Serbisyo para sa mamamayan, gawing mabilis, magalang at maaasahan

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | August 15, 2025

Ang titulo o pamagat ng kauna-unahan kong artikulo sa pahayagang ito noong Agosto 18, 2023 ay “Taumbayan ‘wag pahirapan, tulong at serbisyo ibigay agad.” Sa nasabing espasyo, sinabi kong malinaw pa sa sikat ng araw na nakatambad ang mga pila at pagpapabalik-balik ng mga kapus-palad nating kababayan sa mga tanggapan ng pamahalaan. 

Mahabang pila at pagpapabalik-balik sa mga opisina ng iba’t ibang sangay ng gobyerno ang hinaharap ng mga kapus-palad nating kababayan bagama’t marami nang batas, patakaran at alituntuning naglalayon at nagtatakda na padaliin ang mga transaksyong ito -- nasyonal, lokal o korporasyong pag-aari o kontrolado ng gobyerno.

Nandiyan ang Republic Act (RA) No. 6713 o ang Code of Conduct and Ethical Standards for Public Officials and Employees na inaprubahan noong Pebrero 20, 1989 upang maipaabot sa mga mamamayan ang mabilis, magalang at sapat na serbisyo sa publiko.

Noong 1994, naglunsad ang Civil Service Commission ng programang “Mamamayan Muna, Hindi Mamaya Na” na sa titulo na lamang ay hindi na kailangang ipaliwanag. Katulad ng RA 6713, layunin din ng nasabing programa ang mabilis, magalang at mahusay na paglilingkod sa publiko ng mga opisyal at kawani ng gobyerno.

Sumunod diyan ang RA 9485, ang Anti-Red Tape Act of 2007 na inaprubahan noong Hunyo 2, 2007.

Upang higit na palakasin ang Anti-Red Tape Act, inamyendahan ito ng RA 11032, ang Ease of Doing Business and Efficient Government Service Delivery Act of 2018, na inaprubahan naman noong Mayo 28, 2018.

Ngunit ang pagpapatupad ng mga nasabing batas at alituntunin ay naging mala-ningas-kugon sapagkat nasasaksihan pa rin ang pila ng mga mamamayan sa mga tanggapan ng gobyerno at namamalas sa social media ang mga reklamo hinggil sa matagalang aksyon ng ilang tanggapan ng gobyerno sa mga hinaing, pakiusap at reklamo mula sa pangkaraniwang mamamayan.

Kailangan ng mas maigting na pagsusumikap ng gobyerno upang ibsan ang bigat na dinadala ng ating mga kababayan at mga organisasyon, tulad ng maliliit na namumuhunan o negosyo sa bansa. 

Tularan ninyo ang ipinamamalas ng Department of Energy, sa pangunguna ni Energy Secretary Sharon Garin, sa programa nitong gawing mabilis o madali na ang pagkuha ng mga magtitingi at magtitinda ng liquefied petroleum gas (LPG) at mga may-ari ng gasolinahan ng License to Operate (LTO) at Certificate of Compliance (COC). Sapagkat inilalapit na ng DOE ang pamahalaan sa mamamayan, gaya ng ginawa nitong pagtungo sa Palawan nitong linggong ito. 

Sa mga nakaraang panahon, ang mga kukuha ng LTO at COC gaya ng mula sa mga probinsyang nasa isla katulad ng Mindoro-Marinduque-Romblon-Palawan (MIMAROPA) ay kinakailangang magtungo pa sa punong himpilan ng DOE sa Lungsod ng Taguig upang isumite at iproseso ang kanilang mga aplikasyon para sa nasabing LTO at COC.

Dahilan dito, kinakailangan ng mga aplikanteng gumastos para sa pamasahe, pagkain at tirahan, pagkawala ng oras sa kanilang negosyo at ganoon din ang abala, pagod at hirap ng mga ito.

Sa ilalim ng nasabing programa, nagtatayo ng mga One-Stop Shop ang DOE upang tiyaking makukuha ng mga aplikante para sa LTO at COC sa araw ding isumite nila ang kanilang aplikasyon, kung kumpleto ang lahat ng kailangang dokumento para suportahan ang kanilang aplikasyon.

Dagdag pa rito, pinalalakas din ng nasabing programa ng DOE ang mga pamantayan para sa kaligtasan ng mga mamamayan at mga komunidad at tinutulungan ang mga negosyong lokal, na lalong pagbutihin ang kanilang paglilingkod sa mga komunidad na kinatatayuan ng kanilang mga negosyo.

Muli ay binibigyang tinig ko ang aking panawagan sa kauna-unahang pagbibigay ko ng opinyon: Lumabas ang mga pinuno ng lahat ng tanggapan at ahensya ng gobyerno sa kani-kanilang komportableng tanggapan at asintaduhin ang paglilingkod sa kanilang mga nasasakupan upang tiyaking hindi na magpapabalik-balik ang ating mga kababayang lumalapit at humingi ng tulong — para ganap na maramdaman ng taumbayan na may gobyernong maaasahang magmalasakit sa kanilang kapakanan.

Ipinaaalaala rin natin sa na sa ilalim ng Anti-Red Tape Act at Ease of Doing Business and Efficient Delivery of Government Act na nakapatong sa inyong balikat ang pangunahing responsibilidad at pananagutan ng pagpapatupad ng nasabing mga batas. Gayundin, may kaukulang parusang administratibo at kriminal sa sinumang mapatutunayang hindi ginampanan ang kanyang tungkulin.

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Talakayan at singitan sa Pambansang Budget, ibuyangyang sa publiko

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | August 1, 2025

Panahon na para ganap na isapubliko ang lahat ng diskusyon at alokasyon patungkol sa panukalang Pambansang Budget lalo na ng mga kinatawan ng Senado at Kamara de Representantes sa Bicameral Conference Committee kung saan “closed door” nilang laging pinagkakasunduan ang mga probisyon ng National Expenditure Program ng pamahalaan. 

Dapat huwag nang pumayag at obligahin na ng sambayanang Pilipino, lalo na ang mga matapat na nagbabayad ng buwis mula sa dugo at pawis, ang buong Kongreso — na ibuyangyang na ang pagpupulong nilang ito gaya ng nararapat. 

Hindi natin dapat pang payagan ang mga mambabatas na sila-sila na lamang ang magkarinigan at mag-usap-usap tungkol sa kung saan-saan dapat ipaglalagay ang pondo ng pamahalaan, kung wala nga silang itinatago o gustong sarilinin. 

Nananawagan tayo sa lahat ng nagmamalasakit na ordinaryong Pilipino na gamitin ang kapangyarihan ng ating kanya-kanya at sama-samang tinig sa social media upang pa-alingawngawin ang karapatan nating mabatid ang bawat pinaglalagakan ng pera ng gobyerno.

Huwag na tayong pumayag na gawing saling pusa ng mga kinatawan sa bicam na gustong isantabi ang boses ng taumbayan na lagi na lamang kinakaya-kaya sa loob ng matagal na panahon. Kaya naman nagawa nilang isarado sa publiko ang mga pag-uusap na ito nang wala tayong nagawa. 

Dapat ding malinaw sa iniimprentang Pambansang Budget ang bawat linya ng alokasyon, upang hindi makapagsingit ang mga taksil sa bayan ng mga pondong kanilang naitatago nang hindi kayang hanapin kahit ng sarili nilang baguhang legislative staff na hindi sanay bumungkal ng mga volume ng librong ito. 

Ayon sa pinakahuling OCTA Research survey, bumaba ang trust at approval ratings ng Senado nitong nagdaang second quarter na hindi man lang lumampas ng 50 porsyento pareho na dati namang lampas dito. 

Lalong bababa iyan kapag patuloy silang nagbingi-bingihan sa panawagan ng taumbayan na ibuyangyang ang kanilang ginagawang pagtalakay ng panukalang Pambansang Budget.

Hindi gaya ng dati na madali mabusalan ang bibig ng mga dapat maghayag ng katotohanan at kontrolin ang naratibo ng mga pangyayari para sila paboran, ngayon ay hindi na sila basta makapagtatago sa katotohanang ayaw nilang ilabas ang buong katotohanan sapagkat nakamatyag ang taumbayan na lahat ay maaaring magsalita at panigan ng kapwa ordinaryong mamamayan hanggang sa ito ay umalingawngaw sa buong sambayanang Pilipinas — na maaaring magpatumba sa mga inihalal na tampulan ng kanilang marapat na poot at ngitngit. 

Nananawagan tayo ngayon pa lamang kay Senate President Chiz Escudero at House Speaker Martin Romualdez na pagkaisahang isapubliko ang paparating na bicam ilang buwan mula ngayon para mapagkasunduan ng dalawang kapulungan ang National Budget — kasama ang taumbayan. 

Hayaan ang sambayanang Pilipino na makibahagi sa napakahalagang proseso ng pagsasabatas ng General Appropriations Act!

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Kaya namang solusyunan ang laging pagbaha, bakit hindi magawa?!

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | August 1, 2025

’Ika nga ng bandang Aegis, “Basang-basa sa ulan” muli ang taumbayan matapos ang matinding sunud-sunod na pagbagyo nitong ikaapat na linggo ng Hulyo. Ngunit imbes na dalamhati ng isang luhaang mangingibig na tema ng naturang awitin ay bahang-baha ng hinagpis ang libu-libong mamamayan bunga ng may limang araw na hagupit ng habagat at tatlong naghalinhinang unos.

Oo, ang baha ay matagal nang mapait na bahagi ng buhay Pinoy, lalo na para sa mga residente ng mabababang lugar sa Kalakhang Maynila o mga taga-probinsyang hindi makahulagpos rito. Napapailing tayo sa kalagayan ng mga apektado — na nawalan ng mga mahal sa buhay, ang iba’y naiwang ulila sa isang iglap. 

Hindi maikakaila na napakalaki nating problema ang pagbaha. Ngunit lalong hindi maitatatwa na ito ay isang suliranin na kayang masolusyunan. Patuloy itong naipapamalas ng mga siyudad ng Taguig at Marikina, kung saan halos wala o katiting lamang ang naging tubig-baha sa mga kalye. 

Bukod pa riyan ay ang pagkakaroon ng gobyerno ng pondo para sa mga proyektong pang-flood control, na ayon sa isang senador ay nasa bilyon ang halaga ngunit marahil ay halos tuluyang inanod dala ng katiwalian ng maraming makapangyarihan ng nakalipas na mga taon at dekada — sila na nakasandal sa karaniwang saloobin ng pobreng Pilipino tuwing baha: Bahala na.

Hahayaan na lang ba natin ito? Wala na bang pag-asa na magbago ang ating pamumuhay sa tuwing may nakababahalang anunsyo ang PAGASA? Hindi pa ba tayo nagsasawa sa balita ukol sa maiiwasan sanang mga sakuna o mga kuwento ng maaalpasan sanang mga trahedya?Kailan pa tayo magigising sa malaking kawalan na dulot ng ganitong mga delubyo — maging sa kanseladong mga klase o biyahe, sa paghinto ng pakikipagsapalaran ng mga hamak na manggagawa’t negosyante, at maging sa paglaho ng hininga ng mga inosenteng walang kutob na tatangayin pala ng baha ang kanilang buhay?

‘Di pa ba tayo nasusuklam nang todo sa pagwaldas ng ating kalikasan, gaya ng pangkakalbo ng ating mapuno sanang kagubatan at ang resulta nitong kawalan ng mga pangharang sa rumaragasang baha dahil sa pagguho ng ating mga kabundukan?

Hindi pa ba tayo naririndi sa malaking abalang dulot ng matinding pag-ulan, na makabubura ng pagiging normal ng ating araw, o nakapipinsala sa ating kabahayan at ari-arian?

Mananatili ba tayong matiisin at tatanggapin na lamang maging lagpas-dibdib o -tao na karagatan ang mga lansangan, o maging pansamantalang tirahan ang mga evacuation center?

Kulang pa ba ang ating pagkairita na habang may mga mamamayang sadlak sa dusang dulot ng baha ay patuloy sa pagpapakasasa ang mga maykaya na ipinagwawalang-bahala ang sakuna ng iba?

Palagi na lang bang may kasutilan at kakulangan sa kusa at disiplina ukol sa ’di maubos at walang pakundangang pagtatapon ng samu’t saring basura na nakababara sa mga imburnal at drainage system?

Ipauubaya na lang ba natin sa kapalaran ang pag-iwas sa maaaring maging sakit tuwing tag-ulan, gaya ng leptospirosis o dengue, pati ng tetano at lagnat o trangkaso?

Hinog na hinog na ang panahon para seryosohin ang pagharap at paglunas sa matagal nang sakit ng lipunang ito. Matauhan na tayo nang malawakan at masinsinan upang ang kinabukasan — kundi man natin ay ng susunod na mga henerasyon — ay bahain hindi ng tubig-ulan o luha kundi ng kaligtasan, kaligayahan at kalidad ng buhay.

Ang mga sangkot sa gobyerno, malipol nawa kayo. Bawat Pilipino, ipaglaban ang Pilipinas mula sa kasalaulaan ng mga nagpapabaya.

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.