Maging handa at mas maagap sa darating na matitinding kalamidad

ni Leonida Sison @Boses | September 22, 2025

Naging normal na bahagi na ng ating buhay at ng ating kalendaryo ang mga bagyong dumarating taun-taon, gayunman ang kahandaan natin sa mga kalamidad ay dapat maging normal na rin para sa atin. 

Habang papalapit ang Bagyong Nando at maging super typhoon, malinaw ang paalalang ito na mas mainam na nakahanda ang lahat, mga kaukulang ahensya ng gobyerno pati na rin ang disaster response team. Ang kaligtasan at seguridad ng mamamayan ay laging una, habang kailangan ng agarang aksyon mula sa pamahalaan at disiplina rin ng bawat isa.

Kaya naman inatasan ng Department of the Interior and Local Government (DILG) ang lahat ng local government units (LGUs) na magsagawa ng preemptive o mandatory evacuation, partikular sa mga coastal, low-lying at landslide-prone areas, at iba pang safety measures bago pa mag-landfall ang bagyo sa hilagang bahagi ng Luzon. 

Suporta ito sa panawagan ng Pangulo para sa mas maagap at kolektibong disaster response. 

Ipinagbawal na rin ang pangingisda, pagbibiyahe sa dagat, at ipinatupad na ang liquor ban upang maiwasan ang anumang abala sa panahon ng operasyon. Dapat tiyakin ng LGUs na ang evacuation centers ay may sapat na kuryente, suplay, at humanitarian assistance para sa mga apektadong pamilya, kabilang ang mga mangingisdang hindi makakapalaot. 

Kasama sa utos ng DILG ang tuluy-tuloy na pag-monitor ng lagay ng panahon, kahandaan ng health units at response teams, paglilinis ng mga estero at daluyan ng tubig, inspeksyon sa quarry at mining sites, at pagsusuri sa katatagan ng ating mga dam. 

Batay sa tropical cyclone bulletin ng Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA) kahapon ng umaga (Setyembre 21), ang sentro ng mata ng Super Typhoon Nando ay nasa layong 535 km east ng Tuguegarao City, na tatama ngayong Lunes, Setyembre 22, bago lumabas ng bansa sa Martes, Setyembre 23. Anim na lugar na ang itinaas sa Signal No. 2, ito ang Batanes, Cagayan kabilang ang Babuyan Islands, Isabela, Apayao, Kalinga at Ilocos Norte habang patuloy pang lumalakas. 

Kaugnay nito, naghanda na rin ang Civil Aviation Authority of the Philippines (CAAP), kabilang ang paglalagay ng typhoon shutters sa Basco Airport at pagbibigay ng direktiba sa lahat ng CAAP-operated airports sa daraanan ng bagyo upang agad magpatupad ng emergency protocols. 

Kung tutuusin, dapat na sundin agad ng LGUs ang direktiba ng DILG upang maiwasan ang anumang trahedya. Ang bagyo ay hindi mapipigilan, pero ang pinsala ay puwedeng mabawasan kung maagap ang pag-aksyon at puno tayo ng pagmamalasakit sa ating kapwa Pinoy. 

Tuwing may bagyo, nahuhubog ang kahandaan ng pamahalaan at ng mamamayan. At ang tunay na sukatan ng liderato ay hindi kung gaano kabilis ang photo-op matapos ang kalamidad o sakuna, kundi kung gaano kahusay ang preparasyon bago ito dumating.

Tandaan din natin na ang tinatawag na resiliency ay hindi lang pagtitiis, kundi pagiging handa, responsable, at sama-samang kumikilos para mailigtas ang buhay at kinabukasan ng bawat isa sa tuwing may darating na kalamidad.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Kapulisan nasa full alert na para sa mahinahong kilos-protesta

ni Leonida Sison @Boses | September 21, 2025

Dahil sa paulit-ulit na nararanasang pagbaha na ang puno’t dulo ay katiwalian, hindi na nakapagtataka kung bakit nagkakaisa ang taumbayan upang maningil at papanagutin ang mga taong nasa likod nito na siyang nagpapahirap sa bansa. 

Ang malaking protesta ngayon, Setyembre 21 ay hindi lang ordinaryong pagtitipon, kundi isang paraan upang ipakita ang galit ng mamamayan sa gobyerno na tila manhid sa problema ng mga proyektong hindi nakikita, pero milyon ang halagang nauubos, na dapat inilalaan sa mas kailangan. 

Kaya naman kahapon pa lamang, Setyembre 20, ay nasa full alert status na ang Philippine National Police (PNP), partikular na ang buong National Capital Region Police Office (NCRPO) bilang paghahanda at pag-secure sa anti-corruption protest rally, na ginaganap sa ngayon. 

Mahigit 50,000 pulis sa buong bansa ang naka-deploy, katuwang ang Armed Forces of the Philippines (AFP) at iba pang kagawaran para matiyak ang seguridad at kaligtasan ng mga dadalo sa rally -- protesters, bystanders, at buong komunidad at panatilihing payapa ang kilos-protesta. 

Ayon kay PNP Acting Chief Lt. Gen. Jose Melencio Nartatez, Jr., layunin ng hakbang na ito na igalang ang karapatan sa mapayapang pagtitipon habang pinipigilan ang anumang posibleng kaguluhan. Nagpahayag din si NCRPO spokesperson Major Hazel Asilo na walang indikasyong mauuwi sa marahas na insidente ang protesta, taliwas sa nangyari sa Nepal at Indonesia. Gayunman, pinaalalahanan ang publiko na ipinagbabawal ang magdala ng mga armas at bladed weapons habang may pahintulot pa ring magsuot ng maskara ang mga lalahok. 

Ang rally na idinaraos sa Luneta Park at People Power Monument ay kasabay ng makasaysayang araw ng deklarasyon ng Batas Militar ni Ferdinand Marcos, Sr. noong 1972. 

Sa gitna ng lahat ng ito, malinaw ang gustong ibigay na mensahe, na sawa na ang taumbayan sa sistema ng gobyerno at ang paulit-ulit na korupsiyon na nilulubog hindi lang ang kaban ng bayan kundi pati kinabukasan ng susunod na henerasyon.

Kung ang pamahalaan ay nagpapatupad ng transparency, hindi na sana aabot sa lansangan ang galit ng mamamayan. Ang mga flood control project ay dapat solusyon sa baha, hindi paraan ng pangungurakot. 

Kung iisipin, ang paglabas sa mga lansangan ay simbolo ng kalayaang maipahayag ang mga hinaing at ekspresyon ng paglaban sa katiwalian. 

Maging aral na sana ang nangyayaring ito sa atin, na dapat tayong kumilos -- mula sa pagbabantay sa gobyerno hanggang sa simpleng wastong pagboto. 

Ang tunay na depensa laban sa katiwalian ay malasakit, konsensya at paninindigan ng bawat Pinoy — opisyal man o ordinaryong mamamayan. Gayundin, ang pagbabago ay hindi lang isinisigaw, dapat itong isabuhay para sa hustisya at kapakanan ng lahat.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Limitasyon sa cash withdrawal, proteksyon vs ilegal na transaksyon

ni Leonida Sison @Boses | September 20, 2025

Kung tutuusin, matagal nang dapat hinigpitan ang pagbabantay sa malalaking cash withdrawals ng mga kumpanya. Sa gitna ng usapin ng anomalya sa flood control projects, tama lang ang hakbang ng Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) na limitahan sa P500,000 ang cash na maaaring ma-withdraw sa isang transaksyon. 

Hindi lang ito simpleng polisiya patungkol sa pera, kundi malinaw na pader laban sa mga nasasangkot na kumpanya, contractors, at opisyal na mahilig magpalusot ng “kickbacks” mula sa nasabing mga proyekto sa mga bangko. 

Sa inilabas na Circular No. 1218, series of 2025, inatasan ni BSP Governor Eli Remolona, Jr. ang lahat ng financial institutions na magpatupad ng enhanced due diligence (EDD) para sa malalaking cash transactions. Saklaw nito ang masusing pagsusuri sa mga nagwi-withdraw ng higit sa kalahating milyon. Kung lalampas sa limitasyon, dapat sumailalim sa EDD measures bago maaaring payagan ng mga bangko ang payout ng cash. Maaari rin aniyang maka-withdraw ng lagpas sa itinatakdang halaga sa pamamagitan ng tseke, fund transfer, direct credit, o digital payment platforms — hindi basta-basta cash na mabilis maitago sa sobre. 

Malinaw ang layunin na hadlangan ang paggamit ng pera sa ilegal na gawain gaya ng money laundering o counter terrorism. Ayon pa sa panuntunan, papayagan lang ang cash withdrawals na lagpas sa threshold kung makakapagsumite ng dagdag na pagkakakilanlan at lehitimong dahilan ang kliyente. Kung hindi, obligado ang bangko na magsumite ng suspicious transaction report at bantayan nang husto ang account nito. 

Matatandaang, naglabas ang Anti-Money Laundering Council (AMLC) ng freeze order sa 135 bank accounts at 27 insurance policies na may kinalaman umano sa mga contractor na sangkot sa flood control projects scam. Sa koordinasyon ng Ombudsman, BIR, at NBI, iniimbestigahan na kung paano ginamit ang mga pondong ito na sinasabing napunta sa personal na bulsa ng ilang tiwaling opisyal. 

Ang bagong cap na ito ay hindi dapat tingnan bilang hadlang sa lehitimong negosyo o personal na pangangailangan. Sa halip, isiping isa itong proteksyon sa lahat laban sa mga magnanakaw sa kaban ng bayan. 

Ang pera para sa proyekto ng bayan ay dapat mapunta sa kalsada at depensa kontra-baha, hindi sa mga mansyon o mamahaling kotse ng mga korup. 

Ang limitasyon sa withdrawal ay paalala na tapos na ang panahon ng pagiging maluwag kaya nakakalusot ang mga mandarambong. Ngayon, bawat galaw ay may bantay, at bawat transaksyon ay may bakas na puwedeng sumabit sa bitag ng batas.

Hindi rin marahil sapat na limitahan lang ang paglabas ng pera na mula rin sa ating mga pinagpaguran at negosyo, dapat tuluyang habulin ang mga itinuturing na nating magnanakaw, na lumulustay sa kaban ng bayan.

Ang perang kinulimbat ng mga ito ay nagmula sa dugo’t pawis ng bawat mamamayan na nagbabayad ng buwis, kaya’t nararapat lamang na ito’y ibalik, at hindi manatili sa bulsa ng iilan. 

Higit sa lahat, makakamit natin ang tunay na hustisya kung maipapakulong natin ang mga tiwali at mga kurakot.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com