Walang ranggo sa batas; mga taong sangkot sa katiwalian, parusahan

ni Leonida Sison @Boses | January 11, 2026

Parusa ang nararapat sa mga taong nadadawit sa katiwalian, lalo na kung ang sangkot ay mga opisyal na dapat nagtatanggol sa dangal ng bansa. Sa pag-amin mismo ng isang kawani ng Department of Foreign Affairs (DFA) na may ilang diplomat at personnel na iniimbestigahan at pinapauwi dahil sa umano’y iregularidad sa pondo, malinaw na may bitak na kailangang ayusin at hindi ito dapat tabunan ng pananahimik.

Bilang bagong kalihim ng DFA na itinalaga noong Hulyo 2025, itinaguyod niya ang “fiscal prudence” bilang pangunahing prinsipyo ng ahensya. Ilang buwan pa lamang sa puwesto, natuklasan ang mga puwang at lapses sa transaksiyong pinansyal ng ilang opisyal sa mga embahada at konsulado.

Tahimik ngunit matatag ang naging tugon: imbestigasyon, pagpapabalik sa Maynila, babala ng posibleng kasong administratibo at kriminal, pati na ang posibleng pagtanggal sa serbisyo. Hindi ibinunyag ang mga pangalan, ngunit malinaw na walang ranggo ang makakaligtas kung ang pondo ng bayan ay inaabuso.

Para sa taumbayan, ito ay mahalaga. Bawat sentimo na hawak ng isang diplomat ay buwis ng ordinaryong Pinoy na umaasang maaasahan ang gobyerno at hindi pagkakakitaan.

Sa gitna ng malalaking iskandalo sa iba’t ibang ahensya, nananatiling bihira ang DFA sa ganitong usapin. Kaya’t ang mabilis na aksyon ng kalihim ay hindi lang pagprotekta sa reputasyon ng departamento; pinapakita rin nito na ang international work matters ay hindi exempted sa pananagutan.

Pinalakas ang procurement rules, mas istrikto ang paggamit ng pondo, at binigyan ng malinaw na responsibilidad ang mga administrative at property officers, lalo na ang mga nasa abroad.

Mahalagang tandaan na, sa kabila ng kontrobersiya sa ibang sektor ng pamahalaan, nananatiling buo ang tiwala ng mga dayuhan. Walang grant ang kinansela, patuloy ang development assistance, at bukas pa rin ang pinto ng kooperasyon. Patunay ito na kayang ipagtanggol ng bansa ang kredibilidad nito kung may malinaw na paninindigan laban sa katiwalian.

Ang laban na ito ay hindi lamang internal na usapin ng DFA. Ito ay laban para sa bawat Pinoy na naghahanap ng gobyernong tapat at responsable. Ang disiplina sa loob ng ahensya ay salamin ng respeto sa taumbayan.

Ang katiwalian, maliit man o malaki, ay pare-parehong sugat sa tiwala ng mamamayan. Ang mahigpit na tindig ng DFA ay paalala na ang serbisyo-publiko ay isang mabigat na tungkulin, na hindi dapat inaabuso. 

Kung tuluy-tuloy ang ganitong pamamalakad, mas magiging malinaw sa bawat Pinoy na ang gobyerno ay kayang linisin ang sariling hanay at iyon ang unang hakbang sa pagbabalik ng tiwala ng mamamayan.

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Guarantee letter mula sa mga pulitiko, wawakasan na

ni Leonida Sison @Boses | January 10, 2026

Sa wakas, mas gagaan ang buhay ng publiko dahil tuluyan nang ititigil ang paggamit ng guarantee letters (GLs) ng mga pulitiko para makakuha ng serbisyong pangkalusugan. Ito ay hakbang palayo sa lumang sistemang pumapabor lamang sa iilan.

Sa ilalim ng 2026 national budget at malinaw na probisyon ng General Appropriations Act, hindi na kailangan ang sulat mula sa kongresista o senador para ma-enjoy ng mahihirap na pasyente ang tulong medikal sa mga pampublikong ospital.

Ipinatupad ng Department of Health (DOH) ang Zero Balance Billing Program, na tinitiyak na walang babayaran ang indigent patients na naka-confine sa ward, kabilang ang gamot at professional fees. Direktang nakikinabang ang pasyente—hindi na kailangan ng palakasan.

Pinagtibay rin ang “anti-epal” provision, na nagbabawal sa presensya, impluwensiya, at branding ng mga halal na opisyal sa pamamahagi ng ayuda. Malinaw na ang kalusugan ay serbisyo publiko, hindi proyekto ng politiko.

Nililinaw na maaari pa ring humingi ng tulong ang pasyente sa kanilang halal na kinatawan, ngunit hindi na kailangan ang guarantee letter sa mga DOH hospital. Kapag may GL man, hindi na ito maaaring i-charge sa Maifip, na may pondo ngayong taon na P51.6 bilyon—pondo ng bayan na dapat mapunta sa pasyente.

Matagal nang tinuring ang Maifip bilang health “pork barrel,” na nagdudulot ng pangamba na nahihila ang pondo mula sa Universal Health Care at PhilHealth. Gayunpaman, totoo ring may mga puwang pa ang coverage ng PhilHealth, kung saan may mga kaso na daang libo ang bill ngunit ilang libo lang ang nasasalo. Dito pumapasok ang panawagan ng mga pasyente: ayusin muna ang sistema, palakasin ang packages, at dahan-dahang i-phase out ang GLs.

Ang karanasan ng mga pasyenteng napipilitang pumila, maghintay, at makiusap para sa sulat ay malinaw na paalala kung bakit kailangang wakasan ang kulturang ito.

Ang bagong patakaran ay pagkakataon para ibalik ang dignidad sa pagpapagamot: walang utang-na-loob, walang pasasalamat sa politiko, tanging karapatang pantao lamang.

Ang tunay na reporma ay mararamdaman lamang ng ordinaryong Pilipino kapag sa oras ng karamdaman, laging bukas ang ospital, direktang nakikinabang ang tulong, at patas ang sistema.

Panahon na upang wakasan ang lumang sistema at gawing pantay para sa lahat ang kakayahang magpagamot.

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Maayos na transportasyon at kaligtasan ng mga komyuter, unahin

ni Leonida Sison @Boses | January 9, 2026

Hindi na bago sa mga komyuter sa Metro Manila ang araw-araw na pagsubok sa pampublikong transportasyon, ngunit muling napatunayan ito ng viral na siksikan sa isang platform ng MRT-3 noong Lunes ng umaga. Sa halip na simpleng aberya, malinaw na sumasalamin ang insidenteng ito sa matagal nang suliranin: kakulangan sa maayos na crowd management, disiplina, at malasakit sa ordinaryong pasahero na umaasa sa tren para makarating sa kanilang patutunguhan.

Bandang alas-7:25 ng umaga nang mangyari ang matinding pagsikip sa platform, matapos payagang makapasok ang mga pasahero kahit ramdam na ang congestion. Nang dumating pa ang mga pasaherong bababa ng tren, lalong lumala ang sitwasyon at nagdulot ng pangamba sa kaligtasan ng lahat.

Agad namang humingi ng paumanhin ang pamunuan ng MRT-3 at inako ang responsibilidad. Bilang tugon, iniutos ng Department of Transportation (DOTr) ang agarang pagpapatupad ng lahat ng kinakailangang hakbang upang maiwasan ang ganitong kapabayaan.

Ayon sa MRT-3, paiigtingin ang pagbabantay at koordinasyon ng ground personnel para sa mas maayos na daloy ng pasahero, lalo na tuwing rush hour. Kasabay nito, mag-i-install ng walkthrough metal detectors sa northbound at southbound entrances ng North Avenue, Quezon Avenue, at GMA-Kamuning stations. Layunin nito na masigurong ligtas ang bawat komyuter sa pamamagitan ng maagang pagtukoy sa anumang banta o ipinagbabawal na gamit bago makapasok sa platform. Kalaunan, ipatutupad din ito sa lahat ng istasyon ng MRT-3.

Gayunman, higit pa sa metal detector at dagdag na bantay ang kailangan ng mga komyuter. Ang tunay na solusyon ay isang sistemang inuuna ang kanilang oras at kaligtasan. Hindi normal ang makipagsiksikan na tila sardinas tuwing umaga, at hindi dapat isugal ang buhay para lamang makarating sa patutunguhan.

Ang insidenteng ito ay panibagong paalala na ang transportasyon ay hindi pribilehiyo kundi pangunahing serbisyo para sa mamamayan. Hangga’t hindi nararanasan ng bawat komyuter ang malinaw at konkretong pagbabago sa sistema, mananatiling hirap ang publiko. Panahon na upang hindi lang pangako ang marinig kundi aktuwal na ginhawang maramdaman: ligtas, maayos, at makataong biyahe para sa lahat.

Ang pag-unlad ng lungsod ay hindi nasusukat sa dami ng proyekto, kundi sa gaano napapagaan ang buhay ng ordinaryong mamamayan. Oras na upang ilagay ang komyuter sa sentro ng bawat desisyon, sapagkat sa kanilang araw-araw na sakripisyo nasusubok ang tunay na malasakit ng serbisyo publiko.

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com