Potensyal na benepisyo at panganib ng Ketogenic na diyeta

ni PAO Deputy Chief Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | April 10, 2026

Dear Doc Erwin,

Maraming salamat sa praktikal na payong medical. Tunay na may pang-araw-araw na aplikasyon ang aming mga natutunan sa column na ito. Ako po ay may katanungan tungkol sa diyetang nauuso ngayon, ang tinatawag na Ketogenic na diyeta. 

Ako ay may kalakihan ang katawan lalo na sa bandang tiyan, at ngayon ay sinubukan kong mag-gym. Nakausap ko ang ilang mga kasamahan ko at napag-alaman ko na sila ay may ginagawang kakaibang diyeta, na sa halip na umiwas sa matatabang pagkain ay lalo pa silang kumakain nito. Dito na nila nabanggit itong Ketogenic na diyeta at napag-alaman ko na madami ng gumagawa nito. Maaari n’yo po bang ipaliwanag ano itong diyeta na ito? Maaari ko ba itong subukan ng walang pangamba? — Ben 

---

Maraming salamat Ben sa iyong pagsulat at pagsubaybay sa Sabi ni Doc at sa pagbabasa ng BULGAR newspaper. 

Ang ketogenic na diyeta, na nailalarawan sa pamamagitan ng mataas na pagkonsumo ng taba na may kasamang malaking pagbawas ng carbohydrates, ay nagdudulot ng estado na ketosis na humahantong sa mahahalagang pagbabago sa metabolismo ng katawan. Bagama’t matagal nang kilala ang paggamit nito sa paggamot ng epilepsy sa loob ng mahigit isang siglo, sa mga nakaraang taon ay lumaganap ang kasikatan ng diet na ito sa paggamot ng iba pang mga sakit, kabilang ang mga metaboliko, sakit sa puso, kanser, at mga sakit na nagpapababa ng intelektwal na kapasidad. Sa kabila ng lumalaking bilang ng mga pananaliksik na nagpapatunay sa potensyal na benepisyo nito, marami pa ring mekanismo ng pagkilos ang hindi lubos na nauunawaan. 

Ayon sa isang pag-aaral na nailathala sa Poland noong Hulyo 2025, hinggil sa mga epekto ng ketogenic diet sa katawan ng tao, ang aplikasyon nito sa paggamot ng iba’t ibang kondisyon, at ang mga posibleng masamang epekto nito, napag-alaman na ang ketogenic na diyeta ay may kapaki-pakinabang na epekto sa pagbabawas ng timbang at pagpapabuti ng regulasyon ng asukal ng katawan sa mga indibidwal na may type 2 diabetes, at sa kaso ng type 1 diabetes, maaari itong magdulot ng pagbawas sa pangangailangan ng insulin, bagama’t kinakailangan ang maingat na pagmamanman dahil sa panganib ng sobrang pagbaba o pagtaas ng asukal sa dugo na nakakaapekto sa pangkalahatang kalusugan. Ang mga pagbabagong nakikita sa taba ng katawan habang nasa diyetang ito ay hindi tiyak, na nagpapahirap sa malinaw na pagtataas ng epekto nito sa cardiovascular risk. 

Bukod dito, maaaring makatulong ang ketogenic diet sa paggamot ng cancer sa pamamagitan ng paglilimita sa pagkakaroon ng glucose sa mga cancer cell at pagpapababa ng antas ng insulin. Sa mga neurodegenerative diseases, gaya ng drug-resistant epilepsy, Alzheimer’s disease, at Parkinson’s disease, ipinapakita nito ang neuroprotective effects sa pamamagitan ng pagbibigay ng alternatibong pinagkukunan ng enerhiya para sa mga selula at pagkontrol ng oxidative stress at pamamaga. Sa kabila ng mga potensyal na benepisyo, ang diet ay may kaugnayan sa mga masamang epekto, kabilang ang pagtitibi o paninigas ng dumi, pagbaba ng husto ng asukal sa katawan, mas mataas na panganib ng bato sa bato, at mga aberya sa taba ng katawan.

Ipinapakita ng ketogenic diet ang malawak na saklaw ng mga benepisyong pang-gagamot. Sa mga sakit sa metabolismo gaya ng labis na pagtaba at type 2 diabetes, nagdudulot ito ng makabuluhang pagbabawas ng timbang, pagpapatatag ng asukal ng dugo, at pagbaba ng maayos na paggamit ng insulin sa katawan. Sa type 1 diabetes, maaari itong magpahintulot ng pagbawas sa kinakailangan na insulin, bagama’t nangangailangan ng mahigpit na pagmamanman dahil sa panganib tulad ng sobrang babang asukal sa dugo.

Sa mga sakit na may kaugnayan sa puso, nakikita ang mga pagpapabuti sa lipid profile o antas ng taba sa dugo, na nakikita sa pagbaba ng triglycerides, pagtaas ng high-density lipoproteins, bagama’t nag-iiba ang mga pagbabago sa antas ng low-density lipoproteins, na nagpapakita ng pangangailangan para sa komprehensibong pagsusuri ng panganib.

Sa mga sakit naman na may kaugnayan sa kanser, maaaring pigilan ng ketogenic diet ang paglaki ng bukol sa pamamagitan ng pagbawas ng pagkakaroon ng asukal sa dugo at pangangailangan ng insulin, pati na rin ang pagpapataas ng pagiging sensitibo ng bukol sa gamutan.

Sa mga sakit naman na may kaugnayan sa utak, kabilang ang drug-resistant epilepsy, Alzheimer’s disease, at Parkinson’s disease, nagsisilbing alternatibong enerhiya ang ketones na galing sa ketogenic diet para sa mga selula at nagpapakita ng mga neuroprotective, anti-inflammatory, at antioxidant na epekto nito.

Gayunpaman, ang pangmatagalang paggamit o hindi balanseng pagsunod sa ketogenic diet ay maaaring magdulot ng mga masamang epekto, gaya ng ketogenic flu, mga aberya sa sikmura, panganib ng bato sa bato, at kakulangan sa bitamina at mineral. Ang mga kahirapan sa pagpapanatili ng diet sa mahabang panahon ay maaaring maglimit sa bisa nito sa paggamot ng mga malalang kondisyon.

Dahil dito, ang pagpapakilala ng ketogenic diet ay dapat isagawa sa ilalim ng mahigpit na medikal at pagsubaybay sa diyeta, na may angkop na pagmamanman ng mga naaayon na pamantayang pangmetabolismo at indibidwal na naangkop na diyeta para sa pangkalahatang kabutihang pangkalusugan. Bukod pa rito, kinakailangan ang mas marami pang maayos na dinisenyong pag-aaral upang masuri ang pangmatagalang benepisyo at panganib, at upang mapabuti ang mga estratehiya sa pagkain para sa iba’t ibang sakit. Maaari ding magpakonsulta sa doktor o espesyalista sa nutrisyon para masuri ang naaangkop na diyeta sa inyo. (Dr. Alexis Angelo L. Sulit, RN, MD, JD)

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

Higit na pagmamalasakit at pamumuno ang kailangan ng bayan

ani Judith Sto. Domingo @Asintado | April 10, 2026

Tila nabunutan tayo ng tinik nang ideklara ang dalawang linggong ceasefire sa pagitan ng US-Israel at Iran. Nawa ay tuluy-tuloy na ang pag-usad ng ating minimithing kapayapaan at kaayusan sa rehiyon ng Gitnang Silangan. 

Gayunpaman, inaasahang hindi naman kaagad bababa ang presyo ng langis sa merkado. Buwan ang bibilangin kung hindi taon para bumalik sa normal ang sitwasyon. 

Kung kaya't patuloy na nananaghoy sa dinaranas na bigat ng pasanin ang taumbayan, nananawagan ng kagyat na tulong at pag-alalay mula sa pamahalaan at iba't ibang sektor. 

Tumaas ang bilang ng mga walang trabaho, samantalang nagpapatupad ng mga paraan ang mga kumpanya para makaraos sa panahon ng kagipitan, gaya ng pagsasalitan sa pagpasok sa trabaho o pagbabawas ng bilang sa araw ng trabaho ang mga empleyado para hindi kailanganin ang retrenchment o pagbabawas sa bilang ng mga manggagawa, na isa sa pinakamalaking regular na gastos ng mga kumpanyang nababawasan ng kinikita at nadaragdagan ng gastusin sa gitna ng mga pangyayari. 

Hindi lamang ang sektor ng transportasyon, kundi lahat ng ordinaryong mamamayan ay nangangailangan ng tulong at pagmamalasakit. Panawagan natin ang ayuda, hindi lamang sa mahihirap, kundi maging sa middle class na nanganganib malugmok sa kumunoy ng kahirapan.

Unahing tulungan ang mga may kapansanan o persons with disabilities, mga solo parent, mga nawalan ng trabaho at mga walang regular na kinikita para mabuhay ang kanilang pag-asa at makaraos sa pang-araw-araw. 

Tila salat ang ginagawang aksyon ng pamahalaan at lipunan, na marami pa sanang magagawa. Higit na dapat maramdaman ang Pangulo, higit na dapat madinig, higit na dapat makita, higit na dapat magpaka-ama sa sambayanan. Sa panahon ng krisis, higit na pagmamalasakit, higit na pagmamahal, higit na pagsasakripisyo ang kailangan. 

Sa rami ng mga kawaning naglilingkod sa Palasyo at sa mga ahensiyang kailangang tumulong sa taumbayan, marami pang maaaring magawa kung lahat lamang ay mag-aanalisa at magmamalasakit para dumamay at kumilos sa halip na piliin ang kaginhawan ng kanilang work-from-home set-up. 

Ramdam ng taumbayan ang tunay na masisipag, ramdam rin ang mga may angking katamaran at pupungas-pungas. Ramdam rin ang nagpapapogi lamang sa harap ng camera gamit ang mabubulaklak na salita at panukala, ngunit kulang naman sa gawa. 

Hindi salita ang kailangan namin, mga halal at naglilingkod sa pamahalaan. Kailangan naming madama ang pagtagos ng inyong mga pangako, mandato at responsibilidad sa panahong ito. 

Huwag ninyo kaming ipakain at ipalapa sa mga buwitre ng pagdadahan-dahan, pagpapatumpik-tumpik, at paghihinay-hinay habang nahihirapan na ang madla habang kayo'y nakatangin o nakatanghod. 

Panahon itong hindi na muling maibabalik para magpatunay ng kakayahan ang liderato ng pamahalaan, ang bawat kalihim, ang bawat timon ng bawat sangay ng gobyerno. 

Gamitin ninyo ang inyong lakas hindi lamang para bumulwak ang tulong mula sa bawat sulok at tanggapan ng pamahalaan kundi para rin impluwensiyahan ang bawat may kakayanan sa lipunan na tumulong ayon sa kanilang buong makakaya nang walang pagtatangi. 

Ngayon na ang panahon, noon pa dapat sinigihan, noon pa dapat pinaigting, ang pagdamay nang tunay na nadarama ng mamamayan, nang sumasapat, nang nakapagpapagaan sa aming pasang kabigatan. 

Kaya't asintaduhin ang tunay at tapat na paglilingkod sa taumbayan!

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Quitclaim, hindi hadlang sa pagsasampa ng kaso sa illegal dismissal

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | April 10, 2026

Dear Chief Acosta,

Hindi na ba maaaring magsampa ng kasong illegal dismissal kung ang isang manggagawa ay nakapirma na ng quitclaim? Dahil sa matinding pangangailangan at kahirapan, napilitan lamang po akong pumirma rito. — Xylops

---

Dear Xylops, 

Ang sagot sa iyong katanungan ay matatagpuan sa mga angkop na desisyon ng Korte Suprema. Ang isang quitclaim ay hindi magiging hadlang sa paghahain ng reklamo sa lahat ng pagkakataon, kung ang hinihingi ng manggagawa ay mga benepisyong hayagang ipinagkakaloob ng batas, kabilang ang pagkuwestiyon sa legalidad ng kanyang pagkakatanggal sa trabaho.

Ito ay malinaw na ipinaliwanag ng Korte Suprema sa kasong Aldovino vs. Gold and Green Manpower Management and Development Services, Inc. (G.R. No. 200811, ika-19 ng Hunyo 2019, isinulat ni Kagalang-galang na Kasamang Mahistrado Marvic M.V.F. Leonen), kung saan binigyang-diin na ang quitclaim ay hindi epektibong panangga laban sa paghahain ng mga kasong paggawa at sa paghingi ng buong benepisyong nararapat sa manggagawa. Hindi kinikilala ng batas ang mga kasunduang nagreresulta sa kabayarang mas mababa kaysa sa itinakda ng batas, at ang pagtanggap ng halaga mula sa quitclaim ay hindi nangangahulugang awtomatikong pagtalikod sa karapatan o estoppel. Ayon sa kasong nabanggit:

“Quitclaims do not bar employees from filing labor complaints and demanding benefits to which they are legally entitled. They are "ineffective in barring recovery of the full measure of a worker's rights, and the acceptance of benefits therefrom does not amount to estoppel." The law does not recognize agreements that result in compensation less than what is mandated by law.

In Am-Phil Food Concepts, Inc. v. Padilla, this Court held that quitclaims do not negate charges for illegal dismissal:

The law looks with disfavor upon quitclaims and releases by employees pressured into signing by unscrupulous employers minded to evade legal responsibilities. As a rule, deeds of release or quitclaim cannot bar employees from demanding benefits to which they are legally entitled or from contesting the legality of their dismissal. The amounts already received by the retrenched employees as consideration for signing the quitclaims should, however, be deducted from their respective monetary awards.”

Ipinaliwanag ng Korte Suprema na ang quitclaim ay hindi rin nag-aalis ng karapatan ng manggagawa na kuwestiyunin ang pagiging ilegal ng kanyang pagkakatanggal sa trabaho. Ang mga halagang natanggap bilang kabayaran sa quitclaim, kung mayroon man, ay maaari lamang ibawas sa anumang monetary award na ipagkakaloob sakaling mapatunayan ang illegal dismissal.

Gayunpaman, mahalagang linawin na hindi sapat ang simpleng pag-angkin ng kahirapan o pangangailangan upang awtomatikong mapawalang-bisa ang isang quitclaim. Upang ito ay mawalan ng bisa, kailangang mapatunayan na ang pagpirma rito ay bunga ng panlilinlang, pananakot, pamimilit, o lubhang hindi makatarungang kabayaran. Sa kawalan ng malinaw at sapat na ebidensiya ng mga nasabing pangyayari, ang quitclaim ay maaaring kilalaning may bisa.

Ito ay pinagtibay ng Korte Suprema sa kasong Radio Mindanao Network, Inc. vs. Amurao III (G.R. No. 167225, ika-22 ng Oktubre 2014, isinulat ni Kagalang-galang na Punong Mahistrado Lucas P. Bersamin). Ayon dito:

“Dire necessity should not necessarily be an acceptable ground for annulling the quitclaim, especially because it was not at all shown that he had been forced to execute it. Nor was it even proven that the consideration for the quitclaim was unconscionably low, and that he had been tricked into accepting the consideration.” 

Samakatuwid, ang mahalagang isaalang-alang ay ang kabuuang kalagayan sa pagpirma ng quitclaim: kung ito ba ay kusang-loob, may sapat na kabayaran, at walang bahid ng panlilinlang o pamimilit. Kung mapatutunayang taliwas dito ang mga pangyayari, nananatiling bukas ang remedyo ng paghahain ng kaso.

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay. 

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.