. 

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.

Impeachment ni VP Sara, ala-QuadCom style dahil puro member ng QuadCom ang member ng Kamara, buwisit!

ni Pablo Hernandez @Prangkahan | March 20, 2026

ASAHAN NA NI PBBM NA PUPUTAKTIHIN SIYA NG PAMBA-BASH KAPAG SUMABLAY ANG STATEMENT NIYANG KAHIT MAY KRISIS SA LANGIS HINDI RAW TATAAS PRESYO NG BILIHIN – Inanunsyo ni Ferdinand "Bongbong" Marcos Jr. na hindi umano tataas ang presyo ng mga bilihin sa merkado sa kabila ng krisis sa langis dulot ng digmaan sa Middle East.

Umaasa ang publiko na matutupad ang pahayag na ito, dahil kung magtaas ang presyo ng mga bilihin, tiyak na haharap ang Pangulo sa matinding batikos mula sa netizens sa social media. Period! 

XXX

ALA-QUADCOM ANG GAGAWING HEARING SA IMPEACHMENT NI VP SARA DAHIL PURO MEMBER NG QUADCOM ANG MEMBER NG HOUSE JUSTICE COMMITTEE – Nakatakdang simulan sa Marso 25, 2026 ang pagdinig ng House Justice Committee sa dalawang impeachment complaints laban kay Sara Duterte. Dahil naka-live ang mga pagdinig, inaasahang magiging masinsinan at matindi ang pagtatanong ng mga mambabatas—kahalintulad ng naging estilo sa Quad Committee hearings.

Inihalintulad ito sa QuadCom dahil ilan sa mga miyembro ng House Justice Committee ay kabilang din sa naturang komite noong 2024, kung saan siniyasat ang isyu ng confidential funds ng Office of the Vice President (OVP) at Department of Education noong panahong si Duterte pa ang namumuno rito. Boom!

XXX

DAPAT IMBESTIGAHAN NI SEN. LACSON ANG MGA NAGING RAKET NG NOO'Y DPWH USEC. CABRAL SA MGA PANAHON NG PNOY, FPRRD AT PBBM ADMINISTRATIONS – Sa isinagawang imbestigasyon ng Anti-Money Laundering Council (AMLC) sa mga bank account ng yumaong dating DPWH Usec. Maria Catalina Cabral, napag-alaman na sa kabila ng mahigit P200,000 lamang na buwanang sahod nito, umabot sa daan-daang milyong piso ang naging galaw ng kanyang mga transaksyon mula 2015 hanggang 2025.

Saklaw ng panahong ito ang administrasyon nina Benigno Aquino III, Rodrigo Roa Duterte, at Ferdinand "Bongbong" Marcos Jr.

Dahil dito, nananawagan ang ilan na imbestigahan ito ng Senate Blue Ribbon Committee sa pangunguna ni Ping Lacson upang matukoy kung may iba pang sangkot at kung sino-sino ang posibleng nakinabang sa umano’y iregularidad sa loob ng ahensya. Period! 

XXX

SEN. ESCUDERO, BUMANTOT ANG NAME KAYA HINDI TATAKBO SA PAGKA-PRESIDENTE AT VP – Hiniling ni Francis "Chiz" Escudero sa mga survey firms na huwag isama ang kanyang pangalan sa mga presidential at vice-presidential surveys, dahil hindi naman niya planong tumakbo sa alinman sa dalawang posisyon.

Ayon sa kanyang pahayag, wala siyang ambisyon para sa mga nasabing puwesto, kaya’t hindi na kailangang isama ang kanyang pangalan sa mga survey na ito. Boom!