Konsepto ng “dying declaration”

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | October 27, 2025

Dear Chief Acosta, 

Ang kapatid ko ay kasalukuyang nag-aagaw buhay sa ospital matapos siyang bugbugin at saksakin ng dalawang tao. Sinubukan siyang gamutin ng mga doktor, ngunit tinapat kami na baka hindi na rin siya magtagal. Nang ito ay marinig ng kapatid ko, tinanggap na niya ito at ikinuwento niya sa amin ang nangyari sa kanya, kung saan ito nangyari, at kung sino ang gumawa nito. Pagkatapos na ito ay kayang sabihin sa amin ay tuluyan na siyang pumanaw. Nais sana naming magsampa ng kaso sa taong gumawa nito sa kapatid ko, maaari ba akong maging testigo sa korte para sabihin ang ikinuwento sa akin ng kapatid ko patungkol sa nangyaring krimen sa kanya? – Richie

---

Dear Richie,

Bago natin sagutin ang iyong tanong, mahalagang maunawaan muna ang konsepto ng tinatawag na “Hearsay Rule.” Nakasaad sa Section 36, Rule 130 ng Revised Rules on Evidence na ang isang testigo ay maaari lamang magbigay ng kanyang testimonya patungkol sa mga bagay na kanyang personal na alam, maliban na lang kung papayagan ng batas na siya ay magbigay ng testimonya kahit na hindi niya personal na alam ang isang bagay: 

“Section 36. Testimony generally confined to personal knowledge; hearsay excluded. — A witness can testify only to those facts which he knows of his personal knowledge; that is, which are derived from his own perception, except as otherwise provided in these rules.”

Kaya maliwanag na magiging katanggap-tanggap lang sa korte ang isang testigo kung ang kanyang testimonya ay base sa kanyang personal na kaalaman at hindi dahil sa sinabi ng ibang tao. Ngunit maliwanag din na ang konseptong ito ay mayroong mga eksepsyon. 

Isa sa mga eksepsyon sa tinatawag na “Hearsay Rule” ay ang testimonya ng isang tao tungkol sa sinabi sa kanya ng isang taong nasa bingit ng kamatayan, at ang ibinahagi sa kanya ng taong namatay ay kaugnay sa mga sirkumstansya ng kanyang pagkamatay. Narito ang pahayag ng Section 37, Rule 130 ng Revised Rules on Evidence: 

“Section 37. Dying declaration. — The declaration of a dying person, made under the consciousness of an impending death, may be received in any case wherein his death is the subject of inquiry, as evidence of the cause and surrounding circumstances of such death.”

Ipinaliwanag din ng Korte Suprema ang mga kailangan para tanggapin ng korte ang testimonya ng isang tao tungkol sa sinabi sa kanya ng isang taong nasa bingit ng kamatayan, patungkol sa mga detalye ng kanyang pagkamatay. Narito ang pahayag ng Kagalang-galang na Korte Suprema sa kasong People of the Philippines vs. Ramil Peña, G.R. No. 133964, 13 February 2002, na isinulat ni Kagalang-galang na Mahistrado Consuelo Ynares-Santiago:

“The requisites for the admissibility of dying declarations have already been established in a 

long line of cases.  An ante-mortem statement or dying declaration is entitled to probative weight if: (1) at the time the declaration was made, death was imminent and the declarant was conscious of that fact; (2) the declaration refers to the cause and surrounding circumstances of such death; (3)  the declaration relates to facts which the victim was competent to testify to; (4) the declarant thereafter died; and (5) the declaration is offered in a criminal case wherein the declarant’s death is the subject of the inquiry.”

Kaya naman maliwanag sa mga nabanggit na artikulo ng batas at sa nasabing kaso na bagama’t sinasabi ng batas na ang tatanggapin lang na testimonya ay kung ito ay galing sa sarili at personal na kaalaman o nasaksihan ng isang tao, maaari pa ring tanggapin ng korte ang testimonya ng isang tao patungkol sa sinabi sa kanyang impormasyon ng ibang tao kung ito ay patungkol sa kamatayan ng huli at sinabi habang ito ay nasa bingit ng kamatayan. 

Sa iyong sitwasyon, bagama’t hindi ikaw ang personal na nakasaksi sa krimen na ginawa sa iyong kapatid, maaari kang tumestigo sa korte tungkol sa sinabi niyang impormasyon sa’yo ukol sa sanhi at nakapalibot na mga pangyayari na humantong sa kanyang kamatayan, lalo na at kanyang sinabi ito nang may kaalaman na siya ay nasa bingit na ng kamatayan. 

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay. 

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.

Special power of attorney, wala nang bisa sa pagkamatay ng principal

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | October 25, 2025

Dear Chief Acosta,

May ginawang special power of attorney (SPA) ang kapatid ko para ibenta ang kanyang lupa sa aming probinsya. Sa hindi inaasahang pangyayari, namatay ang kapatid ko. Maaari pa bang maituloy ang pagbebenta ayon sa SPA ng kapatid ko? -- Eunika

---

Dear Eunika,

Sa pamamagitan ng kontrata ng ahensya o contract of agency, maaaring katawanin ang isang tao (principal) ng ibang tao (agent) na awtorisadong magbigkis at gumawa ng mga legal na aksyon, tulad ng pagbebenta ng lupa, para at sa ngalan ng nauna. Nakapaloob ang ganitong kasunduan sa isang dokumento na karaniwang tinutukoy nating special power of attorney o SPA. Sa partikular, nakasaad sa ating New Civil Code of the Philippines na:

“Article 1868. By the contract of agency a person binds himself to render some service or to do something in representation or on behalf of another, with the consent or authority of the latter. 

x x x

Article 1878. Special powers of attorney are necessary in the following cases: x x x 

(5) To enter into any contract by which the ownership of an immovable is transmitted or acquired either gratuitously or for a valuable consideration; x x x        

Article 1930. The agency shall remain in full force and effect even after the death of the principal, if it has been constituted in the common interest of the latter and of the agent, or in the interest of a third person who has accepted the stipulation in his favor.

Article 1931. Anything done by the agent, without knowledge of the death of the principal or of any other cause which extinguishes the agency, is valid and shall be fully effective with respect to third persons who may have contracted with him in good faith.”

Kaugnay nito, sa kamakailang kaso ng San Miguel Foods, Inc. vs. Felicidad D. Alova and Decelyn Alova Pution, G.R. No. 260071, 07 Mayo 2025, tinalakay ng ating Korte Suprema, sa pamamagitan ni Hon. Associate Justice Henri Jean Paul B. Inting, na nagmumula ang awtoridad ng agent sa mga kapangyarihang ipinagkaloob sa kanya ng principal; kung kaya, ang aksyon ng agent ay maituturing lamang na gawa ng principal kung ginawa ito sa loob ng saklaw ng kanyang awtoridad:

“Agency is basically personal, representative, and derivative in nature. The authority of the agent to act emanates from the powers granted to him by his or her principal. The agent’s act is the act of the principal if done within the scope of the authority.

Owing to its nature, agency is extinguished by the death of either the principal or the agent. Thus, any act by the agent subsequent to the principal’s death is void ab initio, unless the act fell under the exceptions established under Articles 1930 and 1931 of the Civil Code.”

Samakatuwid, nawawala ang bisa ng agency sa pagkamatay ng alinman sa principal o agent. Kaya, walang bisa ang anumang kilos ng agent kasunod ng pagkamatay ng principal, maliban (1) kung ang agency ay para sa karaniwang interes ng mga partido, o (2) kapag ang agent, na walang kaalaman sa pagkamatay ng principal o pagtatapos ng agency, ay nakipagkontrata nang may mabuting-loob.

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay.

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.

Termino ng mga korporasyon

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | October 24, 2025

Dear Chief Acosta,

May katanungan ako patungkol sa korporasyong pinatatrabahuhan ng asawa ko. May alalahanin sila hinggil sa termino ng kanilang korporasyon dahil inisyuhan ito ng Certificate of Incorporation ng Securities and Exchange Commission (SEC) noong 01 Agosto 1974. Ayon sa kanilang Articles of Incorporation (AOI), ang korporasyon ay may termino na 50 taon, maliban na lamang kung ito ay palalawigin. Gayunman, ang Board of Directors ng korporasyon kung saan nagtatrabaho ang asawa ko ay hindi nag-aplay para sa pagpapalawig ng termino nito. Tanong ko lang kung mapapawalang-bisa ba ang pag-iral ng kanilang korporasyon sa paglipas ng orihinal nitong termino tulad ng nakalagay sa kanilang AOI o ang bagong probisyon sa ilalim ng Revised Corporation Code ang mananaig kung saan ang mga korporasyon ay dapat magkaroon ng panghabang-buhay na pag-iral. Salamat sa iyong tugon. -- Vivencio

---

Dear Vivencio,

Ang Pilipinas ay isa sa iilang bansa na nagtatakda ng mga limitasyon sa termino ng korporasyon bago ang pagsasabatas ng Republic Act (R.A.) No. 11232 o kilala bilang “Revised Corporation Code of the Philippines” (RCCP). Ito ay pinagtibay noong Pebrero 20, 2019, nang lagdaan ni dating Pangulong Rodrigo R. Duterte at nagkabisa ito noong Pebrero 23, 2019.

Sa Seksyon 2 ng RCCP, nakasaad dito ang kahulugan ng korporasyon: 

“Sec. 2. A corporation is an artificial being created by operation of law, having the right of succession and the powers, attributes, and properties expressly authorized by law or incidental to its existence.”

Sa ilalim naman ng Seksyon 11 nito, ipinaliwanag naman ang termino ng korporasyon. Nakalagay dito na:

“Section 11. Corporate Term. - A corporation shall have perpetual existence unless its articles of incorporation provides otherwise.

Corporations with certificates of incorporation issued prior to the effectivity of this Code, and which continue to exist, shall have perpetual existence, unless the corporation, upon a vote of its stockholders representing a majority of its outstanding capital stock, notifies the Commission that it elects to retain its specific corporate term pursuant to its articles of incorporation: Provided, That any change in the corporate right of dissenting stockholders in accordance with the provisions of this Code.

xxx"

Bago ang pagsasabatas ng RCCP, ang mga korporasyon sa ating bansa ay may limitadong termino na humahantong sa pagkawala ng kita at kabuhayan para sa mga pamilya, at pagkawala ng pamana at pangarap para sa mga negosyante at empleyado. Ang panghabang-buhay na termino ng korporasyon bilang default na opsyon ay naglalayong tugunan ang problemang ito. Pinapayagan din nito ang mga korporasyon na bumuo ng mga pangmatagalang plano at tumingin sa mas napapanatili at malalayong estratehiya para sa higit pang paglago ng ekonomiya.

Gayunpaman, maaaring piliin ng mga korporasyon na lagyan ng limitasyon sa termino sa kanilang Articles of Incorporation (AOI) upang bigyan ang mga stockholder ng pagkakataon na masuri ang kinabukasan ng korporasyon at matukoy sa puntong iyon na tapusin ang mga gawain ng korporasyon o pahabain ang buhay ng korporasyon.

Sa sitwasyong iyong nabanggit, ang pag-iral ng korporasyon kung saan nagtatrabaho ang iyong asawa ay hindi nagtatapos sa paglipas ng orihinal nitong termino gaya ng tinukoy sa kanilang AOI. Kung pipiliin ng isang umiiral na korporasyon na magkaroon ng limitasyon sa termino, ang mga stockholders na kumakatawan sa mayorya ng natitirang stock ng kapital nito ay dapat bumoto upang panatilihin ang partikular na termino nito at dapat ipaalam sa SEC na pinipili nitong panatilihin ang partikular na termino ng kumpanya, alinsunod sa AOI nito. 

Sa kabilang banda, ang mga umiiral na korporasyon ay hindi kailangang gumawa ng anumang hakbang upang palawigin ang kanilang termino dahil awtomatiko silang maituturing na may habambuhay na termino ayon sa Seksyon 11 ng RCCP, kahit na may nakapirming termino na nakalagay sa kanilang umiiral na AOI bago naisabatas ang RCCP.

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay. 

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.