Malabon noon, Malabon ngayon, Malabon bukas

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | February 9, 2026

Dalawang mahalagang anibersaryo ang ipinagdiriwang ngayong buwan. Sa ika-25 ng Pebrero, gugunitain ang ika-40 anibersaryo ng People Power Revolution. Ngayong ika-7 ng Pebrero naman, ipagdiriwang ang ika-100 taon ng pagkakatatag ng St. James Academy sa Lungsod ng Malabon.

Nag-aral tayo sa St. James Academy noong 1964, matapos kaming magkakapatid na lumipat mula sa Immaculate Conception Academy of Malabon (ICAM). Tinapos lamang natin ang Grade 3 sa ICAM dahil hanggang doon lang pinapayagan ang mga lalaki. Kaya naman, anim na taon tayong nag-aral sa St. James Academy mula 1964 hanggang 1970—mula Grade 4 hanggang Second Year High School.

Ano nga ba ang kalagayan ng Malabon noon? Napakaganda nito, wari’y isang tahimik na probinsiya. Romantiko ang tanawin sa Letre, mula Sangandaan hanggang sa tulay ng Malabon. Tuwing alas-sais y medya ng umaga, makikita ang mga tagak na sabay-sabay tumatawid sa magkabilang panig ng Letre upang manginain sa mga palaisdaan. Ilang taon ding naranasan ng mga taga-Malabon ang likas na kagandahan ng bayan—mula sa mga palaisdaan ng Letre hanggang sa mga lumang bahay sa paligid ng Simbahan ng San Bartolome, at sa mga baryo ng Concepcion at Hulong Duhat.

Ngunit nang maupo sa puwesto si Ferdinand Marcos bilang pangulo, nagbago ang lahat. Mula sa isang malinis, tahimik, at maayos na bayan, biglang ginawang “relocation site” ang magkabilang panig ng Letre para sa mga kababayan nating walang maayos na tirahan. Unti-unting tinabunan ang mga palaisdaan at mabilis na itinayo ang mga low-cost housing upang tugunan ang pangangailangan sa pabahay ng maraming taga-Tondo. Masyado pa tayong bata noon upang lubos na maunawaan ang epekto nito sa kalikasan at sa buhay ng komunidad. Ngunit nang tuluyang magbago ang anyo ng Malabon, nag-iba rin ang takbo ng buhay sa mahal nating bayan.

Kasabay ng mabilis na pagdagsa ng populasyon ang paglitaw ng samu’t saring suliranin. Unti-unting nawala ang dating kaayusan at katahimikan. Maliwanag na hindi handa ang pamahalaang lokal sa biglaang paglobo ng populasyon sa isang maliit na bayan. Sa mahigit 50 taon, nasaksihan natin ang maraming pagbabagong ito. Sa kabila nito, nanatiling matatag ang isang institusyon—ang St. James Academy—na nagsilbing sentro ng edukasyon at bukal ng maraming propesyonal at lingkod-bayan mula sa Malabon hanggang sa iba’t ibang sangay ng pamahalaan.

Sayang at hindi tayo nakadalo sa buong programa ng ika-100 anibersaryo ng St. James Academy. Sa loob ng isang oras na pananatili natin sa Navotas Convention Center, napansin nating marami na ring dating taga-Malabon ang lumayo at nanirahan sa ibang lugar. Kung mahalaga ang mga alaala ng nakaraan, masakit ding isipin ang pagkawala ng maraming gusali, institusyon, at samahang minsang nagpatatag at nagbigay-kulay sa unang mga taon ng pamahalaang lokal ng Malabon. Nasaan na nga ba ang karamihan sa mga ito?

Gayunman, may ilang makabuluhang tagpo pa ring naganap. Nakilala at nakausap natin ang punong-abala na si Cynthia Castro Mariano, na may kausap na isang medyo may edad na babae. Nang tanungin natin kung sino ito, sinabi niyang, “Si dating Sr. Melba Bantay.” Hindi natin napigilan ang tuwa. Siya ang paborito kong guro sa Religion noong First Year High School. Siya ang unang nagsabi sa akin na ipagpatuloy ang pagsusulat at pamamahayag, sapagkat marami raw itong matutulungan. Tila nagkatotoo ang kanyang sinabi.

Maraming salamat sa iyong paniniwala at pagtitiwala, Sr. Melba. Salamat din sa lahat ng aking naging guro. Sa kanila natin natutunan ang kritikal na pag-iisip, ang pagsusuri sa lipunan, at ang pakikisangkot upang hanapan ng lunas ang mga suliraning dulot ng pang-aapi, panlilinlang, at pagnanakaw.

Sayang at hindi natin personal na naiparating sa mas marami pang taga-St. James—mga madre, guro, at mag-aaral—ang taos-pusong pasasalamat. Salamat sa paghuhubog sa amin tungo sa matalas na isipan at matatag na paninindigan. Hindi kailanman naging maliit ang naging bahagi ng St. James Academy sa ating buhay. Hanggang ngayon, buhay na buhay ang mga aral at pagpapahalagang natutunan natin doon.

Maraming salamat sa St. James Academy. Maraming salamat sa bayan ng Malabon.

Buhay-Pransiskano at ang diwa ng Hubileyo ni San Francisco

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | February 8, 2026

Itinalaga kamakailan ni Papa Francisco ang taong 2026 bilang Hubileyo ni San Francisco ng Assisi (Jubilee of St. Francis). Magsisimula ito sa ika-10 ng Enero 2026 at magtatapos sa ika-10 ng Enero 2027. Namatay si San Francisco ng Assisi noong ika-3 ng Oktubre 1226. Sa kanyang banig ng karamdaman, sinabi niya sa kanyang mga unang kasama:

“Nagawa ko na ang aking tungkulin; nawa’y ituro ni Kristo ang sa inyo.”

Buong galak at pasasalamat itong tinanggap ng Pamilyang Pransiskano. Para sa akin, ito ay hindi lamang isang makasaysayang balita kundi isang paanyaya ring balikan ang personal kong paglalakbay sa buhay-Pransiskano.

Noong Agosto 2011, nagpasya akong dumalaw kay Padre Baltazar Obico, OFM, Provincial Superior ng Order of Friars Minor. Buong pag-aalinlangan kong itinanong kung may posibilidad pa bang ang isang 56-anyos na pari ay maging bahagi ng mga Pransiskano. Napatawa si Padre Baltazar, kaya agad kong sinabi, “Kung hindi po maaari, ayos lang po. Tatanggapin ko ang katotohanan.” Ngunit ipinaliwanag niya na ang kanyang tawa ay bunga ng tuwa, hindi ng pag-aalinlangan. Ayon sa kanya, bagama’t may edad na ako, malinaw namang may lakas pa at mabuting hangarin. Gayunman, kailangan pa raw itong pag-usapan sa konseho.

Lumipas ang ilang buwan nang walang balita—Setyembre, Oktubre, Nobyembre, Disyembre, hanggang Enero 2012. Sa unang mga araw ng Pebrero, tumawag si Padre Baltazar upang ipaalam na tinanggap na ako bilang postulante. Dito nagsimula ang aking paglalakbay sa makulay at mapanghamong landas ng buhay-Pransiskano.

Bilang postulante at kalaunan aspirante, nakipamuhay ako sa iba’t ibang misyon ng mga Pransiskano—mula Bagong Sirang sa Catanduanes, Palanan sa Isabela, hanggang Santa Ana sa Cagayan. Nang matapos ang panahon ng aspirancy, tinanong ako kung handa na akong pumasok sa Nobisyado. Buong galak at sigasig ang aking sagot: “Oo.”

Noong Marso 2013 nagsimula ang aking nobisyado. Ilang araw pa lamang ang nakalilipas nang maganap ang Conclave kasunod ng pagreretiro ni Papa Benito XVI. Ika-13 ng Marso 2013 nang lumitaw ang puting usok mula sa Kapilya Sistina—“Habemus Papam!” Ang bagong Papa ay pinangalanang Francisco. Mula noon, si San Francisco ng Assisi ay naging isa sa pinakamahalagang inspirasyon ng aking buhay-paglilingkod bilang pari.

Lubhang nagluksa ang mundo nang pumanaw si Papa Francisco noong ika-21 ng Abril 2025, Lunes matapos ang Linggo ng Pagkabuhay. Marami ang nagtanong kung ano ang mangyayari sa kanyang mga nasimulan at ipinangarap. Hindi nagtagal, nahalal ang kanyang kahalili sa katauhan ni Papa Leo XIV. Lumitaw ang tanong: ipagpapatuloy kaya niya ang adhikain ni Papa Francisco?

Ang sagot ay unti-unting naging malinaw. Inilabas ni Papa Leo XIV ang liham na “Dilexi Te,” isang dokumentong sinimulan pa ni Papa Francisco bilang karugtong ng “Dilixit Nos.” At sa ikalawang taon ng kanyang pontipikado, idineklara ni Papa Leo XIV ang 2026 bilang Hubileyo ni San Francisco ng Assisi.

Kung naging mahalaga si San Francisco kay Papa Francisco dahil sa panawagan para sa pangangalaga ng kalikasan, mahalaga rin siya kay Papa Leo XIV sa harap ng matinding banta ng pandaigdigang digmaan. Inialay ni San Francisco ang kanyang buong buhay sa pagpapalaganap ng kapayapaan—sa sangkatauhan at sa sangkalikasan, sa lahat ng antas at anyo ng buhay—ang kapayapaang nagmumula kay Kristo, ang kapayapaang kaloob ng Diyos.

Sa kasalukuyan, patuloy ang paglala ng hidwaan sa iba’t ibang panig ng mundo. Sa Estados Unidos, lantad ang matinding pagkakahati. Mainit ang tensyon sa Iran at sa Venezuela, at maging sa ating bansa—sa Senado, Kongreso, lansangan, tradisyunal na media, at social media—ramdam ang bangayan at pagkakahati-hati.

Dahil dito, napapanahon at kinakailangang pairalin ang Hubileyo ni San Francisco—isang Hubileyo ng Kapayapaan—sa mundong lugmok sa karahasan at kultura ng kamatayan.

O San Francisco ng Assisi, tulungan mo kaming maging tinig at daluyan ng kapayapaang nagmumula sa Diyos. Amen.

Anong milagro ba ang hinihintay natin? Anong milagro ba ang naghihintay sa atin?

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | February 2, 2026

Hindi tayo nagulat nang ibasura ng Korte Suprema ang petisyon ng Kongreso hinggil sa “Impeachment Case” laban kay Bise Presidente Sara Duterte. Pinababaliktad nito ang desisyon ng Korte Suprema noong nakaraang taon na ituring na labag sa konstitusyon ang mga inihaing impeachment complaint laban sa Bise Presidente.

Bakit hindi tayo nagulat? Malinaw naman na normal sa ilang may utang na loob ang pagbibigay ng pabor. Hindi ba’t may malinaw na utang ng loob ang karamihan sa mga miyembro ng Korte Suprema? At hindi ba’t may positibo at negatibong epekto ang utang na loob?

Sa mga mayayamang opisyal ng pamahalaan, madaling gamitin ang pera upang bumili ng posisyon o desisyon. Marami sa kanila ang handang gamitin ang kapangyarihan, impluwensya, at salapi para makuha ang nais nilang pabor o desisyon.

Bakit na-reject with finality ang apela ng Kongreso? Dahil ba sa tunay na dahilan o teknikalidad lamang? Ayon sa tagapagsalita ng Korte Suprema, lumabag sa patakaran ang Kongreso dahil mahigit sa tatlong impeachment complaint ang inihain sa loob ng isang taon, samantalang isa lamang kada taon ang pinapayagan. Ano nga ba ang mas mahalaga: teknikalidad o substansiya ng petisyon?

Sa kompromisado, mahina, at korup na sistema, laging ginagamit ang teknikalidad para patagalin ang kaso laban sa makapangyarihan at mayaman. Ganito ang kalagayan ng ating katarungan.

Huminga tayo nang malalim at mag-isip. Hindi lamang ang ating bansa ang dumadaan sa krisis. Sari-saring problema ang kinahaharap ng maraming bansa sa buong mundo—marahas, magulo, at tila walang malinaw na solusyon.

Ngunit sa gitna ng krisis, may positibong nangyayari. Patuloy ang pag-uusap at paghahanap ng solusyon ng iba’t ibang grupo at indibidwal. Kamakailan, naghain ng dalawang impeachment complaint laban kay Pangulong Bongbong Marcos  Jr. dahil sa umano’y pagsuporta sa “Ghost Flood Control Projects.” Naghahanda rin ang ibang grupo na muling mag-file ng impeachment complaint laban kay Bise Presidente Sara Duterte.

Maraming nagtatanong: Ano ang mangyayari kung ma-impeach ang dalawa? Sino ang papalit bilang pangulo o bise pangulo? Ang Senate President ba? Si Senator Tito Sotto? Magkakaroon ba ng snap election?

Hindi ba’t ganito rin ang nangyari apat na dekada na ang nakalipas? Noong Pebrero 1986, naganap ang snap elections, pinatay si Evelio Javier, gobernador ng Antique, at nagsalita ang mga obispo tungkol sa pandaraya sa eleksyon. Sinabi nila: “A government that assumes or retains power through fraudulent means HAS NO MORAL BASIS” (CBCP Post Election Statement, Feb 13, 1986).

Darating na ang ika-25 ng Pebrero 2026—apat na dekada na ang People Power Revolution. Nasaan tayo noon? Nasaan tayo ngayon? At saan tayo patutungo sa mga darating na taon?

Noong Pebrero 1986, may sinabi sa akin ang isang guro sa Roma: “Hindi pa natin masasabing nagbago ang lipunang Filipino. Malalaman lang natin pagkaraan ng dalawang henerasyon o apat na dekada.” Noon, Marcos noon; ngayon, Marcos pa rin. Noon kalye at rally; ngayon korte at impeachment. Snap elections noon; impeachment ngayon. Ano kaya ang uuwi ng lahat ng ito?

Ngunit may mahalagang aspeto pa: Martsa at rally noon—martsa at rally rin ngayon. Ngunit may dagdag na elemento ngayon: pakikinig, pag-uusap, at dasal. Ito ang ginagawa ng Simbahan sa pamamagitan ng Daang Sinodal.

Impeachment ba ang problema? Pulitika ng impeachment ba ang problema? Baka ang solusyon nga ay isang “Impeachment ng Politica”—isang mas malalim na pagbabago sa pulitika at katarungan sa ating bansa.