“Compulsory heir” o sapilitang tagapagmana, maaaring pagkaitan ng mana

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | january 6, 2026

Dear Chief Acosta,

Ang aking ama ay isang matagumpay na negosyante. Noong siya ay nabubuhay pa, siya ay gumawa ng isang notaryadong testamento (notarized last will and testament) kung saan malinaw niyang ipinahayag na itinatakwil niya ang aking nag-iisang kapatid na si Allan at hindi niya ito pamamanahan sapagkat, diumano, paulit-ulit siyang sinaktan nito — pisikal at berbal. Ang nasabing testamento ay tahasang nagbanggit ng mga tiyak na pangyayari at petsa ng mga pananakit na ginawa laban sa aking ama.

Matapos pumanaw ang aking ama, ang nasabing testamento ay iniharap sa hukuman para sa probate o pagpapatunay ng bisa nito. Tinutulan ni Allan ang testamento, itinangging sinaktan niya ang aking ama at iginiit na siya ay isang sapilitang tagapagmana (compulsory heir) na hindi maaaring alisin sa kanyang karampatang mana (legitime), at na ang diumano’y pagtatakwil ay bunga lamang ng pagkiling ng aking ama sa akin. Gayunman, sa paglilitis ng kaso, ilang mga saksi ang tumestigo laban sa kanyang mga pahayag. Tama ba si Allan? — Kimmie

---

Dear Kimmie,

Mali si Allan at balido ang hindi pagbibigay kay Allan ng kanyang mana bunga ng pagtatakwil (disinheritance). Ayon sa mga Artikulo 915 hanggang 919 ng New Civil Code (NCC):

“Article 915. A compulsory heir may, in consequence of disinheritance, be deprived of his legitime, for causes expressly stated by law. 

Article 916. Disinheritance can be effected only through a will wherein the legal cause therefore shall be specified. 

Article 917. The burden of proving the truth of the cause for disinheritance shall rest upon the other heirs of the testator, if the disinherited heir should deny it. 

Article 918. Disinheritance without a specification of the cause, or for a cause the truth of which, if contradicted, is not proved, or which is not one of those set forth in this Code, shall annul the institution of heirs insofar as it may prejudice the person disinherited; but the devises and legacies and other testamentary dispositions shall be valid to such extent as will not impair the legitime. 

“Article 919. The following shall be sufficient causes for the disinheritance of children and descendants, legitimate as well as illegitimate: 

(6) Maltreatment of the testator by word or deed, by the child or descendant;”

Base sa nasabing probisyon ng batas, ang isang sapilitang tagapagmana (compulsory heir) ay maaaring mawalan ng kanyang legitime bunga ng pagtatakwil (disinheritance), kung ito ay batay sa mga dahilan na tahasang nakasaad sa batas.  Ang pagtatakwil ay maaari lamang isagawa sa pamamagitan ng isang testamento (will) kung saan dapat tukuyin ang legal na dahilan nito. Ang pagmamaltrato sa testador sa salita o sa gawa ng anak o inapo ay itinuturing na sapat na dahilan upang itakwil at tanggalan ng mana ang anak.

Gayundin, sa kasong Dy Yieng Seangio vs. Hon. Amor A. Reyes, et al., G.R. Nos. 140371-72, Nobyembre 27, 2006, sinabi ng Korte Suprema, sa pamamagitan ni Kagalang-galang na Kasamang Mahistrado Adolfo S. Azcuna na upang maging balido ang pagtatakwil, hinihingi ng Artikulo 916 ng New Civil Code (NCC) na ito ay dapat isagawa sa pamamagitan ng isang testamento kung saan nakasaad ang legal na dahilan. Kaugnay sa mga dahilan ng pagtatakwil na tinukoy ni Segundo sa kanyang dokumento, naniniwala ang Korte na ang mga pangyayaring iyon, kung titingnan nang buo, ay maaaring ituring na isang uri ng pagmamaltrato kay Segundo ng kanyang anak na si Alfredo, at ito ay sapat na dahilan para sa pagtatakwil sa anak o inapo alinsunod sa Artikulo 919 ng nasabing batas.

Batay sa mga nabanggit, ang diumano’y pagmamaltratong ginawa ni Allan  sa iyong ama ay isang balidong batayan ng pagtatakwil alinsunod sa Artikulo 919 ng NCC. Saad din ng Artikulo 915 ng NCC na ito ay naaangkop sa mga sapilitang tagapagmana gaya ng sitwasyon ni Allan. Sinunod ng iyong ama ang pormal na rekisito nang kanyang ipanotaryo ang testamento at tinukoy rito ang dahilan ng pagtatakwil at ang mga pagkakataon ng pagmamaltrato o pang-aabuso laban sa kanya. Ang mga ito ay napatunayan din sa proseso ng probate.  Dahil dito, hindi karapat-dapat si Allan sa kanyang legitime.

Nawa ay nasagot namin ang iyong mga katanungan. Nais naming ipaalala na ang opinyon na ito ay nakabase sa mga naisalaysay sa iyong liham at sa pagkakaintindi namin dito. Maaaring maiba ang aming opinyon kung mayroong karagdagang impormasyon na ibibigay. Mas mainam kung personal kang sasangguni sa isang abogado.

Maraming salamat sa inyong patuloy na pagtitiwala.

Karapatan ng empleyado na dinggin at ipagtanggol ang sarili

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | january 4, 2026

Ang isang empleyado o opisyal na nasampahan ng kaukulang kaso sa paglabag ng mga alituntunin ng opisina ay may karapatang ipagtanggol ang kanyang sarili at magbigay ng kanyang panig. Siya rin ay may karapatang mabigyan ng sapat na oras upang makapaghanda ng kanyang depensa at sagutin ang mga naging paratang sa kanya. Anumang paglabag ay mayroong katumbas na kaparusahan at malimit sa isang kasong administratibo ang mga parusang suspensyon sa trabaho o tuluyang pagkatanggal sa trabaho. Dahil sa mga maaaring maging kaakibat na kaparusahan, ang empleyado o opisyal na kinasuhan ay kinakailangang mabigyan ng isang patas na pagdinig. 

Ito ay sang-ayon na rin sa probisyon ng ating Saligang Batas patungkol sa Lipon ng mga Karapatan na nagsasaad na: “No person shall be deprived of life, liberty or property without due process of law.” Maituturing na ang trabaho ng isang tao ang nagbibigay sa kanya ng buhay sapagkat ang kanyang sahod mula sa kanyang trabaho ang kanyang gagamitin upang matugunan niya ang kanyang mga pangunahing pangangailangan, maging ng kanyang pamilya at ng mga taong umaasa sa kanya. Ang nangangambang pagkawala nito ay maaaring maging sanhi ng pagkawala ng kanyang kakayahan para matugunan ang kanyang mga pangangailangan at ng ibang taong umaasa sa kanya.

Kanuga nito, ang isang empleyadong nakasuhan kaugnay sa kanyang pagtatrabaho ay binibigyan ng mga sumusunod na karapatan:

1. Karapatang mabigyan ng due process:

Sa kaso ng Ang Tibay vs. Court of Industrial Relations (69 Phils. 635), inilatag ng Korte Suprema ang mga rikisitos ng isang procedural due process sa isang kasong administratibo. Sang-ayon sa Korte Suprema, ang mga sumusunod ay ang mga rikisitos ng procedural due process:

a)Karapatang mapakinggan. Kasama rito ang karapatang magprisinta ng ebidensya para depensahan ang sarili at mapabulaanan ang akusasyon;

b) Isang patas na tribunal kung saan susuriin nito ang mga ebidensyang inihain;

c) Ang desisyon ng tribunal ay may batayang ebidensya;

d) Ang batayang ebidensya ay kinakailangang subtansyal o sapat sa paniniwala ng isang makatwirang pag-iisip upang magkaroon ng sariling konklusyon;

e) Desisyon sa kaso na suportado ng at base sa ebidensya na iprinisinta sa pagdinig o kabahagi ng records ng kaso; 

f) Isang tribunal na gagamit ng kanyang sarili at independenteng pagsusuri sa mga katotohanan sa isang usapin at sa mga angkop na batas patungkol dito;

g) Desisyon sa kaso na malinaw na nagpapaliwanag sa magkabilang panig ng mga isyu o usapin sa kaso at sa naging batayan ng tribunal sa naging desisyon nito.

2. Karapatan sa isang patas na pagdinig.

3. Karapatan na mabigyan ng paalala sa maaaring kahinatnan ng kaso na inihain laban sa kanya.

Kasama sa tinatawag na due process ang ipagbigay-alam sa empleyadong nakasuhan ang kinahinatnan ng pagdinig sa kanyang kaso upang siya ay mabigyan ng pagkakataong maisagawa ang anumang ligal na hakbangin kung ang maging resulta ng pagdinig ay ang kanyang pagkatalo.  

Sa kasong Zoleta v. Investigating Staff, et al., (G.R. No. 258888, 8 April 2024), sa panulat ni Kagalang-galang na Kasamang Mahistrado Samuel H. Gaerlan, ito ang naging pahayag ng Korte Suprema: 

Due process, as a constitutional precept, does not always and in all situations require a trial-type proceeding. Due process is satisfied when a person is notified of the charge against him and given an opportunity to explain or defend himself. In administrative proceedings, the filing of charges and giving reasonable opportunity for the person so charged to answer the accusations against him constitute the minimum requirements of due process. The essence of due process is simply to be heard, or as applied to administrative proceedings, an opportunity to explain one's side, or an opportunity to seek a reconsideration of the action or ruling complained of.

The case of Ang Tibay v. Court of Industrial Relations enumerates the constitutional requirements of due process, which the said case described as the "fundamental and essential requirements of due process in trials and investigations of an administrative character." Due process in administrative proceedings requires compliance with the following cardinal principles: (1) the respondents' right to a hearing, which includes the right to present one's case and submit supporting evidence, must be observed; (2) the tribunal must consider the evidence presented; (3) the decision must have some basis to support itself; (4) there must be substantial evidence; (5) the decision must be rendered on the evidence presented at the hearing, or at least contained in the record and disclosed to the parties affected; (6) in arriving at a decision, the tribunal must have acted on its own consideration of the law and the facts of the controversy and must not have simply accepted the views of a subordinate; and (7) the decision must be rendered in such manner that respondents would know the reasons for it and the various issues involved.

Sa madaling salita, ang isang empleyadong isinailalim sa isang administratibong proseso kaugnay sa mga sinasabing paglabag niya sa trabaho ay may karapatang malaman ang lahat ng detalye ng akusasyon laban sa kanya, at ilatag ang kanyang depensa bago pa man maaaring maghatol ang employer sa kanyang kaso.

Ipinagbabawal ang paglalantad ng impormasyon tungkol sa nakahahawang mga sakit

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | january 3, 2026

Dear Chief Acosta,

Laganap ang iba’t ibang mga nakahahawang sakit sa panahon ngayon. Nagtataka ako kung bakit hindi nila isinasapubliko sa balita ang pagkakakilanlan ng mga nahawaang pasyente. Malaki sana ang maitutulong nito sa contact tracing ng iba pang posibleng close contacts kung ilalathala ang pagkakakilanlan ng mga pasyente. Legal ba na ibunyag ang mga detalye na iyon? Nais ko sanang maliwanagan. Maraming salamat. – Aki

---

Dear Aki,

Tinatanggap ng Estado na ang mga epidemya at iba pang emerhensiyang pangkalusugan ay nagdudulot ng panganib sa pampublikong kalusugan at pambansang seguridad, na maaaring makasagabal sa mga panlipunan, pang-ekonomiya, at pampulitikal na tungkulin ng Estado. Patuloy na nagsisikap ang pamahalaan na protektahan ang mga mamamayan mula sa mga banta sa kalusugan sa pamamagitan ng pagpapatupad ng episyente at epektibong disease surveillance.

Itinatadhana ng Republic Act (R.A.) No. 11332, na kilala rin bilang Law on Reporting of Communicable Diseases, ang tungkulin ng Department of Health (DOH) at iba pang institusyon sa pagsubaybay ng mga nakahahawang sakit. Gayunpaman, kinakailangan ang balanse sa pagitan ng karapatan ng publiko na malaman at ng karapatan ng mga pasyente laban sa pagsisiwalat ng kumpidensiyal na impormasyon ukol sa kanila. Itinatala ng Seksyon 9 ng naturang batas ang mga ipinagbabawal na gawain, partikular na ang mga sumusunod:

“Section 9. Prohibited Acts. - The following shall be prohibited under this Act:

(a) Unauthorized disclosure of private and confidential information pertaining to a patient’s medical condition or treatment;

(b) Tampering of records or intentionally providing misinformation;

(c) Non-operation of the disease surveillance and response systems;

(d) Non-cooperation of persons and entities that should report and/or respond to notifiable diseases or health events of public concern; and

(e) Non-cooperation of the person or entities identified as having the notifiable disease, or affected by the health event of public concern.

Disclosure of confidential information will not be considered violation of this Act under this section if the disclosure was made to comply with a legal order issued by a court of law with competent jurisdiction.”

Upang sagutin ang iyong tanong, ipinagbabawal ng batas ang pagbubunyag ng pribado at kumpidensiyal na impormasyon na may kinalaman sa kondisyon o paggamot sa kalusugan ng isang pasyente. Maliban na lamang kung may pahintulot mula sa mismong pasyente o ipinag-uutos ito ng hukuman. Kabilang sa impormasyong ito ang pagkakakilanlan ng pasyente.

Sinumang tao na mapatunayang lumabag sa alinman sa mga nabanggit na ipinagbabawal na gawain ay maaaring humarap sa multa o pagkakakulong at iba pang parusa. Ayon sa Seksyon 10 ng parehong batas:

“Section 10. Penalties. -Any person or entity found to have violated Section 9 of this Act shall be penalized with a fine of not less than ₱20,000 but not more than ₱50,000 or imprisonment of not less than one month but not more than six months, or both such fine and imprisonment, at the discretion of the proper court.

The Professional Regulation Commission shall have the authority to suspend or revoke the license to practice of any medical professional for any violation of this Act.

The Civil Service Commission shall have the authority to suspend or revoke the civil service eligibility of a public servant who is in violation of this Act.

If the offense is committed by a public or private health facility, institution, agency, corporation, school, or other juridical entity duly organized in accordance with law, the chief executive officer, president, general manager, or such other officer in charge shall be held liable. In addition, the business permit and license to operate of the concerned facility, institution, agency, corporation, school, or legal entity shall be cancelled.”

Nawa ay nasagot namin ang iyong mga katanungan. Nais naming ipaalala na ang opinyon na ito ay nakabase sa mga naisalaysay sa iyong liham at sa pagkakaintindi namin dito. Maaaring maiba ang aming opinyon kung mayroong karagdagang impormasyon na ibibigay. Mas mainam kung personal kang sasangguni sa isang abogado.

Maraming salamat sa inyong patuloy na pagtitiwala.