Planong long-term solution kontra-baha, tiyakin sana sa buong bansa

ni Leonida Sison @Boses | November 19, 2025

Kung may isyung dapat matagal nang nabigyan ng seryoso at pangmatagalang solusyon, ito ang baha, isang problemang taun-taon na lang ay parang normal na laging nararanasan ng taumbayan. 

Kaya ngayon ay iginiit ng Quezon City Government na panahon na para tumodo sa science-based at long-term solution, isa itong hakbang na dapat noon pa sana ginawa, hindi lang sa QC, kundi sa buong bansa. 

Sa pagbubukas ng QC Flood Summit 2025, sinabi ni Mayor Joy Belmonte na ang paulit-ulit na pagbaha ay nagiging “collective trauma” na ng mga residente, lalo na sa mga lugar na madalas nang binabaha. 

At hindi ito exaggeration, dahil noong 2024, mahigit 22,000 pamilya ang inilikas sanhi ng mga bagyong nagdulot ng malawakang pagbaha, pruweba na matindi na ang pinsalang idinulot ng problema sa tubig-baha at kapabayaan. 

Sa 142 barangay ng lungsod, 59 ang classified bilang flood-prone, na halos kalahati. 

Gaya ng sinabi ng alkalde, hindi sapat ang patchwork fixes o iyong tagpi-tagping solusyon lang. Kailangan ng sistemang nakabatay sa datos at pangmatagalang pagpaplano para mabawasan ang pinsala ng matinding pag-ulan. 

Nasa sentro ngayon ng QC ang Drainage Master Plan, na nabuo kasama ang UP Resilience Institute. May 15 priority projects ito na layong pabagalin ang agos ng tubig, dagdagan ang water absorption, at bawasan ang flood volume. Kasama rito ang nature-based solutions tulad ng permeable pavements, rainwater harvesting systems, detention basins at retention ponds, at mas maayos na drainage systems. 

Habang inaasahang matatapos sa 2026 ang malaking retention pond sa Quezon Memorial Circle, na kayang kumolekta ng 928 cubic meters ng tubig. Operational naman ang detention basins sa community courts ng Gloria 2 at Palmera Homespace 3, na nagsisilbi ring public spaces. 

Samantala, ang high-capacity drainage systems sa West Avenue at Fairview ay nakakatulong na sa pagpapadaloy ng tubig kapag malakas ang ulan. 

Patuloy din ang kampanyang “Tanggal Bara, Iwas Baha,” at ang rehabilitasyon ng San Juan River at bahagi ng Tullahan River hanggang sa La Mesa Dam, sa tulong ng MMDA at San Miguel Corporation, at walang gastos ito para sa lungsod. 

Pero hindi lang imprastraktura ang dapat pagtuunan. Dagdag ni Belmonte, ang baha ay hindi hiwalay sa climate change. Kaya naman ang QC ay nagpatupad ng ban sa single-use plastics, paglipat sa electric vehicles, mga gusali ng gobyerno na solar-powered, circular waste solutions, at pinalakas na early warning systems sa ilalim ng I-Rise Up Program, na naghatid ng zero casualties noong Super Typhoon Uwan. 

Malinaw na ang baha ay hindi simpleng problema ng pagbara dulot ng malalakas na pag-ulan. Ito ay suliranin ng pamamahala, urban planning, at climate adaptation. Kung hindi ito aayusin nang buong puso at tapang, paulit-ulit tayong lulubog at malulunod sa baha na nagiging normal na lang. 

Panahon nang gawing seryosong misyon ang pagkontrol sa matinding pinsalang dulot ng mga unos at sakuna, at hindi lamang gawing seasonal inconvenience ang pagbibigay ng atensyon dito. Nararapat na maging handa ang buong bansa, para wala na muling pamilya o kababayan ang mapeperhuwisyo at mawawalan ng buhay ng dahil lamang sa baha.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Pagbaba ng bilang ng mga nagnenegosyo, ‘wag balewalain

ni Leonida Sison @Boses | November 18, 2025

Sa sitwasyon ng bansa ngayon, hindi na bago ang marinig na maraming Pinoy entrepreneur ang kinakapos ng lakas ng loob para magsimula ng negosyo. 

At ngayong lumabas na ang datos ng Department of Trade and Industry (DTI), malinaw na hindi lang pagdududa ito, dahil makikita sa numero ang pagbagal ng sigla ng negosyo sa bansa maliit man ito o malaki. 

Sa unang 10 buwan ng 2025, umabot lamang sa 925,555 ang total business names na nairehistro sa DTI. Ito ay mas mababa kumpara sa 973,445 na nagparehistro sa kaparehong panahon noong nakaraang taon. Sa kabuuang bilang ngayong taon, 800,278 ang mga bagong negosyo at 125,277 ang renewal. Nanatili namang nangunguna ang CALABARZON bilang rehiyon na may pinakamaraming nagpatala. 

Sa unang tingin, parang simpleng pagbaba lang ito. Pero kung pag-iisipan natin, malaki ang maaaring implikasyon nito. Isa sa pangunahing itinuturong dahilan ng DTI ay ang masamang lagay ng panahon, sunud-sunod na bagyo, pagbaha, at hindi matatag na klima na direktang tumatama sa kabuhayan. 

Hindi lang kalsada ang nalulubog sa baha, pati ang kumpiyansa ng maliliit na negosyante ay nalulunod din. Kapag paralisado ang galaw ng tao, naapektuhan ang supply chain, delivery, logistics, at mismong operasyon ng mga negosyo. Hindi makalabas ang tao, mahina ang bentahan. Hindi makapag-stock ang tindahan, mababa ang kita. At bago pa man makabawi ang ilan, may dumarating na namang panibagong bagyong posibleng sumira ng puhunan. 

Dagdag pa rito, ang mas malawak na epekto ng kalagayan ng ekonomiya, ang pagtaas ng presyo ng bilihin, gasolina, serbisyo, bayarin at gastusin sa pang-araw-araw. Kapag hirap ang mamimili, mas hirap ang negosyante. At kapag hindi tiyak ang kita, maraming nagdadalawang-isip pumasok sa negosyo. 

Sa panahon ng kawalang katiyakan, hindi nakapagtatakang bumaba ang bilang ng mga nagre-register ng business name. Hindi dahil hindi gusto ng mga Pinoy magnegosyo, kundi dahil ramdam nila na maaaring hindi kayanin ng kanilang bulsa o budget. 

Ang pagbaba ng bilang ng mga nagnenegosyo ay hindi puwedeng ipagsawalang-bahala. Isa itong palatandaan ng estado ng mga negosyante, maliliit man o malalaki, kung gaano sila nadudurog tuwing may kalamidad na tumatama, at kung gaano sila umaasa na sana, may matatag na suporta mula gobyerno upang hindi maging seasonal ang kabuhayan. 

Bilang mamamayan, tindero, mamimili, negosyante, at observer, naniniwala tayong hindi dapat tuluyang mawalan ng loob ang bawat Pinoy na naghahangad ng sariling kabuhayan. 

Sa kabila ng unos, nasa dugo natin ang pagiging madiskarte. Pero kailangan din ng matibay na backup, malinaw na polisiya, at mas maagap na aksyon mula sa pamahalaan.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Para iwas-krimen, mga motoristang susuway sa Anti-Balaclava, may parusa

ni Leonida Sison @Boses | November 17, 2025

Dapat malinaw at tumpak ang pagpapatupad ng anumang batas lalo na kung may kaakibat na parusa para sa mga ordinaryong motorista. 

Kaya ngayong umiiral na sa Maynila ang City Ordinance 9134, o ang “Anti-Balaclava and Other Face Covering Ordinance”, mas mahalaga ang tamang impormasyon para sa magandang pagkakaunawaan.

Inaprubahan ni Mayor Isko Moreno Domagoso ang ordinansang nagbabawal sa sinumang motorcycle rider na takpan ang mukha gamit ang helmet, balaclava, headgear, ski mask, bonnet, bandana, panyo, sombrero, hoodies at iba pa na kayang itago ang pagkakakilanlan o itsura. Layunin nitong sugpuin ang krimen, mula sa snatching hanggang holdapan, na madalas ginagawa ng mga salarin na nakasakay o bagong baba sa motorsiklo. 

Gayunman, nakasaad sa ordinansa na hindi ipinagbabawal ang helmet o protective gear habang umaandar ang motor o nagmamaneho. Obligado pa rin ang pagsusuot ng helmet dahil sa ipinapatupad na national law. Ang ipinagbabawal lamang ay ang pagtatakip ng mukha kapag nakahinto na, lalo na sa loob ng tatlong metro mula sa motor, o kapag pumapasok sa bangko, palengke, tindahan, ATM at iba pang establisimyento. 

May mga exempted din dito, katulad ng mga law enforcers on duty, may sakit, at mga taong kailangang magsuot ng turban o religious head covering. May pahintulot naman kapag may pandemya o public health emergency. 

Ang pinakamahalagang dapat tandaan ng mga kababayan sakaling lumabag sa ordinansa ay ang kaakibat na multa, na mula P1,000 hanggang P5,000, depende sa bigat ng violation. Ibig sabihin, hindi na puwedeng magsawalang-bahala ang mga motorista rito, lalo na’t inaatasan din ang mga establisimyento na maglagay ng malinaw na signage bago papasukin ang mga riders. 

Bilang isang mamamayan, mahalaga ang kaalaman patungkol sa mga ipinatutupad na ordinansa sa kanilang lugar, habang malinaw na nailatag ang lahat ng kailangan at tamang impormasyon. Kaalinsabay nito ay ang pagsunod sa itinakdang polisiya upang hindi naman umabot sa puntong maparusahan.  

Ang mga motorista, rider at iba pa na sumusunod sa batas ay hindi dapat natatakot sa nasabing ordinansa, ang dapat kabahan ay ‘yung talagang may balak na masama.

Mahalaga ang seguridad sa bawat lungsod, at sa rami ng mga nagkalat na kriminal, mahirap talagang tukuyin kung sino o hindi sa kanila, lalo na kung nakatakip ang mga mukha. Kaya naman nasa sa atin na rin ang pagsunod at pakikiisa sa mga otoridad para hindi tayo mapahamak.

Isipin din natin, bukod pa sa mga riders, na ang hindi paggamit ng mga face covering sa mga itinatakdang lugar ay hindi lang nakakatulong sa kinauukulan kundi nakakaiwas pa ito sa anumang krimen.

Hindi lang sana sa Maynila ipatupad ang ganitong ordinansa, gawin din ito sa marami pang lugar sa ating bansa.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com