Pasko ng pag-asa sa gitna ng kasakiman at kamatayan

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | December 21, 2025

Ilang araw na lamang at Pasko na. Apat na buwang hinintay ang masaya at banal na araw na ito—malapit na itong dumating at mabilis ding lilipas. Marami ang nagtatanong, lalo na ang mga dayuhan: bakit ganu'n na lamang ang pagpapahalaga nating mga Pilipino sa Pasko? Bakit napakaaga at napakatagal ng ating pagdiriwang?

Sa unang tingin, hindi na kataka-takang lubos nating ipagdiwang ang Pasko—ang pinakamasayang araw ng taon. Una, karamihan sa atin ay mga Kristiyano na nagbibigay-halaga sa misteryo ng kaligtasan na nagsisimula sa maluwalhati at masayang kapanganakan ni Hesukristo, ang Anak ng Diyos.

Ikalawa, malalim na bahagi ng ating pagkatao at kamalayan ang misteryo at hiwaga ng Krus. Sinabi ni Kristo: “Kung nais mong sumunod sa akin, pasanin mo ang iyong krus” (Marcos 8:34). At ikatlo, may matibay tayong pagtitiwala at pag-asa na kung pinagtagumpayan ni Kristo hindi lamang ang kasalanan kundi pati ang kamatayan, tutulungan din Niya tayong pagtagumpayan ang ating mga kahinaan at mabibigat na suliranin sa buhay.

Noong nakaraang Sabado, sa Misa ng alas-4 ng madaling-araw, naibahagi natin ang malalim na mensahe ng Pasko bilang misteryo ng pagdaloy ng buhay at pagpapala ng Diyos sa sangkatauhan sa pamamagitan ni Kristo. Sa pagbasa ng Ebanghelyo sa ikalimang araw ng Misa de Gallo, napakinggan natin ang kuwento ng pagdalaw ng anghel sa Birheng Maria.

Binati ng anghel si Maria: “Aba Ginoong Maria, bukod kang pinagpala sa babaeng lahat. Ikaw ay maglilihi at manganganak ng isang lalaki, at Hesus ang ipapangalan mo sa Kanya.” Natakot si Maria at nagtanong, “Paano mangyayari ito gayung wala akong nakikilalang lalaki?” Sumagot ang anghel: “Huwag kang matakot. Lilikha sa iyo ang Espiritu ng Diyos at lililiman ka ng kapangyarihan ng Kataas-taasan. Kaya ang ipanganganak mo ay banal at tatawaging Anak ng Diyos. Ang iyong pinsang si Isabel, na baog at may edad na, ay nasa ikaanim na buwan na. Walang imposible sa Diyos.” At sumagot si Maria: “Ako ang alipin ng Panginoon. Mangyari nawa sa akin ang iyong salita.” (Lukas 1:26–38)

Hindi lamang tayo naniniwala sa mga bagay na posible; naniniwala at umaasa tayo kahit sa mga inaakala nating imposible. Dahil sa kabutihan at pagmamahal ng Diyos, ang imposible ay nagiging posible. Ito ang diwa ng Pasko. Sa kabila ng lahat ng ating pinagdaraanan, mahigpit tayong kumakapit sa pananampalataya at pag-asa sa Diyos na naging tao tulad natin. Niya ring niyakap ang ating abang kalagayan at ganap na nakikiisa sa atin. Tinutulungan Niya tayong pasanin ang ating krus at tinuturuan Niya tayong pasanin ito nang may galak at pananagutan.

Sa panahong ito, lumutang ang magkaibang kuwento ng buhay ng ilang Pilipino. Kamakailan, nabalitaan ang mahiwagang pagkamatay ng DPWH Undersecretary na si Cathy Cabral, na natagpuan sa isang bangin sa bahagi ng Kennon Road. Muling binalikan ng publiko ang malalim niyang kaugnayan sa iskandalo ng bilyon-bilyong pisong sangkot sa tinaguriang “ghost flood control projects.” Marami umano siyang nalalaman at pinangangambahan ang pagkakadawit ng ilang matataas na opisyal ng bansa. Kaya’t paulit-ulit ang tanong sa social media: “Nahulog ba, nagpakamatay, o pinatay si Cabral?” Nakapanghihina ng loob ang trahedya ng kanyang buhay.

Kasabay nito, bumalik sa alaala ang kahalintulad na pagkamatay ng dalawang lalaki: si Ted Borlongan, dating presidente ng Urban Bank, na nagpakamatay sa puntod ng kanyang mga magulang noong Abril 11, 2005; at si General Angelo Reyes, dating Chief of Staff ng Armed Forces of the Philippines, na nagpakamatay rin sa puntod ng kanyang mga magulang noong Pebrero 8, 2011. Sa kanilang kaso, malinaw ang mga pangyayari sa likod ng kanilang pagpapakamatay—si Borlongan sa gitna ng kanyang pakikipaglaban para sa katotohanan sa pagkasara ng Urban Bank, at si Reyes matapos mabunyag ang umano’y P50 milyong “pabaon” na ibinigay sa kanya noong panahon ng administrasyong Arroyo.

Malayo sa buhay ni Maria ang naging landas ng buhay nina Cabral, Borlongan, at Reyes. Sa halip na hayaan ang buhay at biyaya ng Diyos na dumaloy sa kanilang pagkatao, kabaligtaran ang nangyari. Gayunman, may mga kuwento rin ng pag-asa at tagumpay. Kamakailan, sa laban ng Philippine Women’s Football Team kontra Vietnam, nasalo ni Olivia McDaniel ang sipa ni Tran Thi Thu patungo sa goal. Dahil dito, nagwagi ang Pilipinas ng kauna-unahang ginto o kampeonato sa SEA Women’s Football Championship 2025.

Balikan natin ang tema ng Simbang Gabi sa aming parokya: “Ang kalikasan ay daluyan ng buhay at pagpapala ng Diyos.” Si Inang Kalikasan, tulad ni Maria, ay daluyan ng buhay at biyaya ng Diyos.

Habang nagtatapos ang taon, patuloy tayong dinadalaw ng mga nakakagalit at nakalulungkot na balita ng bilyun-bilyong pisong ninanakaw ng mga opisyal. Hindi maikakaila na may kaugnayan dito ang pagkamatay ni Usec. Cabral. Ngunit sa kabila ng mga kuwentong ito na sumisira sa pag-asa, nangingibabaw pa rin ang kasaysayan ng buhay ni Maria—Ina ni Kristo, Ina ng Diyos, at Ina nating lahat.

Salamat po, Inang Maria, sa pag-asang inyong ibinabahagi. Salamat sa pagbabagong inyong itinuturo at sa kalayaang isinabuhay ninyo—kalayaan mula sa takot, kasalanan, at kahinaan. Salamat sa inyong pag-aaruga kay Kristo at sa bawat isa sa amin. Salamat sa inyong pagiging daluyan ng buhay at pagpapala ng Diyos. Salamat sa Pasko, sa kapanganakan ni Kristo, ang Anak ng Diyos.

Kakaibang kalikasan, kakaibang Belen

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | December 20, 2025

Nagbago  na ang klima. Ito ang tinatawag na “Climate Change.” Ngunit nagbabago ang klima hindi dahil sa kalikasan, kundi dahil sa kawalan ng pagbabago sa tao. Ilang pulong na ang naisagawa ng Conference of the Parties (COP) sa ilalim ng UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC). Ang ika-30 pulong ay ginanap sa Belém, Brazil, mula Nobyembre 10 hanggang 21, 2025, kaya tinawag itong COP 30.

Pinag-usapan muli ang problema ng “usok” mula sa iba’t ibang uri ng pagsusunog para sa enerhiya, tulad ng coal power plants, nuclear power plants, paggamit ng fossil fuels para sa mga sasakyang gumagamit ng gasolina at diesel, at iba pang isyung konektado dito.

Sa COP 30, nagsalita ang mga kinatawan mula sa sektor ng mga katutubo mula sa iba’t ibang bansa. Ramdam ang presensya at tinig ng mga grupong ito sa malawak na gubat ng Amazon. Nagsalita rin ang mga kinatawan ng iba’t ibang pamahalaan na nakikiisa sa COP 30. Ngunit, gaya ng dati, may mga bansang hindi naniniwala o hindi dumalo. Sa kabilang banda, dumalo si Kardinal Ambo David, at nagpahayag siya ng lungkot at pagtataka nang hindi nagsalita ang delegasyon ng Pilipinas. Puwede bang manahimik ang sinuman sa gitna ng lumalalang krisis sa kalikasan?

Isa sa mga malinaw na dahilan ng kawalan ng aksyon ay ang pagtigas ng pananaw, galaw, at polisiya ng ilang bansa at kanilang mamamayan. May mga bansang hindi tinatanggap ang paninindigan ng COP 30, karamihan ay malalaki at mayayamang bansa na may kinalaman sa supply ng mga produktong mapanganib sa kalikasan. Magkaiba ngunit magkakaugnay ang pananaw at ugali ng mga korporasyon at ng tao. Pera ang nagpapatakbo sa ugali at paninindigan ng mga korporasyon, samantalang pangangailangan at konsumo ang nagpapatakbo sa ugali ng karaniwang tao.

Ginagamit ng mga korporasyon ang mga advertising at PR firms para hubugin at palalimin ang mga “perceived o programmed needs”—ang mga inaakalang pangangailangan ng tao. Layunin nito na maipakita sa tao na kailangan nila ang mga produktong ibinebenta ng korporasyon. At matagumpay naman ang kampanyang ito. Masaya ang mga PR at advertising groups dahil sa malaking kita.

Dahil dito, nabuo ng malawak na samahan ng mga maka-kalikasang organisasyon, bansa, grupo, at indibidwal ang pangunahing sangkap ng “maka-kalikasang pananaw at ugali.” Ito ang kailangang palaganapin sa buong mundo upang matulungan ang lahat na makawala sa nakasasama at nakamamatay na ugali ng labis na konsumo. Kaya naman sa Parokya ng Ina ng Laging Saklolo, lumikha kami ng kakaibang Belen na humahamon sa maling pananaw at ugali.

Sa Belen sa Baha, hindi napapalibutan sina Jose, Maria, at ang sanggol na si Jesus ng karaniwang dayami, sawaling bubong, at pader. Sa halip, ginamit ang sirang yero, punit-punit na tarpaulin, at pira-pirasong kahoy. Sa paligid nito, makikita ang malalaking bato, lupa, mga bali-bale, putol-putol na kahoy, at isang artipisyal na batis. Nakakalat rin ang mga plastic bottles, sirang damit, iba’t ibang plastik, bakal, at mga gamit sa bahay.

Ipinaliwanag namin sa lahat ng misa: kung muling isisilang ang Panginoon, hindi siya isisilang sa maliliwanag at malalamig na mall o malalaking mansyon, kundi sa gitna ng mga gumuhong gusali dahil sa lindol o sa mga bagong tayong barong-barong sa binahang lugar.

Sa kabilang bahagi ng altar, makikita ang unti-unting tumataas na bundok na araw-araw pinagsasama ang iba’t ibang sangkap ng kalikasan—lupa at bato, mga punla ng puno, tubig, kandila, kawayan, atbp. Nabubuo ito araw-araw ngunit nasisira rin ng mga korporasyong nagmimina, pumupuputol ng puno, at nagtatayo ng mga pabrika at planta. Ang Belen ang sumasagisag sa ating abang tahanan at kapaligiran, bunga ng abuso at kapabayaan. Gayunpaman, ipinapakita rin nito ang dapat nating gawin araw-araw upang ibalik ang lusog, bisa, at dangal ng kalikasan.

Tara na at tunghayan, pagnilayan, dasalan, at hayaang hamunin at baguhin tayo ng Belen sa Baha tungo sa isang ligtas, masagana, at marangal na kalikasan at sangkatauhan.

Taumbayan, referee sa laban ng katarungan at korupsiyon

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | December 15, 2025

Kakaibang Biyernes ang nagdaan. Sunud-sunod ang mga pangyayari mula umaga hanggang gabi. Buhay na buhay ang diwa ng pag-asa sa mga kumilos at nagkaisa sa ikalawang linggo ng Adbiyento. Ngayon ay ika-3 linggo ng Adbiyento, ang tinatawag na Gaudete Sunday, o Linggo ng Galak. Ang kulay ng mga damit pangmisa ng pari ay rosas, iba sa karaniwang kulay ng Adbiyento na ube. May dahilan ba tayong magsaya?

Noong nakaraang linggo, nagbitiw ng kakaibang pahayag si Pangulong Bongbong Marcos: nais niyang i-prioritize ang Anti-Dynasty Law, Independent People’s Commission Act bill, Party-List System Reform Act bill, at Citizens Access and Disclosure of Expenditures for National Accountability (CADENA) Act bill. Marami ang nagulat at nagtaka—totoo ba ito o pa-pogi lamang? Patuloy ang duda at pagod sa pulitika at sa mga pulitiko sa bansa. Panay salita, kulang sa gawa. Kaya ganu’n na lang ang bigat ng dating ng mga salita ni Kardinal Ambo David noong ika-30 ng Nobyembre, nang sabihing, “Magtrabaho naman kayo!”

Madalas tayong sumakay ng taxi, Grab, tricycle, jeep, at MRT o LRT. Madalas nating kausapin ang mga drayber at konduktor, ngunit bihira pa rin nating marinig ang positibong komentaryo tungkol sa pamahalaan. Dismayado at diskumpiyado ang mga mamamayan; malinaw ang agwat sa pagitan ng karaniwang tao at mga lingkod-bayan.

Ang mas nakalulungkot pa, dumadami na ang galit—hindi lamang walang ginagawa ang marami sa mga kawani ng pamahalaan, may ilan pang nakakaalam kung paano kumuha ng bilyon-bilyong piso mula sa kaban ng bayan.

Ito ang puso ng kaso laban kay Bise Presidente Sarah Duterte. Kung totoo ngang nagtratrabaho ang ating mga opisyales, bakit natutuklasan ang malalaking anomalya sa paggamit ng pondo ng bayan? Mababasa sa reklamo laban sa kanya ang sumusunod:

• Illegal, dubious, at anomalous na paggamit ng confidential funds ng Office of the Vice President at Department of Education noong 2022 at 2023.

• Ang staff ng Bise Presidente ay inakusahan ng bribery, malversation, graft, culpable violation of the Constitution, at betrayal of public trust.

Tinutukoy sa reklamo ang sistemang ginamit ng staff ng Bise Presidente para ilipat at pakialamanan ang confidential funds ng dalawang tungkulin nito.

Mabilis sumagot ang kampo ng Bise Presidente: “Rehash lang ito. Dati nang reklamo ng mga kaaway ng Bise Presidente.” Matatandaang ang naunang Impeachment Complaint sa Senado na idini-dribol ni Chiz Escudero at ibinalik sa pinagmulan. Nang makarating sa Kongreso, hinatulan ng Korte Suprema na unconstitutional ang reklamo.

Ano na ang mangyayari sa kasong ito kung mahusay sa dribol ang mga opisyal at ang bagong Ombudsman na si Boying Remulla? Ngunit may iba nang marunong—ang taumbayan. Sa bagong Basketball Court ng Gising na Taumbayan, tayong lahat ang nagiging referee. Babantayan ang Presidente, Ombudsman, Senado, Kongreso, Korte Suprema, DPWH, DepEd, mga kontratista, at lahat ng kagawaran ng pamahalaan.

Babantayan ang mga dinastiya at sariling pamayanan. Kung korupsiyon ang problema, babantayan ang kumukorup, nagpapakorup, nagbibigay o tumatanggap ng ayuda.

Lumitaw ang tala sa langit, sinundan ng Tatlong Hari, at tumigil sa sabsaban kung saan isinilang ang sanggol. Ngayon, lumilitaw na rin ang Tala sa ating bansa. Binubuksan nito ang mata at puso ng bawat isa para makita at tugunan ang tama, isiwalat ang mali, at palaganapin ang kabutihan.

Tunay nga, mahirap at puno ng hamon ang taong 2025. Mabigat ang problema ng pulitikang korup, ngunit kasabay nito ay sumisikat ang mainit at maningning na Tala ng Pag-asa, na tanaw at dama ng bawat isa.