Mga smoke-free alternatives iniuugnay sa pinakamabilis na pagbaba ng paninigarilyo sa New Zealand, ayon sa pag-aaral

ni Chit Luna @News | July 10, 2026

Photo: File

Isang bagong pag-aaral ng tatlong public health experts ang nag-ulat na ang adult smoking rates sa New Zealand ay bumaba sa pinakamabilis na antas na naitala, kung saan itinuro ang tobacco harm reduction bilang isa sa mga posibleng dahilan.

Ang pag-aaral, na inilathala noong Hunyo 2026 sa peer-reviewed medical journal na The Lancet Regional Health, ay nagsabing bumagsak ang adult smoking rate sa New Zealand mula 23.5% noong 2018, patungong 8.3% pagsapit ng 2023. Nagkaroon din ng limang beses na pagbilis sa taunang pagbaba ng smoking prevalence noong 2018 hanggang 2023.

Ayon sa regression analysis, malakas na kaugnay ng pagbaba ng paninigarilyo ang pagpapakilala ng mga smoke-free alternatives. Ayon sa pag-aaral, "New Zealand's accelerating smoking decline: lessons for tobacco harm reduction." Tinawag ng mga may-akda mula sa University of Auckland at Brunel University ang mga natuklasan bilang "independent health advisory."

Iniuugnay ng mga mananaliksik ang pagbabagong ito sa mga nangyari noong 2019, kabilang ang pagtaas ng paggamit ng vape at ang pag-endorso ng Ministry of Health sa vaping bilang isang hindi gaanong mapanganib na alternatibo para sa mga adultong nais huminto sa paninigarilyo.

Sa pamumuno ni Beaglehole, isang dating World Health Organization (WHO) director, napagpasyahan ng mga mananaliksik na ang pagtaas ng vaping ay kasabay ng matinding pagbaba ng paninigarilyo.

Binanggit din ng mga mananaliksik ang pagbawas sa kahirapan sa paninigarilyo at ang pagiging mas bukas ng publiko sa ideya ng pagbabawas ng pinsalang dulot ng paninigarilyo. Idinagdag nila na dapat tumuon ang mga polisiya sa pampublikong kalusugan sa pagbabawas ng pinsala sa halip na eksklusibong layunin ang ganap na pag-iwas sa paggamit ng tabako.

Ipinunto rin ng pag-aaral na matapos ratipikahan ng New Zealand ang WHO Framework Convention on Tobacco Control (FCTC) noong 2004, nagpatupad ang bansa ng mga smoke-free public spaces, graphic health warnings, at mas mataas na buwis. Gayunman, sinabi ng mga mananaliksik na ang mga hakbang na ito lamang ay hindi sapat upang ipaliwanag ang biglang pagbilis ng pagbaba ng paninigarilyo simula noong 2018.

Napansin din ng mga may-akda na kung nagpatuloy lamang ang mga naunang trend, mas mabagal sana ang pagbaba ng smoking prevalence ng New Zealand. "Smokefree 2025" target ay nananatiling malayo sa maaabot.

Sa kasalukuyan, mas kaunti sa 7% ng mga taga-New Zealand ang naninigarilyo, habang karamihan sa populasyon ay gumagamit ng mas ligtas na alternatibong may nicotine o hindi gumagamit ng nicotine. Ayon sa pag-aaral, nanatiling mataas ang antas ng kalusugan sa kabila ng pagtaas ng paggamit ng vape.

Ipinahihiwatig ng mga natuklasan na maaaring higit pang mapababa ang smoking prevalence kung isasama ang tobacco harm reduction strategies sa mga tradisyunal na polisiya sa tobacco control.

Alagang PhilHealth: Gamot na abot ₱20K, sagot ng PhilHealth!

by Info @Brand Zone | May 29, 2026

1. Ano-anong mga GAMOT ang libre sa  programang ito? 

Binubuo ito ng 75 na essential na mga gamot  para sa karaniwang kondisyon tulad ng diabetes, altapresyon / high blood, mataas na kolesterol, impeksyon, hika,at iba pa.  

Mayroon 21 na gamot na direktang makukuha sa mga YAKAP Clinic at hindi binabawas sa 20K. Ang 54 na gamot naman na makukuha sa mga GAMOT Pharmacies o GAMOT facilities ay ang siyang ibawas sa 20K. Ito ay hindi cash na  makukuha ng benepisyaryo kundi ito ay parang “credit limit” kada benepisyaryo sa loob ng isang  buong taon. 

2. Sino-sino ang pwedeng maka-avail ng PhilHealth GAMOT? 

Lahat ng Pilipino – ang miyembro pati na ang  kanilang kwalipikadong dependents ay maka ka-avail nito. Gayundin ang mga foreigner na may  sapat na PhilHealth contribution ay maaaring makagamit ng benepisyong ito.  

3. Ang dati bang reseta na nakuha sa  ibang check-up ay pwedeng magamit sa  pagkuha ng GAMOT? 

Hindi. Ang reseta ay makukuha lamang sa iyong  napiling YAKAP Clinic. Ang pagkuha ng gamot ay  naaayon lamang sa rekomendasyon ng YAKAP doctor sa iyong YAKAP Clinic. Kung kinakailangan ng pasyente, bibigyan siya ng Unique Prescription Security Code (UPSC) gamit ang GAMOT App.  Doon pa lamang pwedeng pumunta sa GAMOT provider.  

Kung may lumang prescription, ipakita ito sa  iyong YAKAP doctor upang ma-assess kung ito ay  tugma pa rin sa iyong pangangailangan. 

4. Ano ang kailangan dalhin sa GAMOT provider upang makuha ang mga gamot? Ang member ay kailangang magdala ng valid government ID kasama ang GAMOT prescription slip na may Unique Prescription Security Code (UPSC) na galing sa YAKAP Clinic. 

5. Gaano karaming gamot ang maaaring  makuha kada reseta? 

• Sa bawat konsultasyon, maaaring magreseta ang doktor ng hanggang tatlong (3) buwang medikasyon para sa maintenance. 

• Alinsunod sa reseta ng maintenance at iba  pang klase ng medikasyon, maaaring makuha ang gamot para sa hindi hihigit sa isang  

buwang gamutan, habang ang antibiotics ay ibinibigay nang buo ayon sa nakasaad sa  reseta.  

Kung hindi pa naibibigay ang kabuuang dami  ng gamot, itago o tandaan ang UPSC ng iyong GAMOT Prescription upang makuha ito sa mga  susunod na transaksyon.  

6. Paano kung nawala ang GAMOT Prescription na naglalaman ng UPSC? Maaaring ma-access ng GAMOT Facility ang iyong GAMOT Prescription sa pamamagitan ng Unique Prescription Security Code (UPSC). Maaaring  kuhanan ng litrato ang parteng ito ng GAMOT Prescription upang magamit sa bawat transaksyon  na kinakailangan. 

Kung hindi ito natatandaan at nakuhanan ng  litrato, makipag-ugnayan sa iyong YAKAP Pro vider para makuha ang UPSC ng iyong GAMOT Prescription.  

PAALALA 

Tumawag sa aming 24/7 PhilHealth hotline, 8662-2588.  

para sa ibang katanungan. 

Kung gusto ninyo kami ang tumawag sa inyo, I-text ang 

 PHICallback <space> 

Mobile no. na tatawagan <space>  detalye ng concern sa  

0998-8572957, 0968-8654670, 0917-1275987, at 0917-1109812. 

Pwede ring tumawag mula sa  

aming website. Mag-log-in sa  

www.philhealth.gov.ph. 

at pindutin ang 'CLICK TO CALL'

---

Malunggay, super sa sustansyang gulay!

ni PAO Deputy Chief Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | April 13, 2026

Dear Doc Erwin,

Isa ako sa mga masugid na tagasubaybay ng Sabi ni Doc column sa BULGAR newspaper. Maraming salamat po sa patuloy ninyong pagbabahagi ng mga makabagong kaalaman tungkol sa kalusugan na malaking tulong sa amin.

Ako ay naghahanap ng mga natural na paraan upang mapanatiling maayos ang aking kalusugan, lalo na sa pag-iwas sa mga posibleng problema sa blood sugar at cholesterol. Nakaririnig po ako tungkol sa malunggay bilang isang super food.

Ano po ba ang taglay nitong sustansiya na mahalaga sa kalusugan? May ebidensiya po ba na maaari itong makatulong sa pagpapanatili ng normal na blood sugar at cholesterol levels bilang bahagi ng healthy diet? 

Gaano po ito kaligtas gamitin bilang pagkain o supplement, at ano po ang karaniwang dose? May dapat po bang bantayan na side effects, lalo na kung ito ay regular na isasama sa diet o may kasabay na maintenance medications?

Maraming salamat sa inyong gabay at sa patuloy ninyong pagbibigay linaw sa mga usaping pangkalusugan. — Rogel

---

Ang Malunggay o Moringa oleifera ay isang halamang karaniwang matatagpuan sa Pilipinas at bahagi ng pang-araw-araw na pagkain ng maraming pamilya. Kilala ito sa taglay nitong bitamina A, C, at E, pati na rin calcium, potassium, at iron. Mayroon din itong protina at dietary fiber na mahalaga sa pagbuo at pag-aayos ng mga selula sa katawan. Dahil dito, ginagamit ang dahon nito hindi lamang bilang gulay kundi pati bilang supplement sa anyo ng powder, kapsula, o tsaa.

Sa isang pag-aaral na inilathala sa Frontiers in Pharmacology noong 2012, nakita ang pagbaba ng asukal sa dugo sa mga regular na uminom ng Malunggay leaf powder. Iniugnay ang epektong ito sa mga sangkap nitong mga anti-oxidants na may papel sa maayos na paggamit ng insulin at asukal sa ating katawan. Ipinakita din sa pag-aaral na ang regular na paggamit ng Malunggay extract ay nakatutulong sa pagbaba ng LDL o bad cholesterol. Ang pagbabagong ito ay mahalaga dahil konektado ang mataas na cholesterol sa panganib ng sakit sa puso.

Kilala ang Malunggay dahil sa mataas na antioxidant content nito. Ayon sa Phytotherapy research na nailathala noong 2007, nakita ang kakayahan ng Malunggay na makatulong sa pagbawas ng oxidative stress o sa pagkasira ng selula at pag-usbong ng mga kondisyon tulad ng diabetes at mga sakit sa puso. Kapag nabawasan ang oxidative stress, mas napoprotektahan ang katawan laban sa pinsala.

Ginagamit din ang Malunggay sa mga programang pangkalusugan laban sa malnutrisyon. Sa ilang komunidad, idinadagdag ang Malunggay powder sa pagkain ng mga bata at ng mga nagpapasuso upang madagdagan ang kanilang protina at micronutrients. Sa obserbasyon ng mga health workers, may pagtaas sa timbang at pagbuti ng mga sukatan ng nutrisyon tulad ng timbang-ayon-sa-edad at sukat ng itaas na braso sa mga batang regular na kumakain ng Malunggay, gayundin ng potensyal na pagtaas ng nutritional quality ng gatas ng ina sa mga nagpapasusong kumakain nito. Ipinapakita nito ang halaga ng halaman bilang abot-kayang mapagkukunan ng sustansiya, lalo na sa mga lugar na kulang sa access sa iba pang pagkain.

Sa usapin ng paggamit ng Malunggay, ang karaniwang dose sa mga pag-aaral ay mula 500 mg hanggang 2,000 mg ng Malunggay leaf powder bawat araw. Sa pagkain, ligtas at praktikal ang pagdagdag ng sariwang dahon sa mga ulam tulad ng sabaw o ginisang gulay. Ang karaniwang epekto ng sobrang pagkonsumo ng mataas na dose ng Malunggay ay kadalasang banayad at may kinalaman sa tiyan tulad ng sakit ng tiyan, pagtatae, pagduduwal, at kabag.

Hindi pinapayuhan ang mga may sakit sa bato o umiinom ng maintenance na gamot na basta-bastang uminom ng Malunggay supplement nang walang gabay ng doktor. Mahalaga ang konsultasyon upang maiwasan ang hindi kanais-nais na epekto.

Ang Malunggay ay bahagi lamang ng balanseng pagkain at sumusuporta sa pangkalahatang kalusugan. Hindi ito kapalit ng gamot o medikal na gamutan. Para sa mga may karamdaman tulad ng diabetes, altapresyon, o sakit sa puso, mahalaga pa rin ang tamang pagkain, regular na ehersisyo, at pagsunod sa payo ng doktor. Ang pagdagdag ng Malunggay sa pagkain ay isang hakbang, ngunit ang pangangalaga sa kalusugan ay nakasalalay sa kabuuang paraan ng pamumuhay. (GPM)

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com