Vape hindi ligtas sa kalusugan, dapat nang tuldukan

ni Leonida Sison @Boses | May 7, 2026

Nakababahala ang patuloy na pagdami ng kabataang nahuhumaling sa vape habang parami rin nang parami ang ulat tungkol sa masamang epekto nito sa kalusugan. 

Sa gitna ng makukulay na disenyo at matatamis na lasa ng e-cigarettes, tila nagiging “normal” na lamang sa maraming kabataan ang paggamit nito, kahit malinaw na may kaakibat itong panganib sa katawan. 

Kaya para sa maraming mamamayan, makatuwiran lamang na seryosohin ng gobyerno ang paghihigpit laban sa vape bago pa lumala ang problema sa kalusugan ng publiko.

Isinusulong ngayon ng Department of Health (DOH) ang posibilidad ng total ban sa vape o e-cigarettes bilang hakbang upang maprotektahan ang mamamayan laban sa epekto nito. 

Ayon sa isang opisyal ng ahensya, pangunahing layunin ng panukala na mabawasan at tuluyang mapigil ang paglaganap ng vaping, lalo na sa mga kabataan na madaling naaakit sa iba’t ibang lasa at istilo ng mga produktong ito.

Kung hindi man maipatupad ang ganap na pagbabawal, iminungkahi ng DOH ang mas mahigpit na regulasyon, kabilang ang pagtanggal ng flavored vape products na madalas targetin ang mas batang merkado.

Para sa ahensya, ang matatamis at mababangong variant ng vape ay nagiging dahilan upang magmukhang “ligtas” o “cool” ito sa paningin ng kabataan, kahit maaari itong magdulot ng seryosong komplikasyon sa kalusugan.

Matagal nang nagbabala ang DOH hinggil sa panganib ng vape at iba pang produktong may nicotine. Kabilang sa mga posibleng epekto nito ang cardiovascular disease, sakit sa baga, at maging cancer. Bagama’t may ilan pa ring naniniwalang mas “mild” ito kumpara sa sigarilyo, ipinapakita ng mga pag-aaral na hindi pa rin ligtas ang vaping, lalo na kung tuluy-tuloy ang paggamit nito sa murang edad.

Isa itong malaking usapin, dahil direktang apektado ang kalusugan ng bawat mamamayang kung hahayaan. Kapag dumami ang nagkakasakit dahil sa bisyong ito, hindi lang indibidwal ang nahihirapan kundi pati mga ospital at mismong sistemang pangkalusugan ng bansa.

Sa panahon na mataas na ang gastusin sa pagpapagamot, mas mahalagang paigtingin ang pag-iwas kaysa hintaying lumala ang sitwasyon.

Tama lamang na magpatupad ng mas mahigpit na hakbang laban sa vape kung tunay na layunin ng pamahalaan na protektahan ang susunod na henerasyon. Hindi sapat na basta magbigay ng babala kung patuloy namang madaling nakakabili at naaabot ng kabataan ang mga produktong ito. Mas kailangan ngayon ang disiplina, malinaw na regulasyon, at mas agresibong kampanya upang hindi tuluyang maging normal ang vaping sa lipunan. 

Registration seal badge para sa proteksyon ng online seller at buyer

ni Leonida Sison @Boses | May 7, 2026

Nararapat lang na higpitan at i-modernize ang sistema ng pagbubuwis sa panahon ngayon, lalo na’t dumarami na ang kumikita online. Hindi para pahirapan ang maliliit na negosyante, kundi para gawing patas ang laban at protektado ang parehong seller at buyer sa digital na merkado.

Sa inilabas na Revenue Memorandum Circular No. 38-2026, ipinakilala ng Bureau of Internal Revenue (BIR) ang paggamit ng Registration Seal Badge na may QR Code bilang bagong patunay ng registration ng mga kumikita online. 

Sakop nito ang malawak na hanay ng digital earners—mula sa online sellers at freelancers hanggang sa influencers, vloggers, at mga propesyonal na nag-o-operate sa iba’t ibang platform.

Sa halip na ilantad ang buong Certificate of Registration (COR), na naglalaman ng sensitibong detalye tulad ng Taxpayer Identification Number (TIN) at business address, mas pinili ng BIR ang mas ligtas at praktikal na opsyon: isang QR Code-based badge na maaaring i-verify agad. 

Sa ganitong paraan, napapadali ang beripikasyon habang napo-protektahan ang personal na impormasyon ng mga negosyante.

Libre ang pagkuha ng nasabing badge at maaaring gawin sa pamamagitan ng Online Registration and Update System (ORUS) o direkta sa Revenue District Office. Gayunpaman, may kaakibat na P30.00 Documentary Stamp Tax para sa mga mag-a-update ng kanilang rehistro online. Hindi rin sapilitan para sa mga kasalukuyang taxpayer na palitan ang kanilang lumang COR, ngunit malinaw ang panawagan ng BIR na mag-update para sa mas maayos at modernong transaksyon.

Para sa pamahalaan, mas mapapalawak nito ang tax base at masisigurong lahat ng kumikita—online man o offline—ay nag-aambag nang tama. 

Para naman sa publiko, lalo na sa mga mamimili, nagsisilbi itong dagdag seguridad laban sa panloloko, dahil mas madali nang matukoy kung lehitimo ang isang online seller.

Sa ganang akin, hindi lang ito usapin ng buwis kundi ng tiwala. Habang patuloy na lumalago ang digital economy, mahalagang sabayan ito ng malinaw na regulasyon na hindi lang nakatuon sa koleksyon kundi pati sa proteksyon. 

Ang kailangang pagtuunan ng pansin ngayon ay kung paano mapananatiling simple at abot-kaya ang pagsunod sa mga patakarang ito, lalo na para sa maliliit na negosyante na nagsisimula pa lamang.

Ang hakbang na ito ng BIR ay isang paalala na ang digital na kabuhayan ay hindi hiwalay sa responsibilidad bilang mamamayan. Kung maipapatupad nang maayos at may sapat na suporta, maaari itong maging tulay tungo sa mas transparent, patas, at mapagkakatiwalaang online marketplace para sa lahat. 

E-mobility loan program, para sa mas episyenteng transportasyon

ni Leonida Sison @Boses | May 6, 2026

Magaan na transportasyon sana para sa lahat—ito ang ipinapahiwatig ng bagong hakbang ng Government Service Insurance System (GSIS) sa paglulunsad ng “Ginhawa Bike and E-Mobility Loan” (GBEL). 

Sa gitna ng patuloy na pagtaas ng pamasahe at presyo ng gasolina, malinaw na ang ganitong programa ay hindi lamang tulong-pinansyal kundi isang konkretong tugon sa araw-araw na hirap ng mga manggagawang Pilipino. Isa itong praktikal at napapanahong solusyon na direktang kumakapit sa realidad ng commuting crisis sa bansa.

Sa ilalim ng GBEL, maaaring umutang ang mga kwalipikadong miyembro ng GSIS ng hanggang 100% ng halaga ng isang e-bike o iba pang electric mobility device, na may maximum na P300,000. Ang bayad ay maaaring hulugan sa loob ng 36 buwan, na may taunang interes na 5% at walang service fee. 

Saklaw ng programa ang iba’t ibang uri ng sasakyan tulad ng e-bikes, e-scooters, e-mopeds, cargo e-bikes, at folding e-bikes—mga alternatibong mas mura at mas episyente kumpara sa tradisyunal na transportasyon.

Ayon sa isang opisyal, layunin ng programa na mabigyan ng agarang solusyon ang mga miyembro sa tumataas na gastusin sa biyahe. 

Sa pamamagitan ng GSIS Touch mobile app, pinadali rin ang proseso ng aplikasyon, na nagpapakita ng pagsabay ng ahensya sa digital na pangangailangan. Bahagi rin ito ng mas malawak na programang UPLIFT ng pamahalaan, na nakatuon sa kabuhayan, industriya, pagkain, at transportasyon.

Sa ganang akin, mahalaga ang ganitong inisyatibo dahil hindi lang nito tinutugunan ang gastusin kundi pati na rin ang kalidad ng pamumuhay. Ang pagkakaroon ng sariling e-mobility device ay nagbibigay ng kalayaan sa oras, iwas-stress sa trapiko, at mas kontrol sa araw-araw na galaw. Bukod pa rito, may positibong ambag ito sa kalikasan dahil mas mababa ang carbon emissions kumpara sa mga sasakyang gumagamit ng fossil fuel.

Gayunpaman, hindi rin dapat balewalain ang mga hamon tulad ng kaligtasan sa kalsada, kakulangan sa bike lanes, at disiplina ng mga gumagamit. Kung hindi ito sasabayan ng maayos na imprastruktura at regulasyon, maaaring malagay sa alanganin ang mga benepisyaryo.

Ang GBEL ay isang hakbang sa tamang direksyon—isang patunay na may mga programang kayang tumugon sa aktuwal na pangangailangan ng taumbayan. Kung mapapalawak at masusuportahan pa ito ng iba pang polisiya, posibleng maging simula ito ng mas inklusibo, abot-kaya, at sustenableng sistema ng transportasyon sa ‘Pinas.