top of page
Search

ni Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | September 29, 2025



Photo File: BP



Dear Doc Erwin, 


Ako ay isang nurse sa isang pribadong ospital sa aming probinsya. Sa aking propesyon at sa aking pinapasukan ay marami akong nakita na mga pasyente na may sari-saring kidney disease. Marami rin ang mga pasyente na nagpapa-dialysis na dahil hindi na gumagana ang kanilang kidneys.


Madalas akong uminom ng pain reliever dahil sa aking madalas na sakit ng ulo at kirot na nararamdaman sa katawan. Dahil dito at sa maaaring masamang dulot ng madalas na pag-inom ng mga pain reliever, ako ay nag-aalala.


Sa aking pagbabasa ay aking nabasa ang tungkol sa magandang dulot ng Black Seed o Black Seed Oil. Ayon sa aking nabasa, maaaring mapanatili nito ang kalusugan ng kidney at mapigilan ang kidney injury dahil sa iba’t ibang kadahilanan.


Maaari ba ninyo akong matulungan at mapayuhan tungkol sa Black Seed Oil? Makakatulong ba ito sa kalusugan ng aking kidney? May mga research studies na ba na nagpapatunay na maaaring makatulong ang Black Seed Oil na mapanatiling mabuti ang kidney health?

Sana ay matugunan ninyo ang aking mga katanungan. -- Maria Leida



Maraming salamat Maria Leida sa iyong pagsulat at pagsubaybay sa Sabi ni Doc at BULGAR newspaper. 

 

Maraming dalubhasa, ang katulad mo ay naniniwala na ang mga tao na may kidney disease ay patuloy na tumataas ang dami sa buong mundo. Ito ang ipinahayag ng mga scientist noong 2019 sa International Journal of Toxicology kung saan sabi nila na itinuturing na ang kidney disease bilang global health problem.


Maraming kadahilanan ang kidney disease. Ayon sa mga dalubhasa, maaari itong dahil sa inflammation, tubular injury o vascular damage. Ang mga ito ay posibleng dahil sa ating exposure sa iba’t ibang uri ng drugs, toxins at mga environmental chemicals.


Ayon sa isang scientific article sa International Journal of Molecular Science na na-publish noong August 2021, ang Nigella sativa o mas kilala sa tawag na Black Cumin ay isang sikat na spicy herb. Ang buto nito na tinatawag na Black Seed ay kilalang gamot sa iba’t ibang uri ng sakit kasama ang mga sakit na apektado ang ating mga kidney. Ang Thymoquinone ay ang main active component ng Black Seed at ng Black Seed Oil na nagpo-promote ng function ng ating iba’t ibang organs kasama na ang ating kidneys. 


Sa isang comprehensive review article noong 2021, ipinahayag ng mga scientist na ‘there is mounting evidence’ na ang Black Seed at ang major active component nito na Thymoquinone ‘can alleviate kidney complications’ dahil sa iba’t ibang uri ng stress factors katulad ng mga chemotherapeutic agents, metabolic deficits at mga environmental toxicants.


Ayon sa maraming mga preclinical studies, ang Black Seed at ang Thymoquinone ay nagpoprotekta laban sa kidney injuries na dulot ng ischemia, cancer drugs, mga analgesics (katulad ng paracetamol at aspirin), heavy metals, pesticide at iba pang mga chemical. May mga ebidensya rin na nagkakaroon ng clinical improvement ang mga pasyente na may chronic kidney disease na ginamot ng Black Seed o Black Seed Oil. Nakatulong din ang Black Seed sa mga pasyenteng may hypertension, sakit sa puso, at diabetes, bukod sa kidney disease.


Ang kidney-protective effects ng Black Cumin o Black Seed ay dahil sa anti-oxidant, anti-inflammatory, immunomodulatory, anti-apoptotic at anti-fibrotic properties nito at ng active component nito na Thymoquinone.


Sa isang systematic review at meta-analysis ng mga randomized-controlled clinical trials na nailathala sa journal na Pharmacological Research noong taong 2020 at isa pang pag-aaral na nailathala sa Saudi Journal of Kidney Diseases and Transplantation, ang Black Cumin o Black Seed ay nakatulong makapagpababa ng mga kidney function parameters katulad ng blood urea nitrogen (BUN), serum creatinine at total urinary protein. 


Sa isa pang randomized clinical trial, marami sa mga pasyenteng may kidney stones na uminom ng black seed capsules (500mg) twice a day sa loob ng 10 linggo ay iniihi o lumiit ang mga kidney stone nila.


Marami pa ang scientific studies na hindi natin nabanggit ngunit maliwanag sa mga pag-aaral na malaki ang maitutulong ng Black Cumin o Black Seed upang mapanatili ang kalusugan ng ating mga kidneys o maiwasan ang kidney disease.


Kung ninanais na uminom ng Black Seed Oil o isama ng regular sa pagkain ang Black Seed sumangguni sa inyong doktor. Tandaan natin na maaaring magkaroon ng allergic reaction sa Black Seed Oil at nararapat na uminom lamang ng tamang dose na recommended ng inyong doktor.


Maraming salamat muli sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y ipagpatuloy ninyo ang pag-aalaga sa inyong kalusugan. 



Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

 
 

ni Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | September 1, 2025



Photo File: FP



Dear Doc Erwin, 

 

Ako ay 35 years old, walang asawa at kasalukuyang empleyado sa isang pribadong kumpanya. Limang taon na ang nakakaraan ay na-diagnose ako na may diabetes at obesity. Ayon sa aking doktor makakabuti sa aking kalagayan kung mababawasan ang aking timbang, kaya’t nagsusumikap ako na magpapayat. Subalit nakalipas ang ilang taon ay bigo pa rin ako na pumayat at sa halip ay lalong nadagdagan pa ang aking timbang.


Sumangguni ako sa isang kakilalang nutritionist upang magtanong kung anong mga natural na pagkain o supplement ang makakatulong sa aking pagbabawas ng timbang. Ayon sa kanya, maaaring makatulong ang turmeric o curcumin sa aking pagpapayat. Nais ko sana na malaman kung may mga research studies na sa epekto ng turmeric/curcumin sa pagpapayat ng mga obese na may sakit na diabetes, at kung ito ay epektibo at hindi makakasama sa aking kalusugan. Patuloy sana kayong magbahagi ng mga pinakabagong kaalaman tungkol sa kalusugan sa BULGAR newspaper sa pamamagitan ng inyong Sabi ni Doc column. -- Armando



Maraming salamat Armando sa iyong pagsulat at pagsubaybay sa Sabi ni Doc at BULGAR newspaper. 


Ayon sa pag-aaral na nailathala noong 2022 sa Diabetes Research and Clinical Practice journal, may estimated na mahigit sa 536 million na katao o mahigit na 10 porsyento ng global population noong taong 2021 ang may diabetes (Type 2 diabetes) at ito ay tataas pa hanggang 12 porsyento sa taong 2030. Isa sa mga risk factors na pinaniniwalaan ng mga dalubhasa na nakakaapekto sa pagkakaroon ng diabetes ay ang abdominal obesity. Kaya’t madalas na ang mga obese na indibidwal ay nagkakaroon ng diabetes.


Ang sakit na diabetes ay maaaring magkakomplikasyon at makaapekto sa iba’t ibang organs sa ating katawan. Maaaring maapektuhan ang ating mga mata, nerves at kidney at posible itong maging dahilan ng sakit sa puso, stroke at peripheral vascular disease. Dahil dito walang nag-iisang gamot ang epektibo sa diabetes at sa mga komplikasyon nito. Ito ang dahilan kung bakit patuloy na nag-aaral ang mga dalubhasa ng mga natural na alternatibo sa mga pharmaceutical drugs na kasalukuyang ginagamit ng mga doktor upang gamutin ang diabetes.


Noong 2023, sa isang meta-analysis study na inilathala sa American Journal of Clinical Nutrition, napag-alaman na nasa 80 porsyento ng mga pasyente ay karaniwang isinasama ang mga herbal supplements sa kanilang mga gamot. Ang Turmeric ay isa sa mga pinakapopular sa buong mundo na herbal supplement. Ang Turmeric ay galing sa halamang Curcuma longa L. at karaniwang makikita sa mga bansa sa Southeast Asia. Ang aktibong ingredient ng Turmeric ay tinatawag na Curcumin. 


Ang Turmeric, at Curcumin na active ingredient nito, ay ginagamit sa iba’t ibang uri ng sakit katulad ng arthritis at ulcerative colitis. Ginagamit din ito bilang liver function enhancer, anti-depressant, at anti-inflammatory. Kilala rin ang Turmeric dahil sa lipid-lowering at anti-cytotoxicity effects nito. 


Nito lamang August 2025 ay may lumabas na pinakabagong pag-aaral tungkol sa anti-obesity effect ng Turmeric. Sa isang meta-analysis ng mga randomized controlled trials sa epekto ng Turmeric/Curcumin sa obesity ng mga indibidwal na may Type 2 diabetes at pre-diabetes, napag-alaman ng mga dalubhasa mula sa Diabetes Research Center ng Tehran University of Medical Sciences sa bansang Iran na nakakababa ng timbang ang pag inom ng Turmeric o Curcumin. 


Sa pag-aaral na nabanggit, uminom ng Turmeric/Curcumin ang mga pasyente sa loob ng 8 hanggang 36 na linggo. Ang mga uminom ng Turmeric/Curcumin ng mahigit sa 22 linggo ay nabawasan ng mahigit sa 2 kilograms ang timbang at nabawasan din ng 2 hanggang 3 centimeters ang waistline.


Mababasa ang meta-analysis study na ito sa Nutrition & Diabetes journal, Volume 15, Article Number 34 (2025). Inilathala ang artikulo na ito noong August 14, 2025.

Tatlo sa 20 pag-aaral na kasama sa meta-analysis study na ito ang nag-report ng mga adverse effects katulad ng pagsakit ng tiyan, pangangati, pagkahilo, constipation, hot flashes at nausea. Kaya’t kung ninanais na uminom ng Turmeric o Curcumin ay makakabuti na sumangguni muna sa inyong doktor upang magabayan sa tamang dosage at pag-inom nito upang maiwasan ang masamang epekto (adverse effects) at posibleng drug interactions sa mga gamot na iyong iniinom.


Maraming salamat muli sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y ipagpatuloy ninyo ang pag-aalaga sa inyong kalusugan.


Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

 
 

ni Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | August 25, 2025



Photo File: FP



Dear Doc Erwin, 


Ako ay isang retiradong empleyado ng gobyerno, 71 years old at kasalukuyang nakakaranas ng pagkamalilimutin at pagiging irritable.


Sa aking pagbabasa ay napag-alaman ko na habang nagkakaedad ang tao ay lumiliit ang kanyang utak at maaaring magkasakit dahil dito katulad ng dementia. Totoo ba ito? Maaari bang maiwasan ito? Ano ang maaari kong gawin upang mabawasan ang pagliit ng utak at ma-delay ang pagkakaroon ng dementia?


Sana ay mabigyan n’yo ng pansin ang aking sulat at masagot ang aking mga katanungan. Mabuhay ang BULGAR newspaper at ng Sabi ni Doc column! — Lisa Marie



Maraming salamat Lisa Marie sa iyong pagsulat at pagsubaybay sa Sabi ni Doc at BULGAR newspaper. 


Ayon sa mga evolutionary anatomists, kumpara sa utak (brain) ng mga unggoy (chimpanzees), ay mas malaki ang utak ng tao. Ngunit habang tumatanda ang tao ay lumiliit ang utak nito habang ang utak naman ng unggoy ay hindi.  


Karaniwan na tinatawag na “brain atrophy” ang pagliit ng utak habang tumatanda ang tao, ngunit mas madalas itong ginagamit ng mga doktor sa mas mabilis na pagliit ng utak kumpara sa “normal” na pagliit ng utak dahil sa pagtanda.


Dahil sa pagliit ng utak ng tao habang tumatanda ay mas nagiging susceptible ito sa mga sakit gaya ng dementia, katulad ng Alzheimer’s disease at magkaroon ng cognitive dysfunction gaya ng paghina ng memory at learning capacity dahil sa tinatawag na “white matter disease”. 


Nakikita ang mga kondisyon na nabanggit sa pamamagitan ng computed tomography (CT) scan, o sa pamamagitan ng magnetic resonance imaging o MRI sa maikling salita. Ang MRI ay mas sensitibo sa mga maliit na lesions kaya’t mas madalas itong ginagamit ng mga doktor.


Bukod sa CT at MRI scan, eeksaminin din ng doktor ang brain function katulad ng memory, language, eye movement at coordination. Maaari ring eksaminin ang problem-solving ability ng pasyente. Ang ilang mga sintomas ng brain atrophy ay pagiging malilimutin (memory problems), mood at personality changes, at poor judgment. Maaaring makaranas din ng hirap sa pagsasalita o pagsusulat, at hindi maintindihan ang ibig sabihin ng mga salita.


May mga paraan ba upang maiwasan o ma-delay ang brain atrophy na karaniwan nating nararanasan sa ating pagtanda? Ayon sa Cleveland Clinic, isang kilalang health institution sa bansang Amerika, upang mabawasan ang mga risk factors sa brain atrophy ay kinakailangan ng tamang diet (katulad ng Mediterranean diet), daily aerobic exercise, tamang oras ng tulog, at pagbabawas ng stress. Kung mataas ang blood sugar at blood pressure, kinakailangang mapababa ang mga ito. Kinakailangan ding tumigil ng paninigarilyo at pag-inom ng alak.


Sa isang pag-aaral ng Harvard School of Public Health, ang regular na paglalakad, isang uri ng aerobic exercise, ay epektibo upang mabawasan ang risk upang magkaroon ng dementia, isang manifestation ng brain atrophy.


Ayon din sa mga health expert makakatulong ang Vitamin B1, B6, B12 at Folic Acid, gayundin ang omega-3 fatty acids at choline. Maaaring makuha ang mga nabanggit sa mga masustansyang pagkain o mula sa mga may kalidad na health supplements.


May mga health supplement din na nakakatulong na maging aktibo ang mga cellular mitochondria ng brain cells, katulad ng creatine, methylene blue at medium chain triglycerides supplements. Naniniwala ang ibang mga dalubhasa na ang paghina ng cellular mitochondria ang dahilan kung bakit nagkakaroon ng brain atrophy. Sumangguni sa inyong doktor kung nais gumamit ng mga nabanggit na health supplements. 


Maraming salamat muli sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y ipagpatuloy ninyo ang pag-aalaga sa inyong kalusugan.



Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

 
 
RECOMMENDED
bottom of page